Αρχεία Ιστολογίου

19 Ιανουαρίου 1919: εκλογές στην Γερμανία της Βαϊμάρης

Από τον Νοέμβριο του 1918, οπότε οι επαναστατημένοι ναύτες και εργάτες οδήγησαν την Γερμανική αυτοκρατορία σε ανακωχή και παράδοση άνευ όρων στους συμμάχους της Εγκάρδιας Συνεννόησης, και ως τον Αύγουστο του 1919, οπότε εγκαταστάθηκε επισήμως η κυβέρνηση της λεγόμενης Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, οι Γερμανοί γνώρισαν την επανάσταση και την αντεπανάσταση.
Οι εκλογές της 19ης Ιανουαρίου 1919 έγιναν μέσα σε τεταμένο κλίμα: οι αστοί, θεωρώντας ότι υπάρχει σοβαρή απειλή από τους κάθε λογής σοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες, υιοθέτησαν την τακτική των διαδηλώσεων, των παρελάσεων, των αντι-διαδηλώσεων και αντι-απεργιών, και επέτυχαν την έγκριση ίδρυσης του Freikorps, με έκτακτα αστυνομικά καθήκοντα, από αρτιμελείς βετεράνους του πολέμου που μόλις είχε τερματιστεί.
Στις εκλογές τις 19ης Ιανουαρίου 1919 ίσχυσε το σύστημα της απλής αναλογικής. 19 κόμματα έλαβαν μέρος σε αυτές, και μόνον τα μισά κατάφεραν να εκπροσωπηθούν στην γερμανική ομοσπονδιακή Βουλή, το Reichstag. Ψήφισαν 30,524,848 εκλογείς, και η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα ήταν του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας (Sozialdemokratische Partei Deutschlands), με 163 έδρες στις 421. Σχηματίστηκε, αναγκαστικά, συνασπισμός του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, με το Κόμμα του Κέντρου (Zentrumspartei) και το συντηρητικό Κόμμα των Γερμανών Δημοκρατών (Deutscher Demokratischer Partei).
Η ενιαία Βουλή αντικατέστησε το Επαναστατικό Συμβούλιο των Λαϊκών Αντιπροσώπων (Rat der Volksbeauftragten). Είχε συντακτικό χαρακτήρα: το Σύνταγμα, που προέβλεπε αβασίλευτο κοινοβουλευτικό πολίτευμα, εγκρίθηκε τον Αύγουστο του 1919.
Προσωρινός πρόεδρος αναδείχτηκε ο Φρίντριχ Έμπερτ ( Friedrich Ebert), ο οποίος διόρισε προσωρινό πρωθυπουργό τον Φίλιπ Σάιντεμαν (Philipp Scheidemann).

Για τα 150χρονα του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος

Σήμερα, στην Γερμανία εορτάζεται η επέτειος των 150 χρόνων από την ίδρυση του στην Λειψία (1863) από τον Φερδινάνδο Λασάλ, με το όνομα Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein. Για την ακρίβεια πρόκειται για την παλαιότερη συνιστώσα (να, μια λέξη του συρμού στην Ελλάδα του 2013!).

Η πρώτη μείζων αλλαγή έγινε το 1875, όταν ενώθηκε με το Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (Sozialdemokratischen Arbeiterpartei) των Αύγουστου Μπέμπελ και Γουλιέλμου Λίμπκνεχτ.Το όνομά του παγιώθηκε το 1890, όταν ήρθη ο Αντισοσιαλιστικός Νόμος του 1878.

Πολλές, πυκνές και σημαντικές αλλαγές συνέβησαν στην περίοδο του Α’ Παγκοσμίου πολέμου (1914-198): η γενική εξέλιξη έφερε το κόμμα από αρκετά ριζοσπαστικές και διεθνιστικές θέσεις σε μετριοπαθέστερες και πατριωτικότερες.

Μια οπωσδήποτε σημαντική αλλαγή επήλθε στο κόμμα με αφορμή τις εξελίξεις του Μεσοπολέμου: με αφορμή την επικράτηση των Μπολσεβίκων στην Ρωσία το 1917, πολλά αποχωρήσαντα ή διαγραφέντα μέλη σχημάτισαν αρχικά τους Σπαρτακιστές (Καρλ Λίμπκνεχτ, Ρόζα Λούξεμπουργκ,  κ.ά.), στην συνέχεια το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (), και τέλος το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας. Από το 1918, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα αποτέλεσε δύναμη του πολιτικού συστήματος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, και έλαβε μέρος σε τρία κυβερνητικά σχήματα μεταξύ 1918 και 1930. Απαγορεύτηκε από τον Χίτλερ, όπως και άλλα κόμματα του δημοκρατικού φάσματος (δημοκρατικό ή συνταγματικό τόξο, όπως λέμε στην σημερινή Ελλάδα) ετέθη εκτός νόμου. Η ηγεσία του κατέφυγε στην αρχή στην Πράγα, ύστερα στο Παρίσι, και τέλος στο Λονδίνο. Από εκεί τάχθηκε υπέρ των συμμάχων στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και κατά της ναζιστικής Γερμανίας του Χίτλερ.

Μετά τον πόλεμο (1945) το κόμμα επανασυστάθηκε στην Ομοσπονδιακή Γερμανία / Δυτική Γερμανία. Τα μέλη του κόμματος στην Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας / Ανατολική Γερμανία, συναποτέλεσαν με τους κομμουνιστές το Σοσιαλιστικό Ενωτικό Κόμμα Γερμανίας.

Η τελευταία μείζων αλλαγή  του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της [Δυτικής] Γερμανίας, κάποιοι θα έκαναν λόγο για επανίδρυση. Το κόμμα άσκησε την διακυβέρνηση για δύο σχετικά μακρές περιόδους: από το 1969 ως το 1982 και από το 1998 ως το 2005.

— # —

Με αφορμή τα 150 χρόνια του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας ανέσυρα ένα δείγμα του Αντισοσιαλιστικού Νόμου του 1878, την αγόρευση ενός συντηρητικού βουλευτή και την απάντηση ενός σοσιαλιστή βουλευτή. Και τα τρία κείμενα προσφέρονται για ανίχνευση αναλογιών με πτυχές του προβληματισμού μας γύρω από ζητήματα της σύγχρονης εποχής, ιδίως τον αυταρχισμό, τον πολιτικό έλεγχο ή, όπως θα το έθετε κάποιος σε ορολογία της γενιάς του ’30, την αυταρχική δημοκρατία — αν κάτι τέτοιο δεν αποτελεί σχήμα οξύμωρον.

— # —

Ο Αντισοσιαλιστικός Νόμος του 1878 ήταν ίσως ο πιο σημαντικός κατασταλτικός νόμος από όλους όσους πρότεινε ο Μπίσμαρκ κατά την διάρκεια της θητείας του ως καγκελαρίου της Γερμανίας. Ο Μπίσμαρκ δεν έκρυψε ποτέ την αποστροφή του για τον σοσιαλισμό, και έκανε διάφορες απόπειρες να ανακόψει την αύξηση των δυνάμεων της Σοσιαλδημοκρατίας σ᾿όλη την διάρκεια της δεκαετίας του 1870 – παραδείγματος χάριν με τους περιορισμούς που επέβαλε στην ελευθεροτυπία και με την αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα της Γερμανίας. Αλλά, οι αντίπαλοί του επέτυχαν να αντισταθούν αποτελεσματικά σ᾿όλα τα μέτρα που ελάμβανε εκείνος. Έτσι, ο αριθμός ψήφων υπέρ του υποψηφίων του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος για το Ράιχσταγ εξακολούθησε να αυξάνει. Τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1878 έγιναν δύο απόπειρες δολοφονίας του Κάιζερ Γουλιέλμου Α΄, με τον αυτοκράτορα να τραυματίζεται σοβαρά στην δεύτερη απόπειρα. Ο Μπίσμαρκ κατηγόρησε γι᾿αυτές το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), μολονότι διέθετε άλλες καλύτερες πληροφορίες. Αιφνιδιαστικά ανακοίνωσε εκλογές για το Ράιχσταγ και σύντομα, το καλοκαίρι του 1878. ανέλαβε σημαντικό ρόλο στην ενορχήστρωση μιας αντισοσιαλιστικής εκστρατείας. Οι νεοεκλεγέντες βουλευτές ήταν πιο συντηρητικοί από την προηγούμενη φορά, και ενέκριναν τον νόμο, αποσπάσματα του οποίου παρουσιάζονται παρακάτω, στις 21 Οκτωβρίου. Έθετε εκτός νόμου όλες τις σοσιαλδημοκρατικές ενώσεις, συγκεντρώσεις και εφημερίδες. Καθώς, όμως, δεν τέθηκε εκτός νόμου η κοινοβουλευτική ομάδα του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στο Ράιχσταγ, η προκήρυξη εκλογών έδωσε την ευκαιρία στο κόμμα να κρατεί ζωντανή την ενεργό δημόσια παρουσία του. Αυτή ενισχυόταν και από ένα ημιπαράνομο δίκτυο προπαγανδιστών, εντύπων και ομίλων αναψυχής που μυστικά διέδιδαν το σοσιαλιστικό μήνυμα.

Ωστόσο, ανάμεσα στο 1878 και την ακύρωση του νόμου στις 20 Σεπτεμβρίου 1890, περίπου 1.500 άνθρωποι καταδικάστηκαν συνολικά σε 800 χρόνια φυλάκισης. Αναμνήσεις από αυτήν την περίοδο καταστολής και κακουχιών αυτής της «ηρωικής εποχής», και συνέβαλαν στην καλλιέργεια έντονων αισθημάτων αλληλεγγύης και δέσμευσης. Η αντισοσιαλιστική εκστρατεία του Μπίσμαρκ υπήρξε ένας από τους χειρότερους πολιτικούς υπολογισμούς του.

περισσότερα —>

Εκλογές στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης

Η Οικονομική Κρίση του 1929 και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης καταστράφηκε από το Κραχ της Γουόλ Στριτ τον Οκτώβριο του 1929 και από την μεγάλη Οικονομική Κρίση που επακολούθησε. Το κραχ είχε καταστροφικό αποτέλεσμα στην οικονομία των ΗΠΑ, αλλά επειδή ακριβώς οι ΗΠΑ συνέβαλαν στην συγκρότηση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης με τεράστια δάνεια από το 1924 (Σχέδιο Dawes) και το 1929 (Σχέδιο Young), όσα συνέβησαν στην οικονομία των ΗΠΑ είχαν άμεσο αντίκτυπο στην οικονομία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

Σύμφωνα με τα δύο σχέδια, αμερικανικό χρήμα έρευσε στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης, με στόχο να ενισχύσει την οικονομία της Γερμανίας που υφίστατο τις συνέπειες της ήττας της στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο – ειδικά μετά από τα φαινόμενα υπερ-πληθωρισμού το 1923. Μετά το κραχ στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, οι Αμερικανοί χρειάζονταν πίσω τα κεφάλαια που είχαν δανείσει στην Γερμανία, για να ενισχύσουν την αποσυντιθέμενη αμεριανική οικονομία.

Ο γερμανός πρωθυπουργός Στρέσεμαν πέθανε το 1929, αλλά ακόμη και λίγο πριν από τον θάνατό του παραδέχτηκε ότι η γερμανική οικονομία ήταν εξαιρετικά ευάλωτη, πολύ περισσότερο από όσο πολλοί θα ήθελαν να δεχτούν.

«Η οικονομική θέση μας είναι ανθηρή μόνον επιφανειακά. Στην πραγματικότητα η Γερμανία χορεύει στην κορυφή ενός ηφαιστείου. Αν ο βραχυπρόθεσμος δανεισμός διακοπτόταν, τότε ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας μας θα κατέρρεε».

Μετά από το Κραχ στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, οι ΗΠΑ έδωσαν στην Γερμανία προθεσμία 90 ημερών για να αρχίσει να αποπληρώνει τα χρέη της. Καμιά άλλη δύναμη δεν είχε τη δυνατότητα να δώσει στην Γερμανία χρηματική ενίσχυση. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία βρίσκονταν σε φάση ανασυγκρότησης: η βιομηχανική και εξαγωγική οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου υπέστη πολύ σημαντικό χτύπημα από το χρηματοπιστωτικό Κραχ στην Νέα Υόρκη, και δεν πρέπει να ξεχνούμε την οικονομική αιμορραγία κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου· το μεγαλύτερο μέρος των υποδομών κάθε είδους ήταν ακόμη κατεστραμμένο στην Γαλλία, στο έδαφος της οποίας είχαν γίνει μερικές από τις μεγαλύτερες μάχες του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Η Ρωσία του Στάλιν βρισκόταν στην απελπιστική κατάσταση, όπου την είχαν οδηγήσει τα πλήγματα που δέχτηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, την αστικοδημοκρατική και την σοσιαλιστική επανάσταση, τον εμφύλιο πόλεμο και την ξένη επέμβαση, και είχε ήδη αρχίσει την εφαρμογή των πενταετών σχεδίων οικονομικής ανασυγκρότησης. Γι’ αυτό, η πτωχοποιημένη Γερμανία της Βαϊμάρης μπορούσε να απευθυνθεί για βοήθεια αποκλειστικά και μόνον στις ΗΠΑ, αλλά στους τελευταίους μήνες του 1929 και αυτές οδηγήθηκαν πρακτικά σε χρεωκοπία, και γι’αυτό ήταν αδύνατον να δανείσουν στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης.

Εταιρίες σ’ όλη την Γερμανία – πρωτίστως βέβαια σε βιομηχανικές περιοχές, όπως η Ρουρ – χρεωκόπησαν, και ως αποτέλεσμα της χρεωκοπίας τους οι εργάτες βρέθηκαν κατά εκατομμύρια χωρίς εργασία. Η ανεργία επηρέασε σχεδόν κάθε γερμανική οικογένεια 6 χρόνια μετά από την κορύφωση της τελευταίας οικονομικής κρίσης – δηλαδή, του υπερ-πληθωρισμού – στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης.

Σχεδίαση 1: Η διακύμανση της ανεργίας στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης, 1928-1933

Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι οι άνεργοι ήταν άντρες. Οι περισσότεροι συντηρούσαν οικογένειες, αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτε πια γι’ αυτές: χρειάζονταν χρήματα για τρόφιμα, θέρμανση, ρούχα κλπ. Καθώς δεν έβλεπαν τέλος στα βάσανά τους με την κυβέρνηση της Βαϊμάρης, δεν είναι παράξενο το ότι στράφηκαν σε όσους ευαγγελίζονταν όχι την βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης, αλλά την εκ βάθρων ανατροπή της. Κι αυτό, το ευαγγελίζονταν δύο κόμματα, το Εθνικοσοσιαλιστικό και το Κομμουνιστικό.

Το 1928, το Εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα είχε σχεδόν χρεωκοπήσει, καθώς ξόδευε μεγάλα ποσά για την οργάνωση δαπανηρότατων παρελάσεων, θεαματικών συγκεντρώσεων, κά. Η χρεωκοπία θα έθετε αυτομάτως το κόμμα εκτός πολιτικής σκηνής, αλλά τότε έσωσε τους εθνικοσοσιαλιστές ένας επιχειρηματίας με το όνομα Χούγκενμπουργκ, ιδιοκτήτης εταιρίας μέσων ενημέρωσης, αποπλήρωσε τα χρέη τους.

Στις γενικές εκλογές του 1930, οι εθνικοσοσιαλιστές κέρδισαν 143 έδρες στο Ράιχσταγ – μια τεράστια βελτίωση σε σχέση με τα αποτελέσματα των προηγούμενων εκλογών. Μάλιστα ο Χίτλερ περίμενε μόνον 50 με 60 βουλευτικές έδρες. Όπως δήλωνε κορυφαίος παράγοντας των εθνικοσοσιαλιστών, ο Γκρέγκορ Στράσερ, δήλωσε πως ό,τι ήταν καταστροφή για την Βαϊμάρη ήταν «καλό, πολύ καλό για εμάς!»

Στις γενικές εκλογές του Ιουλίου του 1932, οι εθνικοσοσιαλιστές κέρδισαν 230 έδρες, και έγιναν το μεγαλύτερο κόμμα στο Ράιχσταγ.

Το ίδιο έτος, ο Χίτλερ ήταν αντίπαλος του Στρατάρχη φον Χίντενμπουργκ για την προεδρία της χώρας. Μια τέτοια επιλογή το 1928 θα προκαλούσε γέλια, αλλά στις προεδρικές εκλογές του 1932 ο Χίτλερ συγκέντρωσε 13.400.000 ψήφους έναντι 19.360.000 του Χίντενμπουργκ. Ο Τέλμαν, ηγέτης των κομμουνιστών, συγκέντρωσε 3.700.000. Από κάθε άποψη, όσα επέτυχε ο Χίτλερ σ’ εκείνες τις προεδρικές εκλογές ήταν σπουδαία για τον αρχηγό ενός κόμματος που 4 χρόνια πριν λίγο έλειψε να χρεωκοπήσει – φανερώνουν, επίσης, και τη διάθεση των γερμανών ψηφοφόρων στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1930.

Στις γενικές εκλογές του Νοεμβρίου του 1932, το Εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα έπεσε στις 196 έδρες, αλλά ακόμα κι έτσι παρέμεινε πρώτο κόμμα, και με διαφορά από το επόμενο Σοσιαλδημοκρατικό με 121 έδρες.

Το Κομμουνιστικό κόμμα εξακολούθησε την σταθερή άνοδό του και ανέβηκε από τις 77 έδρες του 1928, στις 89 τον Ιούλιο του 1932, και στις 100 έδρες τον Νοέμβριο του ίδιου έτους.

Σχεδίαση 2: Ψήφοι στα μεγαλύτερα γερμανικά κόμματα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, 1περίοδος μεταξύ 1928 και Νοεμβρίου 1932.

Πώς ανέλαβε την εξουσία ο Χίτλερ;

Μολονότι ο Χίτλερ ήταν η ηγέτης του μεγαλύτερου πολιτικού κόμματος στο Ράιχσταγ, ο Χίντενμπουργκ εξακολουθούσε να τον αντιμετωπίζει περιφρονητικά ως τον «μικρό δεκανέα». Σε συμφωνία προς το Σύνταγμα, ο Χίντενμπουρφκ έδωσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον καγκελάριο της δικής του επιλογής, τον Φραντς φον Πάπεν. Στο Ράιχσταγ τον φον Πάπεν υποστήριξε το Κόμμα του Κέντρου, το οποίο στις εκλογές του Ιουλίου του 1932 κέρδισε μόνον 97 έδρες. Ωστόσο, με την στήριξη της του Προέδρου και του Συντάγματος, ο φον Πάπεν μπορούσε να υπερπηδήσει την δυσκολία του με το νομοθετικό σώμα. Τον Σεπτέμβριο του 1932, όμως, το Ράιχσταγ του αρνήθηκε ψήφο εμπιστοσύνης με 513 ψήφους έναντι 32. Έτσι, προκηρύχτηκαν εκλογές για τον Νοέμβριο του 1932, ώστε να υπάρξει αλλαγή συσχετισμών στο Ράιχσταγ, και να δοθεί ψήφος εμπιστοσύνης στον φον Πάπεν. Οι έδρες του Κόμματος του Κέντρου μειώθηκαν σε 70. Ήταν σαφές ότι ο εκλεκτός του Χίντενμπουργκ δεν είχε την υποστήριξη του Ράιχσταγ.

Bundesarchiv Bild 102-00783, Berlin, Hindenbur...

Bundesarchiv Bild 102-00783, Berlin, Hindenburg und Hitler am Volkstrauertag (Photo credit: Wikipedia)

Μετά από την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων του Νοεμβρίου, ο Χίτλερ ζήτησε και πάλι να του ανατεθεί η εντολή σχηματισμού κυβέρνησηςης. Και πάλι ο Χίντενμπουργκ αρνήθηκε. Αλλά, αυτή την φορά, ο στρατός δια του στρατηγού Κουρτ φον Σλάιχερ, πληροφόρησε τον Χίντενμπουργκ ότι αν ο φον Πάπεν εξακολουθούσε να έχει την εντολή, δεν αποκλειόταν να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος. Γινόταν, έτσι, σαφές ότι ο στρατός δεν υποστήριζε τον φον Πάπεν. Έτσι, ο Χίντενμπουργκ όρισε καγκελάριο τον φον Σλάιχερ – έναν άνδρα με εμπειρία μεν στα στρατιωτικά όχι και στα πολιτικά πράγματα.

Γιατί το έκανε αυτό ο Χίντενμπουργκ;

Είναι πιθανόν ότι ο Χίντενμπουργκ υπέφερε από κάποιας μορφής άνοια, αλλά είναι εξίσου πιθανόν ότι ενστικτωδώς συμμάχησε με τους στρατιωτικούς, θεωρώντας ότι θα ήταν καλύτερο να συνεργαστεί με έναν στρατηγό παρά με έναν πολιτικό. Και ο Σλάιχερ; Γιατί δέχτηκε ένα αξίωμα για το οποίο δεν ήταν διόλου προετοιμασμένος; Είναι πολύ πιθανόν ότι απλώς υπάκουσε σε εντολή που έλαβε από ανώτερό του αξιωματικό του στρατού ή ότι επιθυμούσε να επωφεληθεί από το χάος στην Γερμανία για να ενισχύσει την εξουσία του στρατού στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Πάντως, κατάφερε να μείνει στην θέση του καγκελαρίου μόνον 57 ημέρες. Δεν κέρδισε ψήφο εμπιστοσύνης στο Ράιχσταγ, και ο Χίντενμπουργκ αναγκάστηκε να τον αποσύρει.

Defendants talk to each other and to their law...

Κατηγορούμενοι στην δίκη της Νυρεμβέργης συνομιλούν μεταξύ τους και με δικηγόρους τους σε ένα διάλειμμα, στο Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο της Νυρεμβέργης. Από αριστερά προς δεξιά, ο Ρούντολφ Χες, ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ο Χανς Φρανκ, ο Φραντς φον Πάπεν, ο Βίλχεμ Φρικ και ο Άλμπερτ Σπέερ. Ο στρατηγός Άλφρεντ Γιοντλ πίσω. (Φωτ. από: Wikipedia)

Το μόνο πρόσωπο που απέμενε να πάρει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης ήταν πλέον ο Χίτλερ: είχε την υποστήριξη του Ράχισταγ και το κόμμα του ήταν το δημοφιλέστερο στην Γερμανία. Στις 30 Ιανουαρίου του 1933, ο Χίτλερ επισκέφθηκε τον Χίντενμπουργκ και ορκίστηκε καγκελάριος. Ο Χίντενμπουργκ προσδοκούσε ότι ο αντι-καγκελάριος φον Πάπεν θα ήλεγχε τον Χίτλερ, ως εμπειρότερος πολιτικός ηγέτης. Σε έναν μόλις μήνα, τον Φεβρουάριο του 1933, άνοιγε ο δρόμος για την ανάληψη δικτατορικών εξουσιών από τον Χίτλερ.

Η φυλλάδα του Junius

Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζα Λούξεμπουργκ

Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζα Λούξεμπουργκ

Τον δεύτερο χρόνο του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, η Ρόζα Λούξεμπουργκ δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Junius (πιθανώς το μεσαίο όνομα του Lucius Junius Brutus) ένα φυλλάδιο.

Σήμερα, 1η Μαΐου 2012, έπεσε το μάτι μου στο ακόλουθο απόσπασμα, νωρίς το πρωί, την ώρα που έπινα τον καφέ μου, στην ελαφρά ψύχρα και τα αρώματα του Μαΐου. Είπα να το μεταφράσω — εκθέτει γλαφυρά μια διαυγή άποψη για την Ιστορία και τα δρώντα υποκείμενά της.


Κλάρα Τσέτκιν και Ρόζα Λούξεμπουργκ

Κλάρα Τσέτκιν και Ρόζα Λούξεμπουργκ, 1910

Η Ρόζα και ο γιος του ιδρυτή του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας, του οποίου και οι δύο υπήρξαν μέλη, συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν από το 1916 ως το 1918, επειδή αποπειράθηκαν να οργανώσουν αντιπολεμική συγκέντρωση στο Βερολίνο μεσούντος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου. Μια τέτοια ενέργεια στρεφόταν εναντίον και του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, που από το 1914 υποστήριξε την εμπλοκή της Γερμανίας στον πόλεμο. Αργότερα, ηγήθηκαν της Συμμαχίας των Σπαρτακιστών, ως την δολοφονία τους στις 15 Ιανουαρίου 1919.

[…]

Και ύστερα ήρθε η ανήκουστη, η χωρίς προηγούμενο 4η Αυγούστου 1914.

Έπρεπε να έρθει; Γεγονός τέτοιας κλίμακας δεν είναι παιχνίδι της τύχης. Πρέπει να έχει αντικειμενικές αιτίες βαθιές και απλωμένες. Ωστόσο, τέτοιες αιτίες βρίσκονται επίσης στα σφάλματα των ηγετών του προλεταριάτου, τους Σοσιαλδημοκράτες, που στόμωσαν το μαχητικό πνεύμα μας, το θάρρος μας, και την αφοσίωση στις πεποιθήσεις μας. Ο επιστημονικός σοσιαλισμός μας δίδαξε να κατανοούμε τους αντικειμενικούς νόμους της ιστορικής εξέλιξης. Οι άνθρωποι δεν κάνουμε την Ιστορία κατά την δική τους ελεύθερη βούληση, πάντως. Η δράση του προλεταριάτου εξαρτάται από τον βαθμό ωριμότητας στην κοινωνική εξέλιξη. Ωστόσο, η κοινωνική εξέλιξη δεν είναι ανεξάρτητη από το προλεταριάτο αλλά είναι εξίσου η κινητήρια δύναμη και αιτία, το αποτέλεσμα και η συνέπειά του. Η [προλεταριακή] δράση μετέχει στην Ιστορία. Και μολονότι όσο έχουμε την δυνατότητα να κάνουμε ένα μικρό άλμα στην ιστορική εξέλιξη, τόσο έχουμε και την δυνατότητα να ξεφύγουμε από την σκιά μας, εντούτοις μπορούμε να επιταχύνουμε ή να επιβραδύνουμε την Ιστορία.

Ο σοσιαλισμός είναι το πρώτο λαϊκό κίνημα στην παγκόσμια Ιστορία, που έχει θέσει στον εαυτό του τον στόχο να φέρει την αυτοσυνειδησία των ανθρώπων, και συνεπώς την ελεύθερη βούληση, στο προσκήνιο της κοινωνικής δράσης της ανθρωπότητας. Γι’αυτόν τον λόγο, ο Friedrich Engels περιέγραφε την τελική νίκη του σοσιαλιστικού προλεταριάτου ως ένα άλμα της ανθρωπότητας από τον κόσμο του ζώου στο στο βασίλειο της ελευθερίας. Αυτό το «άλμα» είναι επίσης ένας σιδηρός νόμος της Ιστορίας, που σχετίζεται με τις χιλιάδες σπόρους της προηγούμενης, γεμάτης βάσανα και εξαιρετικά αργής εξέλιξης. Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό, ωσότου πυροδοτηθεί η σπίθα της συνειδητής θέλησης στις πλατιές μάζες. Η νίκη του σοσιαλισμού δεν θα κατέλθει εξ ουρανού. Μπορεί μόνον να κατακτηθεί μέσα από μια αλυσίδα βίαιων δοκιμασιών ισχύος ανάμεσα στις παλιές και στις νέες δυνάμεις. Το διεθνές προλεταριάτο υπό την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών θα μάθει από αυτές να δοκιμάζει να πάρει την Ιστορία στα δικά του χέρια, αντί να μένει μια άβουλη μπάλα ποδοσφαίρου, να πάρει το πηδάλιο της κοινωνικής ζωής και να γίνει ο καπετάνιος της δικής του Ιστορίας.

Ρόζα Λούξεμπουργκ

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ απευθύνεται σε συγκέντρωση εργαζομένων

Κάποτε ο Friedrich Engels είπε: «Η αστική κοινωνία βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, είτε θα μεταβεί στον σοσιαλισμό είτε θα οπισθοδρομήσει στην βαρβαρότητα». Τι σημαίνει «οπισθοδρόμηση στην βαρβαρότητα» για τον ευγενή ευρωπαϊκό πολιτισμό μας; Μέχρι τώρα πιθανώς όλοι διαβάσαμε και επαναλάβαμε αυτές τις λέξεις χωρίς να τις σκεφτούμε ιδιαιτέρως, χωρίς να υποψιαστούμε την τρομερή σοβαρότητά τους. Μια ματιά γύρω μας αυτήν την στιγμή αποκαλύπτει τι σημαίνει οπισθοδρόμηση της αστικής κοινωνίας στην βαρβαρότητα. Ο θρίαμβος του ιμπεριαλισμού οδηγεί σε εκμηδενισμό του πολιτισμού. Στην αρχή, αυτό συμβαίνει σποραδικά, κατά την διάρκεια ενός σύγχρονου πολέμου, αλλά ύστερα, όταν αρχίζει η περίοδος απεριόριστων πολέμων, τότε προχωρεί προς τις αναπόφευκτες συνέπειές της. Σήμερα, αντιμετωπίζουμε αυτή την επιλογή, όπως ο Friedrich Engels προέβλεψε πριν από μια γενιά: είτε θρίαμβος του ιμπεριαλισμού και κατάρρευση του πολιτισμού, όπως στην αρχαία Ρώμη, μείωση του πληθυσμού, ερήμωση, εκφυλισμός – ένα μεγάλο νεκροταφείο· είτε νίκη του σοσιαλισμού, δηλαδή συνειδητή και ενεργή πλάνη του διεθνούς προλεταριάτου εναντίον του ιμπεριαλισμού και της μεθοδολογίας-του του πολέμου. Αυτό είναι ένα δίλημμα της παγκόσμιας Ιστορίας, ένα είτε/είτε· η ζυγαριά βρίσκεται εμπρός από το προλεταριάτο. Το μέλλον του πολιτισμού και της ανθρωπότητας εξαρτάται από το αν το προλεταριάτο αποφασίσει αντρίκια να διαλύσει με την επαναστατική σπάθα του αυτή την ζυγαριά. Σ’αυτόν τον πόλεμο νίκησε ο ιμπεριαλισμός. Με το ματωμένο και γενοκτόνο σπαθί του έσπρωξε την ζυγαριά προς την άβυσσο της εξαθλίωσης. Η μόνη ανταμοιβή για όλη αυτή την αθλιότητα θα ήταν αν μαθαίναμε από τον πόλεμο πώς μπορεί το προλεταριάτο να αδράξει την κυριαρχία της δικής του μοίρας και να ξεφύγει από τον ρόλο του λακέ των κυρίαρχων τάξεων.

Πανάκριβα κοστίζει η κατανόηση από την σύγχρονη τάξη των εργαζομένων του ιστορικού προορισμού της. Η χειραφέτησή της ως τάξης είναι σπαρμένη με τρομακτικές θυσίες, ένας πραγματικός δρόμος προς τον Γολγοθά. Οι ημέρες του Ιουνίου, η θυσία της Κομμούνας, οι μάρτυρες της Ρωσικής επανάστασης – ένας χορός αναρίθμητων ματωμένων σκιών. Όλοι έπεσαν στο πεδίο της τιμής. Η μνήμη τους, όπως έγραψε ο Μαρξ για τους νεκρούς της Κομμούνας, «φυλάσσεται ευλαβικά στην καρδιά των εργαζομένων». Τώρα, εκατομμύρια προλετάριοι κάθε γλώσσας πέφτουν στο πεδίο της ατίμωσης, του αδελφοκτόνου πολέμου, σφάζονται με το τραγούδι του σκλάβου στα χείλη τους. Ούτε αυτό, επίσης, το γλιτώσαμε. Μοιάζουμε με τους Ιουδαίους που ο Μωϋσής οδήγησε να διασχίσουν την έρημο. Αλλά, δεν έχουμε χαθεί, και θα νικήσουμε, αν δεν ξεμάθαμε πώς να μαθαίνουμε. Και αν οι τρέχοντες ηγέτες του προλεταριάτου, οι Σοσιαλδημοκράτες, δεν καταλαβαίνουν πώς να μαθαίνουν, τότε θα πέσουν, «κάνοντας τόπο για όσους ανθρώπους  μπορούν να αναμετρηθούν με τον καινούριο κόσμο».

 Ρόζα Λούξεμπουργκ: Η φυλλάδα του Junius, 1916

Η κηδεία της δολοφονημένης Ρόζας Λούξεμπουργκα

Βερολίνο, Ιανουάριος 1919. Η κηδεία της δολοφονημένης Ρόζας Λούξεμπουργκα.

Grave of Rosa Luxemburg in Berlin Deutsch: Gra...

Grave of Rosa Luxemburg in Berlin Deutsch: Grab v. Rosa Luxemburg in Berlin Ελληνικά: Ο τάφος της Ρόζας Λούξεμπουργκ στο Βερολίνο (Photo credit: Wikipedia)

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: