Αρχεία Ιστολογίου

Προς τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο: Αυστροουγγαρία

Τρεις εβδομάδες μετά από την δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου-Φερδινάνδου και της συζύγου του Σοφίας στο Σεράγεβο, ή κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας εξέδωσε επίσημο κείμενο με την αντίδρασή της.

ΥΠΕΞ Αυστροουγγαρίας κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ Ο κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ (Graf Berchtold von und zu Ungarschitz, Frättling und Püllütz) υπήρξε ΥΠΕΞ της Αυστροουγγαρίας από τις 17 Φεβρουαρίου του 1912 ως τις 13 Ιανουαρίου 1915, και με αυτή την ιδιότητα έχει την ευθύνη για την σύνταξη και την επεξεργασία του τελεσιγράφου που ακολουθεί.

Από την ανάγνωσή του γίνεται φανερό ότι με αυτό η αυστροουγγρική κυβέρνηση επιχειρεί να διευθετήσει το σύνολο των προβλημάτων που θεωρούσε ότι είχε με την γειτονική Σερβία, και από την θέση της Μεγάλης Δϋναμης.

Το κείμενο αποφασίστηκε σε συνάντηση του υπουργικού συμβουλίου την 7η Ιουλίου 1914, και έλαβε την μορφή τελεσιγράφου. Η προϋπόθεση που λανθάνει είναι ότι η σερβική κυβέρνηση ενεχόταν στα γεγονότα του Σεράγεβο.

Το τελεσίγραφο επιδόθηκε στην σερβική κυβέρνηση στο Βελιγράδι την Πέμπτη 23 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ως χρονικό όριο για την ικανοποίηση των όρων που περιελάμβανε ήταν το Σάββατο 25 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ο βρετανός ΥΠΕΞ σερ Έντουαρντ Γκρέι (Edward Grey) σχολίασε ότι «ποτέ προηγουμένως ένα κράτος δεν απευθύνθηκε σε άλλο ανεξάρτητο κράτος με κείμενο τέτοιου τρομερού χαρακτήρα».

Η απάντηση των Σέρβων, ικανοποιούσε σχεδόν όλες τις απαιτήσεις της Αυστροουγγαρίας, εκτός από τον 6ο όρο. Παραταύτα, η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο στην Σερβία αμέσως μετά την απάντηση της σερβικής κυβέρνησης. Η κήρυξή του είχε δρομολογηθεί ήδη από την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου από διάφορα υψηλά ιστάμενα πρόσωπα στην κυβέρνηση και την αυλή τόσο της Αυστροουγγρικής όσο και της Γερμανικής αυτοκρατορία, και κατά την κρίση του αυστριακού επιτελάρχη Χοεντζόλερν όσο και του γερμανού επιτελάρχη Μόλτκε, το αργότερο έπρεπε να αρχίσει στις 25 Ιουλίου 1914.

Δείτε αμέσως κάτω από το τελεσίγραφο ένα συμπληρωματικό κείμενο της αυστροουγγρικής κυβέρνησης προς τις Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης, όπου επιχειρεί να εξηγήσει τα πράγματα από την δική της οπτική γωνία.

Τελεσίγραφο της Αυστροουγγαρίας προς την Σερβία

Την 31η Μαρτίου 1909 ο σέρβος πρέσβης στην Βιέννη, με εντολή της σερβικής κυβέρνησης, έκανε την ακόλουθη δήλωση στην αυτοκρατορική και βασιλική κυβέρνηση:

«Η Σερβία αναγκωρίζει ότι το τετελεσμένο γεγονός στην Βοσνία δεν επηρέασαν τα δικαιώματά της και συνεπώς θα συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις στις οποίες οι Δυνάμεις ενδέχεται να λάβουν κατά το Άρθρο 25 της Συνθήκης του Βερολίνου. Σε ένδειξη σεβασμού προς τις συμβουλές των Μεγάλων Δυνάμεων, η Σερβία αναλαμβάνει την υποχρέωση να παραιτηθεί από εδώ και στο εξής από την στάση της διαμαρτυρίας και της αντίθεσης, η οποία έχει υιοθετηθεί σε σχέση με την προσάρτηση1 από το περασμένο φθινόπωρο.

Επιπλέον, αναλαμβάνει να μεταβάλει την κατεύθυνση της πολιτικής της έναντι της Αυστροουγγαρίας, και να ζήσει εφεξής με όρους καλής γειτονίας με την τελευταία».

Η ιστορία των τελευταίων χρόνων, και ιδίως τα επώδυνα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, έχουν δείξει την ύπαρξη ενός ανατρεπτικού κινήματος που έχει στόχο την απόσχιση ενός τμήματος των εδαφών της Αυστροουγγαρίας από την Μοναρχία.

Το κίνημα, το οποίο γεννήθηκε υπό το βλέμμα της Σερβικής Κυβέρνησης, έχει προχωρήσει τόσο ώστε να γίνεται ορατό και από τις δύο πλευρές των σερβικών συνόρων εκδηλούμενο με τρομοκρατικές ενέργειες και σειρά βιαιοπραγιών και δολοφονιών.

Μακράν του να αναλαμβάνει τις επίσημες δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην διακήρυξη της 31ης Μαρτίου 1909, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας δεν έπραξε τίποτε για την καταστολή αυτών των κινήσεων. Έχει επιτρέψει εγκληματικές δολοπλοκίες διαφόρων εταιρειών που βάλλουν κατά της Μοναρχίας, και έχει ανεχτεί την υιοθέτηση ανεξέλεγκτης γλώσσας από τον τύπο, την εξύμνηση των δραστών των βιαιοπραγιών, και την συμμετοχή αξιωματικών και αξιωματούχων σε ανατρεπτικές δράσεις.

Έχει επιτρέψει μια δηλητηριώδη προπαγάνδα στην δημόσια εκπαίδευση· εν ολίγοις έχει επιτρέψει όλες τις εκφάνσεις μιας ρητορικής που αποσκοπεί στο να παρακινεί τον σερβικό πληθυσμό να μισεί την Μοναρχία και να περιφρονεί τους θεσμούς της.

Αυτή η ένοχη ανοχή της Βασιλικής Κυβέρνησης της Σερβίας δεν είχε πάψει κατά την στιγμή όπου σημειώθηκαν τα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, αλλά έδωσε αποδείξεις των μοιραίων συνεπειών της σε όλον τον κόσμο.

Από τις καταθέσεις και τις ομολογίες των ποινικών εγκληματιών της βιαιπραγίας της 28ης Ιουνίου τρέχοντος προκύπτει ότι οι δολοφονίες σχεδιάστηκαν στο Βελιγράδι· ότι τα όπλα και τα εκρηκτικά με τα οποία ήσαν εφοδιασμένοι οι δολοφόνοι δόθηκαν σε αυτούς από σέρβους αξιωματικούς και λειτουργούς που ανήκαν στην Ναρόντνα Οντμπράνα· ότι, τελικώς, η είσοδος των εγκληματιών και των όπλων τους στην Βοσνία οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε από αξιωματούχους των συνοριοφυλάκων των σερβικών συνόρων.

Οι παραπάνω αποτελέσματα της ανακριτικής διαδικασίας δεν επιτρέπουν πλέον στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση να ακολουθεί στάση καλόβουλης ανεκτικότητας την οποία τηρούσαν επί σειρά ετών έναντι των δολοπλοκιών που εξυφαίνονταν στο Βελιγράδι, και από εκεί διασπείρονταν στην επικράτεια της Μοναρχίας. Αντιθέτως, τα αποτελέσματα επιβάλλουν στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση το καθήκον να θέσει τέρμα στις μηχανορραφίες που διαμορφώνουν μια διαρκή απειλή για την ηρεμία της Μοναρχίας.

Για την επιτυχία αυτού του στόχου η Αυτοκρατορική και η Βασιλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι είναι αναγκασμένη να ζητήσει από την Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας την επίσημη διαβεβαίωση ότι καταδικάζει αυτήν την επικίνδυνη προπαγάνδα κατά της Μοναρχίας· με άλλα λόγια, όλη την σειρά των τάσεων, των οποίων ο έσχατος στόχος είναι να αποσπάσουν εδάφη που ανήκουν στην Μοναρχία, και να αναλάβει [η σερβική πλευρά] την καταστολή με κάθε μέσο αυτής της εγκληματικής και τρομοκρατικής προπαγάνδας.

Για να δώσει επίσημο χαρακτήρα σε αυτό το έργο, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα δημοσιεύσει στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» στης 13ης-16ης Ιουλίου την ακόλουθη δήλωση:

«Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας καταδικάζει την προπαγάνδα που στρέφεται κατά της Αυστροουγγαρίας –δηλαδή, την γενική τάση που έχει ως τελικό στόχο να αποσπάσει από την Αυστροουγγρική Μοναρχία εδάφη που της ανήκουν, και ειλικρινώς λυπάται για τις συνέπειες αυτών των εγκληματικών δράσεων.

Η Βασιλική Κυβέρνηση λυπάται που σέρβοι αξιωματικοί και αξιωματούχοι συμμετείχαν στην ανωτέρω προπαγάνδα, γεγονός που είχε ως συνέπεια την υπονόμευση των σχέσεων καλής γειτονίας, τις οποίες η Βασιλική Κυβέρνηση υποσχέθηκε να διατηρεί με την διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909.

Η Βασιλική Κυβέρνηση, που απορρίπτει και αποκηρύττει κάθε ιδέα ανάμειξης ή απόπειρας ανάμειξης στα πεπρωμένα των κατοίκων οποιασδήποτε περιοχής της Αυστροουγγαρίας, θεωρεί καθήκον της επισήμως να προειδοποιήσει τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους, και το σύνολο του πληθυσμού του Βασιλείου, ότι από τούδε και στο εξής θα προβεί με την μεγαλύτερη αυστηρότητα σε ενέργειες κατά των προσώπων που μπορεί να είναι ένοχοι τέτοιων μηχανορραφιών, τις οποίες θα επιχειρήσει με όλες της τις δυνάμεις να προλάβει και να καταστείλει».

Αυτή η διακήρυξη θα επιδοθεί ταυτοχρόνως στον Βασιλικό Στρατό ως ημερήσια διαταγή της Εξοχότητός-του του Βασιλέως και θα δημοσιευτεί στο «Επίσημο Δελτίο» του στρατού.

Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα αναλάβει περαιτέρω:

(1) Να εξαλείψει κάθε δημοσίευμα που παρακινεί σε μίσος και περιφρόνηση κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας και την γενική τάση η οποία στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας της [Μοναρχίας]·

(2) Να διαλύσει αμέσως την εταιρεία που ονομάζεται «Ναρόντνα Οντμπράνα», να κατασχέσει όλα τα μέσα άσκησης προπαγάνδας [από αυτή την οργάνωση], και να προχωρήσει με τον ίδιο τρόπο εναντίον άλλων εταιρειών και των κλάδων τους στην Σερβία, οι οποίες επιδίδονται σε προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Βασιλική Κυβέρνηση θα προβεί στα απαραίτητα μέτρα, ώστε να εμποδίσει τις διαλυμένες εταιρείες να εξακολουθήσουν την δράση τους κάτω από άλλο όνομα και μορφή·

(3) Να καταργήσει χωρίς καθυστέρηση από την δημόσια εκπαίδευση της Σερβίας, και από το σώμα της διδακτέας ύλης και από τις μεθόδους διδασκαλίας οτιδήποτε υπηρετεί την άνθιση της προπαγάνδας εναντίον της Αυστροουγγαρίας·

(4) Να απαλλάξει από την στρατιωτική υπηρεσία, και από την διοίκηση γενικώς, όλους τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους οι οποίοι είναι ένοχοι άσκησης προπαγάνδας κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, και των οποίων τα ονόματα η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα να ανακοινώσει στην Βασιλική Κυβέρνηση·

(5) Να δεχτεί την συνεργασία εντός της Σερβίας των εκπροσώπων της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης για την καταστολή του ανατρεπτικού κινήματος που απειλεί την ακεραιότητα της Μοναρχίας·

(6) Να αναλάβει την δικαστική δίωξη κατά όσων συνέβαλαν στην συνωμοσία της 28ης Ιουνίου τρέχοντος και οι οποίοι βρίσκονται εντός της σερβικής επικρατείας· εντεταλμένοι της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης θα συμμετάσχουν στις σχετικές έρευνες·

(7) Να προχωρήσουν χωρίς καθυστέρηση στην σύλληψη του Δημάρχου Βόιγια Τάνκοσιτς και του ατόμου με το όνομα Μίλαν Τσιγκάνοβιτς, σέρβου δημοσίου υπαλλήλου, οι οποίοι αποκαλύφθηκαν ως αποτέλεσμα της ανακριτικής διαδικασίας στο Σεράγεβο·

(8) Να εμποδίσει με αποτελεσματικά μέτρα την συνεργασία των σερβικών αρχών στην παράνομη διακίνηση όπλων και εκρηκτικών κατά μήκος των συνόρων, να απολύσει και να τιμωρήσει αυστηρά τους αξιωματούχους της συνοριοφυλακής στις Σάμπατζ και Λόζνικα, οι οποίοι είναι ένοχοι για την υποστήριξή τους προς τους δράστες του εγκλήματος στο Σεράγεβο, η οποία εκφράστηκε με διευκολύνσεις στην διέλευση των συνόρων·

(9) Να παράσχει στην Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση εξηγήσεις όσον αφορά αδικαιολόγητες δηλώσεις υψηλόβαθμων σέρβων αξιωματούχων, τόσο στη Σερβία όσο και στο εξωτερικό, οι οποίοι, παρά την επίσημη θέση τους, δεν δίστασαν μετά το έγκλημα της 28ης Ιουνίου να εκφραστούν σε συνεντεύξεις με όρους εχθρικούς προς την Αυστροουγγρική κυβέρνηση· και, τέλος,

(10) Να ενημερώσουν την Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, χωρίς καθυστέρηση, για την εκτέλεση των μέτρων που περιλαμβάνονται στους παραπάνω όρους.

Η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση αναμένει την απάντηση της Βασιλικής Κυβέρνησης το αργότερο ως τις 5 η ώρα του απογεύματος της 25ης Ιουλίου. [Βλ. Σημείωση]

Σημείωση 1. Ο Πρέσβης της Αυστροουγγαρίας σε προσωπική επιστολή προς τον ΥΠΕΞ της Γαλλίας με ημερομηνία 24 Ιουλίου 1914 προβαίνει στην εξής διόρθωση:

«Στο αντίγραφο που είχα την τιμή να στείλω στην Εξοχότητά σας σήμερα το πρωί, αναφερόταν ότι η Κυβέρνησή μου ανέμενε την απάντηση του Υπουργικού Συμβουλίου του Βελιγραδίου το αργότερο ως την 5η απογευματινή του Σαββάτου, 25 του τρέχοντος μηνός. Καθώς ο Πρέσβης μας στο Βελιγράδι παρέδωσε την επιστολή στις 6 το απόγευμα, ο επιτρεπόμενος χρόνος απάντησης μετατέθηκε για την 6η απογευματινή αύριο, Σάββατο.

Θεωρώ ότι είναι καθήκον μου να πληροφορήσω την Εξοχότητά σας για αυτή την μικρή μεταβολή στην εκπνοή της προθεσμίας για απάντηση από την Σερβική Κυβέρνηση».

Έχοντας συνείδηση ότι οι όροι του τελεσιγράφου ενδεχομένως να έμοιαζαν σχεδιασμένοι να προκαλέσουν μια αναπόφευκτη απόρριψη – παρέχοντας έτσι ένα εύσχημο άλλοθι για κήρυξη πολέμου κατά της Σερβίας – απεστάλη από την κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας μια επιστολή σε όλες της μείζονες Δυνάμεις τις Ευρώπης, συνημμένη στο ίδιο το τελεσίγραφο.

Επεξηγηματική επιστολή που επιδόθηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές Δυνάμεις Την 31η Μαρτίου 1909 η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας απηύθυνε στην Αυστροουγγαρία μια διακήρυξη της οποίας το κείμενο αναπαράγεται παραπάνω. Την ίδια ημέρα της επιδόσεως της διακηρύξεως η Σερβία απεδύθη σε μια πολιτική υποκίνησης επαναστατικών ιδεών μεταξύ των σέρβων υπηκόων της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, επιχειρώντας να προετοιμάσει με αυτόν τον τρόπο την απόσχιση αυστροουγγρικών εδαφών κατά μήκος των σερβικών συνόρων. Η Σερβία έγινε το κέντρο εγκληματικής αναταραχής. Αμέσως σχηματίστηκαν εταιρείες και ομάδες, στόχος των οποίων ήταν, είτε φανερά είτε μυστικά, να προκαλέσουν ταραχές επί ασυστροουγγρικού εδάφους. Μεταξύ των μελών αυτών των εταιρειών και ομάδων περιλαμβάνονταν στρατηγοί και διπλωμάτες, κυβερνητικοί αξιωματούχοι και ανώνυμοι υπήκοοι του βασιλείου. Οι σέρβοι δημοσιογράφοι είναι σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν στην υπηρεσία αυτής της προπαγάνδας, που στοχεύει την Αυστροουγγαρία, και δεν περνά ημέρα χωρίς τα όργανα του σερβικού τύπου να μη διαχέουν στους αναγνώστες τους μίσος και περιφρόνηση για την γειτονική τους Μοναρχία, ή να μη απευθύνουν απειλές λίγο ή περισσότερο απροκάλυπτες εναντίον της ασφάλειας και την ακεραιότητας της Μοναρχίας. Μεγάλος αριθμός πρακτόρων εν υπηρεσία χρησιμοποίησαν κάθε μέσο πρόκλησης αναταραχής με στόχο την Αυστροουγγαρία διαφθείροντας την νεολαία στις συνοριακές επαρχίες. Από την τελευταία κρίση στα Βαλκάνια υπήρξε αναζωπύρωση του πνεύματος συνωμοσίας, εγγενούς στους σέρβους πολιτικούς, το οποίο έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην Ιστορία του Βασιλείου· άτομα τα οποία ανήκαν προηγουμένως σε συμμορίες απασχολούμενες στην Μακεδονία ήρθαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην τρομοκρατική προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγαρίας. Έναντι τέτοιων ενεργειών, στις οποίες η Αυστροουγγαρία είναι εκτεθειμένη επί χρόνια, η Σερβική Κυβέρνηση δεν θεώρησε ότι είναι υποχρέωσή της να προβή στην λήψη έστω κάποιου ελάχιστου μέτρου. Έτσι, η Σερβική Κυβέρνηση απέτυχε να εκπληρώσει την υποχρέωσή της, όπως αυτή απορρέει από την επίσημη διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909, και ενήργησε σε αντίθεση με την βούληση της Ευρώπης και την δέσμευσή της έναντι της Αυστροουγγαρίας. Η υπομονή της Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Κυβέρνησης εν όψει αυτής της προκλητικής στάσης της Σερβίας προέκυπτε από την έλλειψη ενδιαφέροντος για εδαφικές διεκδικήσεις και α πό την ελπίδα ότι η Σερβική Κυβέρνηση θα έθετε τέρμα παρόλα αυτά εκτιμώντας την φιλία της Αυστροουγγαρίας και την αληθινή αξία της. Τηρώντας καλόβουλη στάση έναντι των πολιτικών ενδιαφερόντων της Σερβίας, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση ήλπισε ότι από την δική του πλευρά το βασίλειο θα αποφάσιζε εντέλει να ακολουθήσει ανάλογη συμπεριφορά. Ιδίως ανέμενε η Αυστροουγγαρία την ανάπτυξη αυτού του είδους πολιτικών ιδεών στην Σερβία, όταν, μετά από τα γεγονότα του 1912, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, με την ανιδιοτελή και αγόγγυστη στάση της, έκανε δυνατή μια τέτοια σημαντική αύξηση της επικράτειας της Σερβίας. Η εύνοια που επέδειξε τη Αυστροουγγαρία έναντι του γειτονικού Κράτους δεν ανέκοψε τις διεργασίες στο βασίλειο, το οποίο εξακολούθησε να ανέχεται επί του εδάφους του μια προπαγάνδα, οι μοιραίες συνέπειες της οποίας έγιναν ολοφάνερες σε ολόκληρο τον κόσμο στις 28 Ιουνίου τρέχοντος, όταν ο Διάδοχος της Μοναρχία και η επιφανής σύζυγός του έπεσαν θύματα συνωμοσίας που εκκολάφθηκε στο Βελιγάδι. Εν όψει αυτής της κατάστασης των πραγμάτων η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή αισθάνθηκε υποχρεωμένη να προβή σε νέα και επείγοντα διαβήματα στο Βελιγράδι με στόχο να πείσει την Σερβική Κυβέρνησή να θέσει τέρμα σε αυτό το εμπρηστικό κίνημα που απειλεί την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή είναι πεπεισμένη ότι προβαίνοντας σε αυτό το διάβημα θα έχει την απολύτως σύμφωνη γνώμη όλων των πολιτισμένων εθνών, τα οποία δεν δύνανται να επιτρέψει την βασιλοκτονία να γίνει το κατάλληλο όπλο που μπορεί ατιμωρητί να χρησιμοποιηθεί στην πολιτική διαμάχη, και την ειρήνη στην Ευρώπη να διαταράσσεται διαρκώς από κινήσεις που προέρχονται από το Βελιγράδι.

Πηγή: Source Records of the Great War, τ. I, εκδ. Charles F. Horne, National Alumni 1923.


1 Δηλαδή, την προσάρτηση της οθωμανικής επαρχίας της Βοσνίας από την Αυστροουγγαρία το 1908.

«Κάλπικοι» Κριμαϊκοί πόλεμοι

(Leymarie, Philippe. ««Drôles de Guerres» de Crimée». Défense en ligne. Les blogs du Diplo, 6 Μαρτίου 2014. Ιστοσελίδα. 10 Μαρτίου. 2014. Απόδοση στα ελληνικά δκκ.)

Ανάκτορο Βουρβώνων, έργο του αρχιτέκτονα Μπερνάρ Πουαγιέ, 1806-1808. Σήμερα, έδρα της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης.

Ενόσω περιμένουμε το δημοψήφισμα που έχει ανακοινωθεί για την 6η Μαρτίου στην Κριμαία, περί ενδεχόμενης προσάρτησηςης στην Ρωσία (που ενδέχεται να μη περιμένει τόσο πολύ), ένα συμπόσιο γινόταν στο Παρίσι, το Ανάκτορο των Βουρβώνων), με τίτλο «Είναι αξιόπιστη μια εικασία για μείζονες συγκρούσεις;». Γινόταν λόγος για αναχαίτιση, … Κίνα, και Ουκρανία, καταπώς επέβαλε η επικαιρότητα. Η κατάκτηση (από την Ρωσία) φαινόταν ήδη απίθανη για τους κυρίους ειδικούς: οι ρωσικές δυνάμεις θα εξακολουθούσαν να κατέχουν την Κριμαία, χωρίς μια τουφεκιά (μέχρι το μέσον αυτής της εβδομάδας, εν πάση περιπτώσει), και χωρίς να χρειάζεται ολωσδιόλου να την προσαρτήσουν, χάρη στο πρόσχημα (αρκετά χοντροκομμένο) που επέτρεψε στον πρόεδρο Πούτιν να παρουσιάσει μονάδες των ρωσικών ειδικών δυνάμεων (που αποβιβάστηκαν από αεροπλάνα και πλοία, χωρίς σημαίες και διακριτικά) ως εγχώριες δυνάμεις αυτοπροστασίας…

Στο κοινό της αίθουσας Κολμπέρ, ένα πρώην στέλεχος του ομίλου αεροναυτικής και άμυνας EADS (European Aeronautic Defence and Space Company), γνώστης της Μόσχας, ζήτησε να συνυπολογίσουμε την «ρωσική ψυχή»: με κουλτούρα διαφορετική από της Δύσης, που δεν θα αλλάξει προτού περάσουν πολλά χρόνια· μια χώρα όπου η ζωή δεν μετράει ή μετράει λίγο· μια κοινωνία όπου λατρεύουν το σκάκι…

Το πρώην στέλεχος εξήγησε ότι, για τον τσάρο της εποχής μας, τον Βλαδίμηρο Πούτιν, είναι ζωτικής σημασίας – ακόμη κι αν δεν βρίσκει τον βηματισμό της σοβιετικής αυτοκρατορίας – να μη ανεχτεί στα σύνορά της. Ο άρχοντας του Κρεμλίνου γνωρίζει ότι, αν παρ’ελπίδα οι Δυτικοί (ας πούμε οι Αμερικανοί, με την φραστική υποστήριξη του νέου «κανίς» από την Γαλλία[1], σκέφτονταν να παρέμβουν στρατιωτικά, για να υποστηρίξουν τους ουκρανούς «επαναστάτες» , η Μόσχα θα μπορούσε, δικαίως ή αδίκως, να κινήσει τον πυρηνικό σίφωνα. Ο κ. Πούτιν γνωρίζει, συνεπώς, ότι η Δύση ποτέ δεν θα εισβάλλει στην Ουκρανία, και ότι – αναμφίβολα» — κανείς δεν θα θελήσει «να πεθάνει για την Κριμαία».

Ιδίως η χολέρα

Μια φορά κι έναν καιρό, πριν από εκατονεξήντα χρόνια, πολλοί πέθαιναν για την Κριμαία. Ο Εύξεινος Πόντος υπήρξε το θέατρο ενός πολέμου δύο ετών: 120.000 νεκροί από την πλευρά των επιτιθέμενων (από τους οποίους 90.000 Γάλλοι), περισσότεροι από 150.000 από την πλευρά των Ρώσων – τα ¾ από ασθένειες (κυρίως τύφο και χολέρα). Μια περιπέτεια που άρχισε ο Ναπολέοντας Γ΄, ο οποίος ήταν μόνον τρία χρόνια αυτοκράτορας, και σε αναζήτηση μιας στρατιωτικής νίκης, επιθυμώντας να ελευθερώσει του Αγίους Τόπους από την επικυριαρχία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αποφάσισε εύστοχα να αντιταχθεί στις βλέψεις των Ρώσων επί της Κωνσταντινούπολης και επί της παρακμάζουσας  Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Από την πλευρά τους, οι Άγγλοι αναζητούσαν μάλλον να κλείσουν στον τσάρο Νικόλαο Α΄ τον δρόμο για τα Στενά: του Βοσπόρου, των Δαρδανελίων, την πρόσβαση στην Μεσόγειο. Ανοίγοντας τον δρόμο της στα Βαλκάνια, η μόσχα επέμενε να αποκτήσει πρόσβαση στις «θερμές θάλασσες» και να επηρεάσει του δρόμους επικοινωνίας των Γάλλων και των Άγγλων. Να χτυπήσουμε την Ρωσία στην χρσόνησο της Κριμαίας, να μπλοκάρουμε το πολεμικό λιμάνι της στην Σεβαστούπολη του Εύξεινου Πόντου, απ’ όπου αποπλέουν οι ναυτικές μοίρες των Ρώσων, αυτά θα λογικέψουν τον τσάρο, εκτιμούσαν οι ευρωπαίοι στρατηγοί.

Σε συνέχεια μιας επιδρομής των Ρώσων στα Βαλκάνια, ο πόλεμος ξέσπασε: το αγγλο-γαλλικό εκστρατευτικό σώμα αποβιβάστηκε στην Κριμαία στις 13 Σεπτεμβρίου 1854, και κατευθύνθηκε αμέσως στην Σεβαστούπολη. Μια εβρομάδα αργότερα, στις όχθες του ποταμού Άλμα, οι ζουάβοι του στρατηγού Μποσκέ είχαν μια πρώτη νίκη. Οι Άγγλοι δοξάστηκαν στην μάχη της Μπαλακλάβα, στις 25 Οκτωβρίου 1854, με το αιματηρό επεισόδιο της «επίθεσης  της ελαφράς ταξιαρχίας» [3].

Richard Caton Woodville: Charge of the Light Brigade (1894).

Άλογα στο αμπάρι

Αλλά χρειάστηκαν έντεκα μήνες πολιορκίας, και στασιμότητας, προτού η κατάληψη του οχυρού Μαλακόφ  στις 11 Σεπτεμβρίου 1855 από τους άνδρες του στρατηγού MacMahon (με το περίφημο «εδώ είμαι, εδώ μένω!») [4] να προκαλέσει την συνθηκολόγηση των Ρώσων. Επεισόδια που σε μεγάλο βαθμό έχουν λησμονηθεί, ακόμα και όταν έχουν αφήσει στο Παρίσι ονόματα δρόμων (Κριμαία, Crimée) ή λεωφόρων (Bosquet, Σεβαστουπόλεως, Sébastopol), γέφυρες (Alma, με τον διάσημο ζουάβο της), σταθμούς του μετρό (Alma-Marceau, Reaumur- Sébastopol, Bizot) … Για τους ιστορικούς, ωστόσο, είναι ένας από τους πρώτους «σύγχρονους» πολέμους, με μια καλή δόση πολυμέρειας, και μια προβοή ισχύος σε μια τεράστια απόσταση (4.000 χιλιομέτρων): δεκάδες χιλιάδες ανδρών μεταφέρονται με ιστιοφόρα, καθώς και χιλιάδες τόνοι εφοδίων, και δεκάδες χιλιάδες αλόγων μέσα στα αμπάρια, για έναν από τους τελευταίους μεγάλους πολέμους του ιππικού στην Ιστορία. Επίσης, ένας πόλεμος χαρακωμάτων, κανονιώς και οβίδων: μάρτυρες και από τις δύο εμπόλεμες πλευρές θυμούνταν τον τρόμο – και την σφαγή! – που προκαλούσαν αυτά τα νέα είδη βλημάτων [5].

Ο πόλεμος της Ανατολής

Αποτελέσματα της κρίσης, για έναν ιστορικό του Σεντ-Κεντέν (Πικαρδία, Γαλλία), που κατάγεται από ανθρώπους που έλαβαν μέρος στις μάχες: «Ο πόλεμος της ανατολής, χάρη στην νίκη των συμμάχων, κατέληξε στο Συνέδριο του Παρισιού το 1856, το οποίο απέδωσε στην Βαλαχία και στην Μολδαβία την αυτονομία τους. Αυτή οδήγησε στην ένωσή τους το 1859, για την ίδρυση της Ρουμανίας. Η Ευρώπη εγγυήθηκε την ακεραιότητα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Εύξεινος Πόντος αποστρατιωτικοποιήθηκε. Η Ρωσία έχασε το ειδικό βάρος της»[6].

Μαθήματα από την σύγκρουση, κατά τον Ηρόδοτο:  αυτός ο πόλεμος «που κακώς έγινε» (με αφετηρία την διαμάχη μιας άλλης εποχής για τους Αγίους Τόπους» και «κακώς κερδισμένος» (κατόπιν μιας μικροχρόνιας πολιορκίας και μιας σφαγής)  «αποδείχτηκε παραταύτα μια επιτυχία για τον αυτοκράτορα Ναπολέοντα Γ΄, στην διεθνή σκηνή (η πρώτη και η τελευταία). Η Συνθήκη του Παρισιού, η οποία έθετε τέρμα στον πόλεμο στις 30 Μαρτίου 1856, του επέτρεψε να αναδιαμορφώσει τον χάρτη της Ευρώπης, όπως αυτός είχε οριστεί στο Συνέδριο της Βιέννης και από την ήττα του θείου τους Ναπολέοντα Α΄, σαράντα-ένα χρόνια πριν.»

Το 1854, έναν αιώνα μετά από αυτήν την μάχη, η Κριμαία ενσωματώθηκε στην Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ουκρανίας, στο εσωτερικό της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ). Το 1990, η ανακήρυξη της ουκρανικής ανεξαρτησίας προκαλέι ένα ισχυρό αυτονομικστικό κίνημα των Ρώσων της Κριμαίας:  το 1991,  ύστερα από δημοψήφισμα, γίνεται επισήμως αυτόνομη πολιτεία εξαρτώμενη από την πολιτεία της Ουκρανίας. Το ερώτημα του διαμοιρασμού του σοβιετικού στόλου του Εύξεινου Πόντου – 70-80% στην Ρωσία, ο υπόλοιπος  στην Ουκρανία –, και εκείνο του διαμοιρασμού των στρατιωτικών λιμανικών, μεταξύ των οποίων της Σεβαστούπολης, τίθενται εκ νέου. Ένας «πόλεμος περιπτέρων» φέρει αντιμέτωπο το Κίεβο με την Μόσχα. Η χερσόνησος, μάλιστα, διακηρύσσει για οριμένες μέρες την ανεξαρτητησία της, το 1992, προτού αναγκαστεί να παραιτηθεί σύντομα από αυτήν…

Οι πολιτείες του Σότσι

Έκτοτε, η Κριμαία  δεν έπαψε να είναι – μεταξύ Καυκάσου και Εύξεινου Πόντου – μπαλάκι στην παρτίδα του γεωπολιτικού πινγκ-πονγκ που παίζουν από την μια πλευρά οι Αμερικανοί, το ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι, και από την άλλη οι Ρώσοι. Και δεν παύει να είναι ένα μήλον της έριδος μεταξύ των «δύο Ουκρανιών», αυτής στα Δυτικά, πρώην πολωνική, πρώην  αυστριακή, πρώην τατάρικη (προερχόμενη από την Οθωμανική αυτοκρατορία), και σήμερα «επαναστατημένη»· και  στην ανατολική, πιο εκρωσισμένη, που θα βολευόταν αναμφίβολα με την παράταση της βασιλείας του Γιανουκόβιτς… και με την διατήρηση της Κριμαίας στους κόρφους της Ρωσίας.

Διαβάστε το κείμενο: Erlends Calabuig, « La Crimée, péninsule de toutes les discordes », Le Monde diplomatique, Ιανουάριος 1994. Η δυτικοποίηση της σημερινής Ουκρανίας, αν  έπρεπε να εμποδίσει την πρόσβαση της Ρωσίας στην ιστορική βάση της στην Σεβαστούπολη[7], «θα έδινε στην ρωσική ακτή στα Ανατολικά του ισθμού της Χερσονήσου (Κέρτς) μια νέα σημασία», με τα λιμάνια του Νοβοροσίισκι και του Σότσι «να καλούνται να ακολουθήσουν με γρήγορη ανάπτυξη», παρά τις δυσκολίες στην επικοινωνία τους με την ενδοχώρα. Αυτό ακριβώς προέβλεπε ήδη από την αρχή της δεκαετίας του 1990 ο γεωγράφος Ιβ Λακόστ, στο Dictionnaire de géopolitique που διηύθυνε (Flammarion, 1993). Ποιος θα σκεφτόταν ότι οι εντυπωσιακές πολιτείες που κατασκευάστηκαν στο Σότσι για τις ανάγκες των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του προηγούμενου μήνα, θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιηθούν, για να στεγάσουν τις «κόκκινες φούντες» του ρωσικού ναυτικού στον Εύξεινο Πόντο;

Σήμερα, αναλύει αυτήν την Πέμπτη ο ιστότοπος Β2 των Βρυξελλών με τίτλο «Merci, Poutine ?», την στιγμή που ο ρώσος πρόεδρος χρησιμοποίησε «ένοπλες δυνάμεις «χωρίς διακριτικά», για να καταλάβουν πεζή την επικράτεια της Κριμαίας […] Η Μόσχα στέλνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση το ίδιο μήνυμα που έστειλε στο ΝΑΤΟ διά της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας. Οι χώρες που συνορεύουν με την Ρωσία δεν προορίζονται να γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ (μήνυμα 2008) ούτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μήνυμα 2014). Οι Ευρωπαίοι έπαιξαν με την φωτιά πιστεύοντας ότι μπορούν να υπογράψουν μια συμφωνία σύνδεσης και μια συμφωνία ελεύθερης διακίνησης, εν πλήρη ησυχία, χωρίς να προκαλέσουν οποιαδήποτε αντίδραση. Μια συμφωνία, την οποία η Μόσχα εξέλαβε ως πρώτο βήμα προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (κάτι που ρητά δήλωσαν οι λιθουανοί και οι πολωνοί υπεύθυνοι) και το σήμα για έναν νέο περιορισμό της επιρροής της, και του χώρου τον οποίο θεωρεί ζωτικό. Οι Ευρωπαίοι δεν τα υπολόγισαν όλα αυτά».

Σημειώσεις

[1] Όπως στην περίπτωση της Συρίας, η γαλλική διπλωματία, αυτές τις τελευταίες ημέρες, πολλαπλασίασε τις μεγαλοστομίες, κολλώντας μάλλον στην μάλλον σκληρή ρητορική της Ουάσινγκτον – προτού αποφασίσει να κάνει έκκληση, από την συνάντηση της Τετάρτης στο παρίσι, για μια έκκληση εξεύρεσης λύσης μέσω διαπραγματεύσεων, που αφήνει στην Ρωσία μια «θύρα εισόδου», αλλά τακτοποιεί επίσης και τα θεμελιώδη ενδιαφέροντα, αρχής γενομένης από την παρουσία της υπό την μία ή την άλλη μορφή στην Κριμαία.

[2] Στρατιώτες του ελαφρού πεζικού, με στολή εμπνευσμένη από την οθωμανική, μέλη μιας επίλεκτης μονάδας που στρατολογήθηκε από τους παλαίμαχους των οδομαχιών του 1848.

[3] Όπως απεικονίζεται σε δύο κινηματογραφικές ταινίες με τον ίδιο τίτλο: του 1936 με τον Έρολ Φλιν και μια νέα εκδοχή του 1969, με την Βανέσα Ρεντγκρέιβ.

[4] Σύμφωνα με τον ιστορικό Αλέν Γκουτμάν, ειδικό στην Δεύτερη αυτοκρατορία, ο στρατηγός – που θα γινόταν στρατάρχης και πρόεδρος της Τρίτης Δημοκρατίας – αρνήθηκε σταθερά ότι πρόφερε αυτήν την φράση. Ο Αντουάν Μουργκιγιό, στο slate.fr, του αποδίδει ακόμη μία, σε διαφορετικό στιλ: «Ο τυφοειδής πυρετός σε σκοτώνει ή σε αφήνει εντελώς ηλίθιο. Το γνωρίζω, επειδή είχα τον πυρετό».

[5] Σύμφωνα με τον ρώσο συγγραφέα Λέον Τολστόι που συμμετείχε στην εκστρατεία, οι στρατιώτες δεν  προλάβαιναν να περισυλλέγουν τους νεκρούς, που ήταν κομματιασμένοι ως επί το πλείστον…

[6] André Vacherand, « L‘affaire d’Orient. La guerre de Crimée et les Saint-Quentinois » (PDF).

[7] Όσο ισχυρό  κι αν είναι το ρωσικό ναυτικό, πρέπει να καταβάλλει ετησίως στο αυτόνομο κράτος της Κριμαίας περισσότερα από 100 εκατομμύρια ευρώ για ενοίκιο και εφόδια, ως αντιστάθμισμα για την χρήση κτιρίων, πεδίων και προκυμαιών, σε μια βάση που στεγάζει περισσότερους από 15.000 στρατιωτικούς.

Πηγή: Leymarie, Philippe. ««Drôles de Guerres» de Crimée». Défense en ligne. Les blogs du Diplo, 6 Μαρτίου 2014. Ιστοσελίδα. 10 Μαρτίου. 2014. Απόδοση στα ελληνικά δκκ.

Πολωνία-Ουκρανία: μια παλιά ιστορία

Τα σύνορα της Πολωνίας με την Γερμανία και την Ουκρανία είναι μια παλιά, πικρή υπόθεση, για την οποία επί τροχάδην θα θίξω δύο στιγμές, στο τέλος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου και στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου πολέμου. Σήμερα, που δεν θα  πω ότι οδεύουμε στον Γ’ Παγκόσμιο πόλεμο, αλλά ότι όλοι και παντού έχουν ανοίξει τα παλιά εγχειρίδιά τους των δύο παγκόσμιων πολέμων, για να προβάλουν αξιώσεις που αφορούν το παρόν και το μέλλον. Ακούγοντας τις ειδήσεις τις τελευταίες ημέρες, αναρωτιέμαι τι επιδιώκει η Πολωνία στην ουκρανική κρίση.

Γραμμή Curzon

Με την γαλάζια γραμμή παριστάνει τα σύνορα μεταξύ Πολωνίας και νεαρής Σοβιετικής Ένωσης, που πρότεινε ο Άγγλος ΥΠΕΞ λόρδος Κέρτζον το 1919, στο Συνέδριο Ειρήνης του Παρισιού που κατέληξε στην Συνθήκη των Βερσαλλιών.

Όταν το 1945-1947 συνεδρίαζαν και πάλι οι Σύμμαχοι που νίκησαν στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο τον Άξονα Βερολίνου-Ρώμης-Τόκυο, εργάστηκαν επίμονα και επίπονα στην χάραξη των πολωνικών συνόρων. Όπως σημαίνεται με ρόδινο χρώμα, η Πολωνία ενσωμάτωσε εδάφη που προπολεμικά ανήκαν στην Γερμανία. Οι δύο χώρες θα είχαν ως φυσικό σύνορο την Γραμμή Όντερ-Νάισσε, μια πόλη με σημαντικό αριθμό Πολωνών κατοίκων, το Βρότσλαβ, ενσωματωνόταν στην Πολωνία, όπως και η ευρύτερη περιοχή του λιμανιού του Ντάντσιχ (στα γερμανικά) ή Γκντανσκ (στα πολωνικά), που είχε αποτελέσει αφορμή για την κήρυξη του πολέμου από την ναζιστική Γερμανία στην Πολωνία. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν πολλοί Γερμανοί κάτοικοι, στους οποίους παρασχέθηκε η δυνατότητα ή να πάρουν την πολωνική υπηκοότητα ή να φύγουν από την Πολωνία.

Αλλά, και στα ανατολικά σύνορα υπήρχαν ακανθώδη ζητήματα. Καθώς αυτά ήταν δυσεπίλυτα, αξιοποιήθηκε η παλαιά πρόταση (1919) του λόρδου Κέρτζον, τότε ΥΠΕΞ του Ηνωμένου Βασιλείου. Εντέλει, στην Συνθήκη των Παρισίων του 1947, τα εδάφη και οι πληθυσμού που βρίσκονταν Ανατολικά από την Γραμμή Κέρτζον υπήχθησαν στην Σοβιετική Ένωση. Στον Βορρά, η πόλη του Βίλνιους εντάχθηκε στην Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία (ΣΣΔ) της Λιθουανίας, ενώ  στον Νότο, η πόλη του Λβοφ πέρασε στην ΣΣΔ της Ουκρανίας. Στα εδάφη αυτά υπήρχαν, επίσης, διάσπαρτοι πληθυσμού με πολωνική συνείδηση. Και σε αυτούς τους πληθυσμούς δόθηκε η δυνατότητα να δεχθούν την διπλή υπηκοότητα της ΕΣΣΔ και της ΣΣΔ όπου ζούσε. Διαφορετικά, θα έπρεπε να εκκενώσουν τις περιοχές αυτές.

Διάφοροι κύκλοι στην Πολωνία επιδίδονται σε μια «πατριωτική» ρητορική περί Πολωνών εκτός συνόρων. Σε πολωνικά έντυπα, μικρής κυκλοφορίας αλλά πολυάριθμα, τονίζεται η ανάγκη να ενσωματωθούν όλοι οι Πολωνοί στην πολωνική πατρίδα. Καθώς, ενός τέτοιου είδους ρητορική βοηθεί τα σχέδια διαφόρων ευρωπαϊκών και εξω- ευρωπαϊκών κέντρων. Θα ενδώσει η πολωνική κυβέρνηση (με έντονα φιλοαμερικανικές και αντιγερμανικές επιλογές) και η κοινή γνώμη της χώρας, σε τέτοιες φωνές, που δυναμώνουν όσο οξύνεται η ουκρανική κρίση; Σχεδιάζουν κάποιοι την διάλυση, πρακτικά, της Ουκρανίας; Και ποια είναι τα think tanks που απεργάζονται πολιτικές με την ευκολία που παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια προσομοίωσης πολέμων; Φαίνεται, πάντως, ότι η παρούσα ηγεσία της Πολωνίας, δεν θέλει να μείνει έξω από κανένα παίγνιο στην Ουκρανία: αντιθέτως, θέλει να προσφέρει τις υπηρεσίες της στις παρούσες ηγεσίες των ΗΠΑ και της Γερμανίας, που, αν όχι σε κάτι άλλο, σε ένα συμφωνούν, στην αναβίωση του φοβήτρου της ρωσικής αρκούδας, ενός στερεοτύπου που πολύ βοήθησε σε πολλές ανάγκες των ηγεσιών του Δυτικού κόσμου και στον 19ο και στον 20ό αι.

Και οι ίδιοι οι Ουκρανοί; Αυτοί, με τα 100-250 δολ. μισθού, σιωπούν ή είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν όποιον τους φαίνεται ότι μπορεί να εγγυηθεί άμεσα την δραστική βελτίωση της ζωής τους. Αλλά, προς την ίδια κατεύθυνση δεν εξωθούνται και άλλοι λαοί της γηραιάς ηπείρου;

«Το αίμα που θα χύσετε…»

«Το αίμα που θα χύσετε…»

ή: τίνος το αίμα ζητάει εκδίκηση;

Τα γεγονότα της 21ης Ιανουαρίου 1793

Μελετούμε την Ιστορία, για να μη καταδικαστούμε να την επαναλάβουμε.

Η ιστορία του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ θα μπορούσε να είναι η ιστορία ενός ατάλαντου, επιπόλαιου, εγωπαθούς, καλοπερασάκια και συγχρόνως αυταρχικού ανθρώπου, που κανέναν δεν θα ενδιέφερε πέρα από τα στενά όρια του οίκου του.  Υπήρξε, όμως, βασιλιάς, εξ ορισμού προβλελημένο πρόσωπο και ηγέτης της χώρας του.

Κι αν ο κυβερνήτης είναι ατάλαντος, επιπόλαιος, εγωπαθής, καλοπερασάκιας και συγχρόνως αυταρχικός; Ε, τότε, μπορεί να ξημερώνουν μαύρες μέρες για τους υπηκόους. Μπορεί να ξημερώνουν μαύρες μέρες και για τον ίδιο. Ή, και για τις δυο πλευρές… Και ποιος είπε ότι οι επαναστάσεις δεν είναι εξαιρετικά «δαπανηρά» ιστορικά φαινόμενα;

Στις 5 το πρωί της 21ης Ια­νουαρίου 1793, ένας υπη­ρέτης ξύπνησε τον Λουδοβί­κο ΙΣΤ΄, βασι­λιά της Γαλλί­ας. Εκεί­νος ντύθηκε με απλά ρούχα και πήγε στην λει­τουργία. Απ’ έξω άκουγε το ρυθμικό χτύ­πημα τυμπάνων. Ο Λουδοβίκος είπε χαμη­λόφωνα: «Θα είναι οι Εθνο­φρουροί που άρχι­σαν να συ­γκεντρώνονται». Κάθισε δί­πλα στην σόμπα του δωματίο­υ του και περίμενε. Στις 8 περίπου ήρ­θαν οι στρατιώτες. Ο Λουδο­βίκος τους ρώτησε αν ο υπηρέτης του μπορού­σε να του κόψει τα μαλ­λιά, για να τον γλι­τώσει από τον εξευτε­λισμό του κουρέματος επάνω στο ικρίωμα. Εκείνοι αρνήθη­καν.

Ο Λουδοβίκος βγήκε και πήγε προς την πράσινη άμα­ξα που τον περίμενε. Έστρε­ψε το βλέμμα του μια-δυο φορές προς τον πύργο σαν να τον αποχαιρε­τούσε. Για δύο ώρες η άμαξα διέσχιζε τους δρόμους του Παρισιού με κατεύθυνση την Πλα­τεία της Επανάστασης. Ήταν ένα υγρό πρωινό με ομίχλη, κι όμως χιλιάδες άνθρωποι ήταν παρα­ταγμένοι κατά μή­κος των δρόμων. Περίμεναν σιωπη­λοί. Εμπρός από την άμαξα πήγαιναν οι τυμπανι­στές και σε σειρές οι Εθνοφρουροί με μουσκέτα και λόγχες στον ώμο. Οι επαναστάτες ήταν έτοι­μοι για κάθε ενδεχόμενο.

Στις 10 η πορεία έφτασε στο ικρίωμα. Ο Σαρλ Σανσόν, ο δήμιος, και οι βοηθοί του, έκοψαν τα μαλ­λιά που σκέπαζαν τον λαιμό του βασιλιά. Έδεσαν τα χέρια του Λουδοβίκου πίσω από την πλάτη του. Ο βασιλιάς έκανε μερικά βήματα προς τα εμπρός και επιχείρησε να μιλήσει στους συγκεντρω­μένους: «Είμαι αθώος για όσα εγκλή­ματα με κατηγόρησαν. Συγχωρώ όσους προ­κάλεσαν τον θάνατό μου και προσεύχο­μαι το αίμα που θα χύσετε να μη το πληρώσει ποτέ η Γαλλία…». Εκείνη την στιγμή μια τυμπα­νοκρουσία έπνιξε τα τελευταία λόγια του βασι­λιά.

Ο Σανσόν και οι βοηθοί του στερέωσαν το κε­φάλι του Λουδοβίκου στην υποδοχή της γκιλο­τίνας. Η λεπίδα έπεσε σφυρίζοντας. Ο Λουδοβί­κος άφησε μια τρομερή κραυγή. Το κεφάλι του δεν είχε κοπεί με το πρώτο χτύπημα, επειδή ο λαιμός του ήταν πολύ παχύς. Όταν εντέλει έπε­σε στο καλάθι, ο δήμιος το σήκωσε από τα μαλ­λιά όσο έσταζε ακόμη το αίμα και το επέδειξε σιωπηλά στους συγκεντρωμένους.

Το κεφάλι του βασιλιά τοποθετήθηκε ανάμεσα στα πόδια του, και μεταφέρθηκε με το σώμα του σε ένα κοιμητήριο του Παρισιού. Το έβαλαν σε ένα απλό ξύλινο φέρετρο, σαν αυτά που χρησι­μοποιούσαν για τις πιο φτωχικές ταφές, και λέγεται ότι το παραχώσαν σε έναν τάφο 3 μέτρα βαθύ.

 James Gillray: The blood of the murdered crying for vengeance. The execution of Louis XVI. Τέλος 18ου αι.

James Gillray: The blood of the murdered crying for vengeance. The execution of Louis XVI. Τέλος 18ου αι. Εικόνα και τίτλος καθιστούν σαφή την οπτική γωνία του Άγγλου καλλιτέχνη: ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ είναι αθώο θύμα της βίας του επαναστατημένου όχλου. Από την άλλη πλευρά, ο Λουδοβίκος με την άφρονα και ταυτοχρόνως σκληρή πολιτική του είχε οδηγήσει την Γαλλία, άλλοτε την σημαντικότερη στην Ευρώπη, σε κρίση και εξαθλίωση.

Α’ Παγκόσμιος πόλεμος

«Όταν μπορούσαμε να διαχειριστούμε την κατάσταση δείξαμε αμέλεια, και τώρα που είναι εντελώς εκτός ελέγχου χρησιμοποιούμε με υπερβολική καθυστέρηση φάρμακα που τότε θα μπορούσαν να είχαν θεραπεύσει. Δεν υπάρχει τίποτε νέο στην ιστορία αυτή. Είναι τόσο παλιά όσο τα βιβλία των σιβυλλικών χρησμών. Είναι του μεγάλου, ζοφερού καταλόγου της άκαρπης εμπειρίας και της περιορισμένης ικανότητας της ανθρωπότητας να διδαχθεί. Έλλειψη οξυδέρκειας, απροθυμία για δράση όταν η δράση θα ήταν απλή και αποτελεσματική, έλλειψη καθαρής σκέψης, συγκεχυμένες συμβουλές μέχρι να προκύψει η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, μέχρι η αυτοσυντήρηση να χτυπήσει το ενοχλητικό της γκονγκ – αυτά είναι τα γνωρίσματα που γεννούν την αέναη επανάληψη της Ιστορίας».

Βουλή των Κοινοτήτων, 3 Μαΐου 1935, μετά την Σύσκεψη στην Στρέζα, όπου η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία συμφώνησαν – ματαίως – να διατηρήσουν την ανεξαρτησία της Αυστρίας.

Σωκράτης: Η άγνοια λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών, αυτό   δεν είναι που κάνει την δειλία;
Κι εκείνος έκανε νεύμα ότι το παραδέχεται.

Πλάτων: Πρωταγόρας

Πλησιάζει επικίνδυνα η εκατονταετηρίδα από την κήρυξη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, και θυμήθηκα ένα παλιό ντοκιμαντέρ που είδα πριν από πολλά χρόνια. Το αναζήτησα στο διαδίκτυο και, ω! του θαύματος, το βρήκα: 16 επεισόδια των 40 λεπτών περίπου. Είδα το πρώτο μέρος εκείνο που στριφογύριζε στον νου μου, λόγω των αναλογιών που έχει με κάποια από τα σημαντικά τεκταινόμενα των τελευταίων ετών. Λιτή και σαφής η αναφορά στα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης: ο ανταγωνισμός των ιμπεριαλιστικών βιομηχανικών κρατών της εποχής, παλαιών που επιζητούσαν την διατήρηση της καθεστηκυΐας τάξης πραγμάτων, και των ανερχόμενων που επιζητούσαν την ραγδαία μεταβολή της. Την διατήρηση ή την ανακατανομή ρόλων στην διεθνή σκηνή.

Διέκοψα λίγο την θέαση και σκέφτηκα γνωστό μου, που, ξεκινώντας από μια απόφανση μεταξύ σοβαρού και αστείου, καταδικάζει με πάσα σοβαρότητα πλέον οτιδήποτε εδράζεται στον αναλογικό στοχασμό: σύγκριση, εικασία, προβολή, και ούτω καθεξής. Αποδέχεται πια μόνον τον πιθανολογικό επαγωγικό συλλογισμό, και επαινεί τον επιστημονικό τρόπο σκέψης όπου και αν τον ανιχνεύσει. Στην ουσία, ανησυχώ μήπως μυστικά έχει αφοσιωθεί στην λατρεία ενός και μόνου τρόπου σκέψης, εκείνου που βασίζεται στον παραγωγικό συλλογισμό. Ανησυχώ ότι ανασύρει από το βάθος κάποιας μεσαιωνικής κοινοβιακής μονής τις συζητήσεις αδελφών που  εργάζονται στο Αντιγραφείο της Βιβλιοθήκης: μόνον ο παραγωγικός συλλογισμός είναι αποδεκτός, επειδή αυτός είναι ο τρόπος που προσιδιάζει στον Θεό. Γλίστρησα και στην επόμενη σκέψη: μήπως παραγωγικό συλλογισμό δεν έχει στον άρρητο πυρήνα της η σκέψη πολλών διαμορφωτών της πολιτικής και οικονομικής ζωής; Το ίδιο δεν μας διδάσκουν οι εγχώριοι διαμορφωταί κοινής γνώμης; Το τάδε ισχύει πάντα και παντού, τα δείνα απορρέουν από το τάδε, άρα τα δείνα θα εφαρμοσοτούν! Επικίνδυνα μονοπάτια σκέφτηκα, ας αναδιοργανωθώ προτού αποδιοργανωθώ, και συνέχισα την θέαση του ντοκιμαντέρ του BBC.

Κιότεψα, όμως: στο τρίτο επεισόδιο, άρχισα να θέλω να ανοίξω τον φυλλομετρητή, για να διαβάσω τις τελευταίες ειδήσεις, άρχισα να θέλω να δω τι τελευταίο γράφεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θυμήθηκα ότι χρειαζόμουν κάποια εικόνα για μια διαφάνεια παρουσίασης…. ότι έπρεπε να απαντήσω σε κάποιο εισερχόμενο μήνυμα. Με διακοπές ολοκλήρωσα και το τέταρτο επεισόδιο. Σκέφτηκα ότι μπορεί, όταν ήμουν φοιτητής να είδα και τα 26 επεισόδια σε 2 ημέρες. αλλά τώρα δεν έχω την ίδια άνεση χρόνου.

Είπα να πιω έναν καφέ.

Συνειρμικά συλλογίστηκα ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρώ, με διάφορες αφορμές, ότι άνθρωποι κάθε ηλικίας «σερφάρουν» είτε διαβάζουν είτε παρακολουθούν ταινίες. Διαφημίσεις και διαδίκτυο μας έχουν μάθει να πιέζουμε κάποιο πλήκτρο, και να αλλάζουμε πληροφορία, θέμα, θέση, οπτική γωνία, χρόνο, είδος, ύφος, κλπ. μέχρις εξαντλήσεως. Άρα, είμαι μέρος του προβλήματος; Ε, καλά, δεν χρειαζόταν και τόση σκέψη!..

Εντάξει, θα προσπαθήσω: θα δω τα επεισόδια σε 8 ημέρες, είμαι σε διακοπές, έχω χρόνο. Η διορία που έδωσα στον εαυτό μου λήγει σε 5 ημέρες — με λίγη άσκηση έχω ήδη ξαναδεί 13 επεισόδια, δηλαδή έχω κάνει πρόοδο στην συγκέντρωση της προσοχής μου. Μου επιτρέπω μόνον σύντομα διαλείμματα για σκέψη και περισυλλογή, όχι μεγαλύτερα απ’ ότι θα έκανα, αν διάβαζα ένα βιβλίο, από το οποίο κάτι θέλω να μου απομείνει. Και είναι τόσο ευχάριστη η αίσθηση να ορίζεις τον χρόνο σου!

Είναι πολλές οι αναλογίες που βρίσκω ανάμεσα σε μια εποχή που οσονούπω θα απέχει 99 χρόνια από την δική μας — στις 28 Ιουλίου 1914 άρχισαν οι μάχες . Τις δε αναλογίες θα επιμείνω (σε πείσμα του γνωστού μου, γνωστών ανθρώπων της οικονομίας και της πολιτικής, γνωστών διαμορφωτών κοινής γνώμης επίσης) να τις θεωρώ, όπως μου είχαν δείξει παλιά οι δάσκαλοί μου: για να ανιχνεύω δρόμους, να διατυπώνω υποθέσεις εργασίας, να επιλύω προβλήματα με «πληροφορημένο τρόπο», να μαθαίνω, δηλαδή.Αν από την μάθηση της Ιστορίας αφαιρέσουμε την πιθανότητα αξιοποίησής της για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, ενδεχομένως για να την μεταβάλλουμε, τι θα απέμενε από αυτήν;

Αν θέλετε να κάνετε κι εσείς μια παρόμοια άσκηση, όποτε και όσο επιθυμείτε εσείς, ιδού το πολύ καλό ντοκιμαντέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης του BBC, παραγωγής 1964, παρακαλώ πολύ: The Great War. 

Γερμανικό «οικονομικό θαύμα»

English: 5 Rentenmark from 1923-11-1 equivalen...

Χαρτονόμισμα της 1-11-1923 με αξία 5 τρισεκατομμυρίων χάρτινων μάρκων (Φωτ. από: Wikipedia)

 

Στην αρχή της δεκαετίας του 1950 η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα που έμοιαζε με το σημερινό οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδας: είχε ένα πολύ μεγάλο δημόσιο χρέος.

 

Λίγη …προϊστορία

 

Αν επιστρέψουμε τρεις δεκαετίες πριν, όπως ίσως θυμάστε από την σχολική Ιστορία, με το άρθρο 231 της Συνθήκης των Βερσαλλιών (1919) οι νικητές (Γαλλία, Αγγλία, ΗΠΑ) διακήρυσσαν ότι η Γερμανία και οι σύμμαχοί της έφεραν την ευθύνη για όλες «τις απώλειες και ζημίες» που έπαθαν οι Σύμμαχοι κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής αυτού του άρθρου της Συνθήκης των Βερσαλλιών τον Ιανουάριο του 1921,οι αποζημιώσεις που όφειλε να καταβάλει το γερμανικό κράτος ανέρχονταν σε 269.000.000.000 χρυσά μάρκα (το ισοδύναμο περίπου 100.000 τόνων χρυσού, δηλαδή λίγο περισσότερο από τον μισό χρυσό που βγήκε από ορυχεία στον πλανήτη). Η γερμανική κυβέρνηση αδυνατούσε να καταβάλει τα ποσά αυτά, και ό,τι ακολούθησε (συρρίκνωση οικονομίας, πληθωρισμός, ανεργία, οδήγησε στην πιθανότητα επιτυχίας μιας επανάστασης μπολσεβίκικου τύπου στην χώρα. Το 1929, με κατάλληλα πολιτικά και οικονομικά επιχειρήματα ο υπουργός Στρέσεμαν κατάφερε να πείσει τους Συμμάχους ότι οι οφειλές που είχαν συσσωρευτεί από την αδυναμία της γερμανικής κυβέρνησης να καταβάλει τις ετήσιες αποζημιώσεις, θα μειωνόταν στο μισό. Το 1933, χρονιά κατά την οποία πλειοψήφησε το κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ NSDA, μόνον το ένα όγδοο αυτού του χρέους είχε αποπληρωθεί. Έτσι η Γερμανία, δήλωσε αδυναμία εξυπηρέτησης των διεθνών οφειλών της, και έτσι έπαψε η καταβολή οποιουδήποτε ποσού. Μετά από την ήττα της χιτλερικής Γερμανίας, το 1945, συμφωνήθηκε από τους νικητές (Γαλλία, Αγγλία, ΗΠΑ, ΕΣΣΔ) ότι η πληρωμή αυτών των οφειλών θα έπαυε οριστικά.

 

NSDAP election poster in Vienna in 1930. Trans...

Προεκλογική αφίσα του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος στην Βιένη του 1930. Μτφρ.: «Ζητούμε ελευθερία και ψωμί». (Φωτ. από: Wikipedia)

 

Ωστόσο, η κυβέρνηση της γερμανικής Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μεταξύ του 1924 και του 1930, είχε εκδώσει κρατικά ομόλογα, για να χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση της χώρας, και κυρίως των υποδομών της. Έτσι, μέχρι το 1952, η μεταχιτλερική Γερμανία είχε ένα δημόσιο χρέος ύψους 32.000.000.000 μάρκα (το αντίστοιχο 7,6 δις δολαρίων τότε, ή 65 δις δολαρίων σήμερα). Αυτό το χρέος κρίθηκε μη βιώσιμο: οι βιομηχανικές υποδομές της μεταχιτλερικής Γερμανίας είχαν καταστραφεί κατά τους μαζικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς από τους Συμμάχους, και το κόστος εξυπηρέτησης δημοσίου χρέους της χώρας υπονόμευε την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.

 

Έτσι, στις 27 Φεβρουαρίου 1953, εκπρόσωποι είκοσι κρατών έβαλαν την υπογραφή τους κάτω από το κείμενο της Συμφωνίας του Λονδίνου για το Γερμανικό Εξωτερικό Χρέος: Βέλγιο, Γαλλία, Γιουγκοσλαβία, Δανία, Ελβετία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Ιράν, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Καναδάς, Κεϋλάνη, Λιχτενστάιν, Λουξεμβούργο, Νορβηγία, Νότιος Αφρική, Πακιστάν, Σουηδία, «επειδή επιθυμούν να απομακρύνουν τα εμπόδια για ομαλές οικονομικές σχέσεις με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και άλλες χώρες (δηλ. την Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας), και έτσι να συμβάλουν στην οικοδόμηση μιας ευημερούσας κοινότητας κρατών» (όπως διατυπωνόταν στην Συνθήκη). Συμφώνησαν, επίσης, να απεμπολήσουν τις διεκδικήσεις για πλήρη αποπληρωμή των οφειλών της Γερμανίας προς τα ίδια, και, τέλος, συμφώνησαν να αναβάλουν τις αξιώσεις τους για αποζημιώσεις που υπέστησαν από γερμανική κατοχή κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου.

 

Οι όροι της Συμφωνίας Χρέους του Λονδίνου κατέτειναν στην μείωση του γερμανικού εξωτερικού χρέους από 30.000.000.000 σε 15.000.000.000, και ότι η ωρίμανση του χρέους θα επεκτεινόταν σε περισσότερα από 30 χρόνια, και ότι θα υπήρχε ένα μορατόριουμ για την πληρωμή των τόκων κατά πέντε χρόνια. Έτσι, η αύξηση της ωρίμανσης του χρέους, η συμφωνία για μορατόριουμ σχετικά με την καταβολή τόκων, και ένα κούρεμα κατά 50% του αρχικού ποσού, απομείωσαν το γερμανικό χρέος κατά τι περισσότερο από 70%.

 

Ο γερμανός καγκελάριος Κόνραντ Ανενάουερ (αριστερά) συναντάει τον Ύπατο Αρμοστή των Συμμάχων. Η παραίτηση των νικητών από την διεκδίκηση πολεμικών αποζημιώσεων ήταν ένα φιλί της ζωής για την οικονομία της μεταχιτλερικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Πηγή: Spiegel Online International

Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της Συμφωνίας Χρέους του Λονδίνου και της διαγραφής του τεράστιου 70% του γερμανικού χρέους; Συντρίφτηκε η γερμανική ή διεθνής οικονομία; Κατέρρευσαν οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές; Άνοιξε η γη, να καταπιεί τον κόσμο; Ξεπήδησαν φλόγες από την γέενα του πυρός;

 

Όσον αφορά την ίδια την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, όχι! Μάλιστα, όπως εκτιμούσε το Χέρμαν Γιόζεφ Αμπς, ο επικεφαλής της γερμανικής αντιπροσωπείας στην Σύνοδο Χρέους του Λονδίνου, η Συμφωνία που υπογράφηκε υπήρξε ο θεμέλιος λίθος της δυτικογερμανικής μεταπολεμικής οικονομικής αναγέννησης: δεν θα υπήρχε κανενός είδους «γερμανικό οικονομικό θαύμα» χωρίς μια τέτοια ακριβώς συμφωνία.

Αποναζιστικοποίηση 1

Υπήρξε το γερμανικό ΥΠ.ΕΞ. επί Χίτλερ

όαση αντιναζιστικού πνεύματος;

Μια πολύχρονη επί παραγγελία έρευνα Γερμανών ιστορικών

Eckart Conze, Norbert Frei, Peter Hayes, Moshe Zimmermann: Das Amt und die Vergangenheit Deutsche Diplomaten im Dritten Reich und in der Bundesrepublik, Karl Blessing, 2010.

Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας έρευνας ιστορικών από την Γερμανία και από άλλες χώρες, που διήρκεσε πέντε ολόκληρα χρόνια. Στόχος των ερευνητών ιστορικών υπήρξε η διερεύνηση του μύθου που κυκλοφορούσε στην Γερμανία και αλλού σχετικά με το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών. Η αστήρικτη – όπως αποδείχτηκε – άποψη ήταν ότι το Υπουργείο Εξωτερικών επί Χίτλερ υπήρξε κάτι σαν όαση αντιναζιστικής δράσης.

Οι Έκαρτ Κόντσε (Eckart Conze), Νόρμπερτ Φράι (Norbert Frei), Πέτερ Χάιες (Peter Hayes), Μόσε Τζίμερμαν (Moshe Zimmerman) παρουσίασαν στην έκθεση των 800 σελίδων, το εύρος της ανάμειξης των Γερμανών διπλωματών στην υπόθεση της γενοκτονίας των Εβραίων. Σε μια συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό Ντερ Σπίγκελ που έδωσε πριν από την κυκλοφορία της έκθεσης την Πέμπτη, ο Κόντσε περιέγραψε το υπουργείο Εξωτερικών ως «εγκληματική οργάνωση». «Το υπουργείο Εξωτερικών δεν αναμείχθηκε αναγκαστικά ή τυχαία στον εθνικοσοσιαλισμό, ούτε υπήρξε βέβαια ένας θύλακας αντίστασης, όπως ακούγαμε για πολύ καιρό. Αναμείχθηκε με ενεργό τρόπο σε κάθε επιχείρηση δίωξης, απέλασης και εκτέλεσης Εβραίων, και μάλιστα από την αρχή», είπε ο Κόντσε. «Από την πρώτη ημέρα λειτούργησε ως θεσμός του ναζιστικού καθεστώτος και σε όλη τη διάρκεια του καθεστώτος παρέσχε κάθε βοήθεια και υποστήριξη πτος τη βία που εκείνο μετήλθε συστηματικά». «Ακόμη και μετά από το 1945, το υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΟΔΓ) εξακολούθησε να απασχολεί εκατοντάδες διπλωμάτες που είχαν στενή σχέση με τις ναζιστικές αρχές», προσέθεσε, «και, πολύ περισσότερο, παρενέβη για να εμποδίσει την προσαγωγή αυτών των διπλωματών στην δικαιοσύνη, ώστε να λογοδοτήσουν για την ανάμειξή τους στην γενοκτονία».

Η μελέτη αποκαλύπτει πώς ο Βίλι Μπραντ (Willy Brandt), ο φωτισμένος σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος της μεταπολεμικής Γερμανίας, που ακόμη θεωρείται πηγή ελπίδας από την Αριστερά, βοήθησε στην προστασία του Έρνστ Άχενμπαχ (Ernst Achenbach) από κάθε ενδεχόμενη δίωξη από της γαλλικές αρχές. Ο Άχενμπαχ, ένας υψηλόβαθμος διπλωμάτης στο Παρίσι κατά τον πόλεμο, συνέβαλε στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου. Αλλά, το 1974, ο Μπραντ εμπόδισε την σύναψη μιας γερμανο-γαλλικής Συνθήκης που θα επέτρεπε στις γαλλικές αρχές να του ασκήσουν δίωξη.

Το «Κεντρικό Γραφείο» της ΟΔΓ και οι Ναζί διπλωμάτες

Στοιχεία άλλων Γερμανών διπλωματών με ναζιστικό μητρώο εστάλησαν σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και του αραβικού κόσμου μετά τον πόλεμο, ώστε να εμποδιστεί η αποκάλυψή τους. Η έκθεση αναφέρει ότι πολλοί χρησιμοποίησαν ένα επίσημο σώμα με τον τίτλο «Κεντρικό Γραφείο» που συγκροτήθηκε για την υποστήριξη πρώην φυλακισμένων που θα ειδοποιούσαν φυγάδες ναζί για την αποφυγή εκκρεμών ένταλμα λαών σύλληψης. Ένας από τέτοιους φυγάδες υπήρξε ο Κλάους Μπάρμπι (Klaus Barbie), ο διαβόητος «χασάπης της Λιόν», που παρέμενε ασύλληπτος ως το 1983.

Ακόμη κι οι Γερμανοί εισαγγελείς που συνέβαλαν στην δρομολόγηση της σύλληψης του Άντολφ Άιχμαν (Adolf Eichmann) στην Αργεντινή στις αρχές της δεκαετίας του 1960, αναγκάστηκαν να ζητήσουν την συνδρομή του Ισραήλ για τον εντοπισμό του, καθώς φοβούνταν ότι οι διπλωμάτες της Γερμανίας θα κάλυπταν την διαφυγή του.

Η μελέτη ανατέθηκε από τον Γιόσκα Φίσερ (Joschka Fischer), τον πρώην ΥΠ.ΕΞ. των Πράσινων της Γερμανίας, ο οποίος παραδέχτηκε σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε το Σαββατοκύριακο ότι συγκλονίστηκε κυριολεκτικά από τα ευρήματά της. «Αρρωσταίνω στην σκέψη τους», είπε.

Λίγες ημέρες πριν από την κυκλοφορία της μελέτης των Κόντσε, Φράι, Χάγιες και Τσίμερμαν τον Οκτώβριο του 2010, ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγιερ (Frank-Walter Steinmeier), που διετέλεσε ΥΠ.ΕΞ. της Γερμανίας ως το 2009, σχολίασε ότι ήταν «απίστευτο» που έπρεπε να περάσουν περισσότερα από 60 χρόνια για την διενέργεια μιας τέτοιας έρευνας.

Μεταξύ των αποκαλύψεων στην μελέτη, όπως αναφέρεται παραπάνω, είναι ένα σημείωμα ταξιδιωτικών εξόδων που υποβλήθηκε από τον Φραντς Ραντεμάχερ (Franz Rademacher), αξιωματούχο του ΥΠ.ΕΞ. για τις Εβραϊκές υποθέσεις, ύστερα από ταξίδι του στην κατεχόμενη Σερβία. Ο Ραντεμάχερ ανενδοίαστα γράφει ότι ο λόγος της επίσκεψής του ήταν η «ρευστοποίηση των Εβραίων του Βελιγραδίου».

Η έρευνα δείχνει ότι διπλωμάτες του γερμανικού ΥΠ.ΕΞ. στο κατεχόμενο Παρίσι και σε ολόκληρη την Ευρώπη έπαιζαν ενεργό ρόλο στην απόφαση για το ποιοι και πόσοι Εβραίοι θα εξορίζονταν και θα στέλνονταν στους θαλάμους αερίων. «Αν η γαλλική Αντίσταση σκότωνε Γερμανούς στρατιώτες, οι Γερμανοί διπλωμάτες ήταν εκείνοι που αμέσως εισηγούνταν κατά πόσον ως τιμωρία θα εκτοπίζονταν χίλιοι ή δύο χιλιάδες Εβραίοι στα στρατόπεδα εξόντωσης», εξήγησε ο κ. Κόντσε.

Το μεταπολεμικό ξέπλυμα του ρόλου του ΥΠ.ΕΞ. υπό τον Χίτλερ οδήγησε πολλούς να υποθέσουν ότι το υπουργείο στελεχωνόταν από αριστοκράτες, οι οποίοι κατ’ιδίαν περιφρονούσαν το ναζιστικό κόμμα και βοήθησαν εν πολλοίς στην αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Φίρερ το 1944. Ωστόσο, καταλήγει η έκθεση, αυτό αληθεύει για μία χούφτα ανθρώπων του ναζιστικού ΥΠ.ΕΞ.

Χωρίς να επικεντρώνεται στα βάσανα των Εβραίων, η έκθεση, αποκαλύπτει ότι οι περισσότεροι διπλωμάτες ήσαν εντελώς αντισημίτες. «Υπήρχε ένας χαρακτηριστικά αριστοκρατικός αντισημιτισμός στους ανώτερους διπλωματικούς κύκλους. Ο ίδιος ο Ερνστ φον Βάιτσεκερ (Ernst von Weizsäcker) έκανε λόγια για ‘εβραϊκή πλημμύρα’», δήλωσε ο Έκαρτ Κόντσε.

Μια μελέτη που παραγγέλθηκε επισήμως

Ο κ. Φίσερ παρήγγειλε την έκθεση το 2005, με αφορμή επικήδειο σε εσωτερική εφημερίδα για το προσωπικό του ΥΠ.ΕΞ. για τον πρώην διπλωμάτη Φραντς Νισλάιν (Franz Nüsslein). Από το κείμενο είχε σκοπίμως παραληφθεί ότι ο νεκρός υπήρξε υπεύθυνος για την εκτέλεση εκατοντάδων αντιπάλων των Ναζί στη κατεχόμενη από τους Γερμανούς Πράγα κατά την διάρκεια του Β´ Παγκόσμιου πολέμου.

Ένιοι εκ των ενόχων που προστάτεψε η ΟΔΓ

Ο Έρνστ φον Βάιτσεκερ (Ernst von Weizsäcker), ο πατέρας του πρώην Προέδρου της ΟΔΓερμανίας Ρίχαρντ φον Βάιτσεκερ (Richard von Weizsäcker) υπηρέτησε ως πρεσβευτής στην Ελβετία στο μέσον της δεκαετίας του 1930, και με αυτή την ιδιότητα οργάνωσε την προσπάθεια αφαίρεσης της γερμανικής ιθαγένειας από τον Γερμανο-Εβραίο διηγηματογράφο Τόμας Μαν (Thomas Mann), επειδή εκείνος ασκούσε κριτική κατά της ναζιστικής Γερμανίας. Το 1949, στο πλαίσιο των Δικών της Νυρεμβέργης, ο Έρνστ φον Βάιτσεκερ κρίθηκε ένοχος για τον εκτοπισμό εκατοντάδων Εβραίων από το Παρίσι στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκισης, αλλά αποφυλακίστηκε έναν χρόνο αργότερα χάρη σε αμνηστία. Πέθανε το 1951.

Ο Φραντς Ραντεμάχερ, διπλωμάτης του ΥΠ.ΕΞ. της ναζιστικής Γερμανίας υπεύθυνος για τις εβραϊκές υποθέσεις έλαβε μέρος στο Συμπόσιο της Βάνζεε το 1942, όπου ολοκληρώθηκε ο σχεδιασμός της γενοκτονίας. Παραδέχτηκε ότι ένα σημείωμα έγκρισης εξόδων που υπέβαλε στο ΥΠ.ΕΞ. το 1941 αποδείκνυε ότι επισκέφτηκε την κατεχόμενη Σερβία για να εποπτεύσει την «ρευστοποίηση των Εβραίων του Βελιγραδίου». Αναμείχθηκε στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στο Άουσβιτς. Καταδικάστηκε σε φυλάκιση για τον ρόλο του στην γενοκτονία των Εβραίων, αλλά εξέτισε μόνον τρεις μήνες από την ποινή του. Έφυγε για την Συρία στην δεκαετία του 1950, όπου κατηγορήθηκε για κατασκοπία. Επέστρεψε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας το 1966, και πέθανε στην Βόνη το 1973.

Ο Ερνστ Άχενμπαχ, ένας πολιτικός του Κόμματος των Ελεύθερων Δημοκρατών και δικηγόρος στην μεταπολεμική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, υπήρξε διπλωματικός ακόλουθος στην γερμανική πρεσβεία στο κατεχόμενο Παρίσι και έλαβε μέρος στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου. Μολονότι καταδικάστηκε ερήμην για τα εγκλήματά του στην μεταπολεμική Γαλλία, επέτυχε να εμποδίσει την σύναψη μιας γαλλο-γερμανικής Συνθήκης, η οποία εφαρμοζόμενη θα μπορούσε να οδηγήσει στην δίωξή του στην ίδια την ΟΔΓ και στην φυλάκισή του. Καγκελάριος ήταν ο Βίλι Μπραντ. Ο Άχενμπαχ πέθανε στο Έσσεν το 1991.

 Πηγές: Σπίγκελ, Γκάρντιαν, Λε Μοντ, Εισαγωγή

Επίμετρο

Τουλάχιστον, στην ενοποιημένη Γερμανία, 60 χρόνια μετά από την ήττα των Ναζί, ο Γιόσκα Φίσερ παρήγγειλε, και η ομάδα των ιστορικών του παρέδωσαν μια ογκώδη μελέτη μόνον για το ΥΠ.ΕΞ. της Γερμανίας επί Χίτλερ…

Άραγε υπάρχει Έλληνας πολιτικός ηγέτης που να έχει παραγγείλει στο παρελθόν ή να προτίθεται να παραγγείλει στο μέλλον μια αντίστοιχη μελέτη για το τι απέγιναν οι Έλληνες συνεργάτες των Γερμανών στην μεταπολεμική και μετεμφυλιοπολεμική Ελλάδα;

Γιατί, βεβαίως, οι εργασίες των ιστορικών, και δη του διαμετρήματος μιας κυρίας Ρεπούση, δεν είναι ούτε πολλές ούτε πλήρεις για τέτοια θέματα (και για πολλά άλλα άλλωστε!).

«Το Παρίσι σας τελείωσε με τον Πεταίν…»

«Το Παρίσι σας τελείωσε με τον Πεταίν και τον Λαβάλ…»
Βίλχελμ Ράιχ: Άκου ανθρωπάκο!

Είσοδος των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στο Παρίσι, στις 14 Ιουνίου του 1940.

Πηγή: tsantiri.gr μέσω Δημήτρης στο Pinterest

Ένας Γάλλος ξεσπάει σε λυγμούς, καθώς παρακολουθεί την είσοδο των Γερμανικών Δυνάμεων Κατοχής στο Παρίσι. Ήταν 14 Ιουνίου 1940.
Στις 22 Ιουνίου, ο στρατάρχης Πεταίν υπέγραψε ανακωχή με την Γερμανία του Χίτλερ. Η ανακωχή τέθηκε σε ισχύ 3 ημέρες αργότερα, στις 25 Ιουνίου.
Η επίθεση των Δυνάμεων του Άξονα κατά της Γαλλίας είχε αρχίσει στις 10 Μαΐου 1940, και για την Γερμανία σήμανε μια περίλαμπρη νίκη.

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Το μοναδικό '0% Lies & Errors Free' website. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: