Αρχεία Ιστολογίου

Γιατί δεν παραδίνονταν οι Γερμανοί το 1945;

Μολονότι τόσο ο Φλαϊσχάουερ του Σπίγκελ. όσο και ο Κέρσο φλερτάρουν κομψότατα και επικίνδυνα με το αξιακό σύστημα της γερμανικής κουλτούρας εν γένει, το οποίο θεωρούν πως βρίσκεται πίσω από την μέχρις εσχάτων αντίσταση των Γερμανών την άνοιξη του 1945 κατά των Σοβιετικών, των Αμερικανών και των Άγγλων, εντούτοις, κατά την συζήτησή τους προκύπτουν πολλαπλά αίτια, π.χ. ο φόβος του τι μπορούσε να τους συμβεί αν έπεφταν ηττημένοι στα χέρια των «μπολσεβικο-μογγόλων», εναντίον των οποίων αγωνιζόταν όχι μόνον το  Τρίτο Ράιχ, αλλά και οι Ιταλοί και οι Ιάπωνες (Anti-Commintern Pact, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο)· επίσης, η καθολική ναζιστική προπαγάνδα κατά των Σοβιετικών και υπέρ της υπεράνθρωπης ικανότητας του Χίτλερ ως ηγέτη, η καλλιέργεια της εντύπωσης ότι δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον χωρίς αυτόν και έξω από τον εθνικοσοσιαλισμό· η αίσθηση στα πρόθυρα της υστερία ότι «there is no alternative», TINA όπως θα μας θύμιζε η μακαρίτισσα Μάργκαρετ Θάτσερ στην δεκαετία του 1980· η σχετική δυνατότητα παραγωγής ενέργειας, πυρομαχικών και όπλων που διασφάλιζε ο Σπέερ, τα σχετικά αποθέματα τροφίμων, η ψυχολογικών ενδιαφέρουσα επιμονή στην επιτέλεση των μικρών καθημερινών καθηκόντων ως προβολής της θέλησης να ανασχεθεί η ορμητική έκβαση των γεγονότων. Όλα αυτά προκύπτουν από την ανάλυση της βασικής θέσης του Κέρσο: Σε στιγμές της Ιστορίας σαν αυτή που ζούσαν οι Γερμανοί την άνοιξη του 1945 είτε ξεσπά επανάσταση (όπως συνέβη το 1918, άλλωστε στην ίδια χώρα) είτε πραξικόπημα μεταξύ των ηγετών, εκδοχή που είχε συστηματικά ελεγχθεί από τον Χίτλερ εγκαίρως, και ιδίως μετά την απόπειρα δολοφονίας του τον Ιούλιο του 1944.

Αξίζει να διαβάσουμε, και μάλιστα προσεκτικά, το βιβλίο του Ίαν Κέρσο, The End. Hitler’s Germany 1944-45. Penguin 2012.

Συνέντευξη στον Σπίγκελ (SPIEGEL). Διαδικτυακή δημοσίευση στις 18/11/201

Ο Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ

‘Η επιρροή του Χίτλερ ήταν μοιραία’

Σε συνέντευξή του στον Σπίγκελ, ο πλέον ευπώλητος βρετανός ιστορικός Ίαν Κέρσο μιλάει για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ, για το γιατί οι Γερμανοί επέμεναν, όταν ήταν σαφές ότι όλα είχαν χαθεί και τις ολέθριες επιπτώσεις της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ στις 20 Ιουλίου 1944.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, περάσατε τα τελευταία τρία χρόνια μελετώντας την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας. Εντέλει, μένουμε κουνώντας το κεφάλι μας έκπληκτοι για το παράλογο της τελευταίας φάσης, ή εσείς ως ιστορικός αισθάνεστε επίσης κάτι κοντινό προς τον θαυμασμό για την επιμονή των Γερμανών;

ΚΕΡΣΟ: Οπωσδήποτε η κίνηση του κεφαλιού κυριαρχεί. Είμαι πεπεισμένος ότι εμείς οι Άγγλοι θα παραιτούμασταν πιο σύντομα. Είναι ασφαλώς ασυνήθιστο μια χώρα να εξακολουθεί να πολεμάει ως την ολοκληρωτική αυτοκαταστροφή. Είναι στάση που βλέπουμε συνήθως στους εμφύλιους πολέμους, αλλά όχι σε συγκρούσεις όπου εχθρικές μεταξύ τους χώρες βρίσκονται σε πόλεμο η μια εναντίον της άλλης.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Στην αρχή του νέου βιβλίου σας εγείρετε την ερώτηση γιατί οι Γερμανοί επέμειναν επί τόσο καιρό. Τι είναι που προφανώς θα έπρεπε να είχαν κάνει;

ΚΕΡΣΟ: Σε κάθε ένοπλη σύγκρουση, υπάρχει τελικώς μια στιγμή οπότε η μία πλευρά αντιλαμβάνεται ότι όλα έχουν τελειώσει. Αν οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία δεν παραδοθούν, αλλά, αντί να το πράξουν, εξακολουθούν να βυθίζουν την χώρα τους στα ερείπια, Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolph Jodan) υπάρχει είτε επανάσταση από τα κάτω, όπως συνέβη στην Γερμανία και στην Ρωσία κοντά στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, είτε εκδηλώνεται πραξικόπημα από τις ελίτ, που επιχειρούν να σώσουν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί. Το παράδειγμα γι’αυτό είναι η ανατροπή του Μπενίτο Μουσολίνι στην Ιταλία, τον Ιούλιο του 1943.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ποια είναι η ύστατη στιγμή οπότε οι Γερμανοί θα έπρεπε να είχαν αναγνωρίσει ότι δεν μπορούσαν πια να κερδίσουν τον πόλεμο;

ΚΕΡΣΟ: Θα έλεγα το καλοκαίρι του 1944, μετά από την επιτυχημένη απόβαση των Συμμάχων στην Νορμανδία και τα τεράστια εδαφικά κέρδη των Ρώσων στην Ανατολή. Σ’εκείνο το σημείο, ο πόλεμος είχε αντικειμενικά κριθεί, ακόμη κι αν η γερμανική κοινή γνώμη δεν το έβλεπε έτσι. Αλλά, αρχίζοντας από τον Δεκέμβριο του 1944, μετά την αποτυχημένη επίθεση των Αρδεννών (σημ. εκδ.: επίσης γνωστή και ως Μάχη της Μπουλζ), ήταν επίσης σαφές στην ελίτ της εξουσίας στο γερμανικό Ράιχ ότι στρατιωτικά δεν υπήρχε πια τίποτε να κερδηθεί. Σ’αυτό το σημείο, θα είχε νόημα να αρχίσουν συνομιλίες για την παράδοση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Μέχρι το τέλος, η ηγεσία των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, της Βέρμαχτ, είχαν αγκιστρωθεί στην ελπίδα ότι η Συμμαχία θα διαλυόταν και έτσι θα άνοιγε ο δρόμος για χωριστή ειρήνη με τις Δυτικές δυνάμεις. Με δεδομένη την ταχύτατη διάλυση της στρατιωτικής συμμαχίας και την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, αυτή η ιδέα δεν φαίνεται ολωσδιόλου παράλογη.

ΚΕΡΣΟ: Φυσικά, η ιδέα δεν ήταν ηλίθια, αλλά σ’εκείνο το σημείο του πολέμου, το στοίχημα ότι θα διαλυόταν η συμμαχία ισοδυναμούσε ολωσδιόλου με αυταπάτη. Ποτέ δεν υπήρξαν σοβαρές σκέψεις στους Δυτικούς Συμμάχουν να συνεχίσουν μόνοι τους. Η ύψιστη προτεραιότητα ήταν η κατανίκηση του χιτλερικού Ράιχ, και για τον σκοπό αυτό ήταν απαραίτητη η συμμαχία με τους Ρώσους. Ο Τσόρτσιλ (Churchill), όσο κι αν δεν είχε εμπιστοσύνη στον Στάλιν, το υποστήριξε πολλές φορές με επιχειρήματα και δεν άκουγε άλλες εναλλακτικές.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το βιβλίο σας αρχίζει με την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας κατά του Χίτλερ τον Ιούλιο του 1944. Κατά την άποψή σας, η αποτυχημένη δολοφονία παρέτεινε κατά πολύ τον πόλεμο.

ΚΕΡΣΟ: Η συνωμοσία της 20ης Ιουλίου οδήγησε στην ενδυνάμωση του καθεστώτος, τουλάχιστον προσωρινά. Υπήρξε μια αξιοσημείωτη αύξηση της δημοτικότητας του Χίτλερ. Το σοκ από την επίθεση ήταν τεράστιο, όπως μπορούμε να αντιληφθούμε από πολλά ιδιωτικά κείμενα. Αλλά, ακόμη σημαντικότερο ήταν το γεγονός ότι ακολούθησε η εκκαθάριση του σώματος των αξιωματικών της Βέρμαχτ. Αρχι-νομιμόφρονες αντικατέστησαν ανθρώπους που θεωρήθηκαν αναξιόπιστοι. Ως αποτέλεσμα, κάθε αντίσταση εξαλείφθηκε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Σημειώνεται ότι ο χιτλερικός χαιρετισμός εισήχθη στην Βέρμαχτ μόλις το καλοκαίρι του 1944. Γιατί τόσο αργά;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ χρειαζόταν την Βέρμαχτ πιο πολύ από άλλα μέρη του ναζιστικού καθεστώτος, γι’αυτό τον λόγο υπήρξε σχετικά προσεκτικός κατά τις συναλλαγές του με την ηγεσία της και για τόσον καιρό. Η απόπειρα της 20ης Ιουλίου τον ώθησε να συμπεράνει ότι ήταν καιρός να επαναφέρει σε τροχιά τον στρατό. Στο σώμα των αξιωματικών υπήρχε ισχυρή συναίνεση με τους στόχους και την νοοτροπία του ναζιστικού κράτους. Αλλά, όταν κάποιος εξετάζει έναν αρχι-ναζί όπως ο Στρατάρχης Φέρντιναντ Σένερ (Ferdinand Schörner), βλέπουμε την απόσταση που χωρίζει κάποιον σαν αυτόν από τους περισσότερους άλλους ανώτερους αξιωματικούς, που ναζιστικοποιήθηκαν αλλά δεν υπήρξαν ποτέ αληθινοί ναζί.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το καλοκαίρι του 1944, οι περισσότερες μεγάλες γερμανικές πόλεις κείτονταν σε ερείπια, και από την ήττα στο Στάλινγκραντ και εξής, δεν υπήρχαν ειδήσεις για αποφασιστικές νίκες στο μέτωπο. Πώς ήταν το ηθικό του πληθυσμού;

ΚΕΡΣΟ: Μεγάλη ανησυχία, άγχος και κατάθλιψη. Αλλά, η εμπιστοσύνη στον Χίτλερ δεν είχε ακόμη εξαφανιστεί. Μόνον στο τέλος του 1944 άρχισε αυτή να κατακρημνίζεται σαν βράχος. Σύμγωνα με την αναφορά της υπηρεσίας ασφαλείας κοντά στο Μπέρχτεσγκάντεν (Berchtesgaden), τον Μάρτιο του 1945, την ημέρα του Χέλντενγκεντενκταγκ (Heldengedenktag, σημ. εκδ.: μια ναζιστική αργία για την τιμή των πεσόντων ηρώων), κανείς πια δεν ήθελε να απαντήσει στον χιτλερικό χαιρετισμό με τον ίδιο τρόπο.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι αναφορές, με τις οποίες η ναζιστική ηγεσία συνήθιζε να ενισχύει το ηθικό στην χώρα;

ΚΕΡΣΟ: Οι αυθεντικές αναφορές από την βάση είναι σχετικά ασαφείς στις κρίσεις τους. Στο μέσον του 1944, ο γραμματέας του Χίτλερ, Μάρτιν Μπόρμαν (Martin Bormann), σταμάτησε την κυκλοφορία κεντρικών περιλήψεων αυτών των αναφορών από το Ράιχ, με το επιχείρημα ότι απεικόνιζαν την διάθεση του κόσμου με υπερβολικά αρνητικό τρόπο. Οι αναφορές από τους αξιωματικούς προπαγάνδας, που αποστέλλονταν στον Γιόζεφ Γκαίμπελς (Joseph Goebbels), επίσης αποκαλύπτουν αυτή την γενική πτώση του ηθικού. Υπάρχουν συχνά σημειώσεις στην σελίδα, όπου ο Γκαίμπελς έχει τραβήξει μια παχιά γραμή με πράσινο μελάνι, επειδή περίμενε αναφορές για νίκες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο Γκαίμπελς ήταν, που μετά την 20ή Ιουλίου, ήθελε να ζητήσει από τους αμάχους μεγαλύτερες θυσίες. Υπήρξε προσεκτικότερος ο Χίτλερ σε αυτό το θέμα;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ είχε πάντα τεταμένη την προσοχή του σε οτιδήποτε μπορούσε να υπονομεύσει το ηθικό του γερμανικού λαού. Ήταν ένα μάθημα που είχε πάρει από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ότι, δηλαδή, ήταν σημαντικό να κρατείται υψηλό το ηθικό του λαού, αλλιώς θα σημειωνόταν εξέγερση από τα κάτω, όπως συνέβη το 1918. Γι’αυτό βεβαιωνόταν ότι οι βαυαροί γεωργοί συνέχιζαν να έχουν την μπίρα τους. Ο Γκαίμπελς έβλεπε πιο καθαρά από τον Χίτλερ ότι οι Γερμανοί ήσαν όντως έτοιμοι να αντέξουν σκληρότερα μέτρα, εφόσον αυτά έθιγαν όλους εξίσου.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το σύστημα λειτούργησε ως το τέλος. Μόνον μερικούς μήνες πριν από το τέλος του πολέμου, υποβάλλονταν αιτήσεις για άδεια οικοδομής και εγκρίνονταν, και οι μισθοί καταβάλλονταν κανονικά. Το τελευταίο κονσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου έγινε στις 12 Απριλίου 1945.

ΚΕΡΣΟ: Και η σοβιετική επίθεση στην γερμανική πρωτεύουσα άρχισε τέσσερις ημέρες αργότερα. Το ακροατήριο είχε πάρει θέση στην χωρίς θέρμανση αίθουσα της Φιλαρμονικής φορώντας βαριά παλτά, ενώ ο (Βίλχελμ) Φουρτβένγκλερ (Wilhelm Furtwängler) διηύθυνε την Συμφωνία αρ. 4 του Μπρούκνερ (Bruckner).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Και στις 23 Απριλίου 1945, η Μπάγιερν Μονάχου (Bayern München) νίκησε την TSV 1860 Μονάχου στο ποδοσφαιρικό ντέρμπι της πόλης.

ΚΕΡΣΟ: Ναι, κέρδισαν 3:2. Όταν το διάβασα αυτό, σοκαρίστηκα τόσο πολύ, που σκέφτηκα ότι η ημερομηνία ήταν λανθασμένη. Αλλά, ήταν σωστή.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Έχετε κάποια εξήγηση γι’ αυτή την αλλόκοτη ανάγκη να διατηρήσουν την ομαλότητα;

ΚΕΡΣΟ: Την ομαλότητα της ρουτίνας, ακόμη κι αν είναι απλώς μια τεχνητή ομαλότητα, είναι πιθανώς σημαντική για την λειτουργικότητα της ανθρώπινης τάξης. Πηγαίνετε στην δουλειά και ελέγχετε τα αρχεία σας, ακόμη κι αν η εργασία που κάνετε είναι απολύτως άχρηστη. Κι όταν πια δεν υπάρχει το γραφείο σας, επειδή βομβαρδίστηκε, εσείς απλώς απασχολείστε κάπου αλλού

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αλλά, αυτό δεν είναι αρκετό για την διατήρηση της δημόσιας τάξης.

ΚΕΡΣΟ: Είναι αλήθεια ότι δεν θα ήταν αρκετό χωρίς καλά εκπαιδευμένους δημοσίους υπαλλήλους. Η υποδειγματική γραφειοκρατία ήταν η ραχοκοκκαλιά του καθεστώτος. Ακόμη και η ταχυδρομική υπηρεσία διατηρήθηκε ακέραιη λίγο ως πολύ. Όταν καταστράφηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο, ο υπουργός Ταχυδρομείων του Ράιχ εξέδωσε οδηγία να χρησιμοποιούνται μοτοσυκλέτες αντί τρένων. Όταν άρχισαν να λείπουν τα καύσιμα για τις μοτοσυκλέτες, άλλαξαν σε ποδήλατα. Στο τέλος, περπατούσαν μέσα απ’ τα βουνά με ένα σακκίδιο στην πλάτη τους. Είναι παράξενο όταν το φαντάζεσαι, αλλά δούλεψε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αναγνωρίζετε κάποιο ειδικά γερμανικό χαρακτηριστικό σε όλα αυτά;

‘Υπήρχε κάτι τυπικά γερμανικό σε όλα αυτά’

ΚΕΡΣΟ: Όσο και να χρησιμοποιήσω την φαντασία μου, δεν μπορώ να φανταστώ ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατόν στην Ιταλία ή την Ελλάδα. Υπήρχε κάτι χαρακτηριστικά γερμανικό σ’αυτό. Δεν το εννοώ αυτό ως εθνικό στερεότυπο. Το σκέφτομαι περισσότερο ως στοιχείο πολιτισμικής παράδοσης, που μεταδόθηκε μέσω της εκπαίδευσης και ενίσχυσε συγκεκριμένες αρετές. Σε ένα σημείο στο βιβλίο μου παραθέτω τον Φρίντριχ Βίλχελμ Κρίτζινγκερ (Friedrich Wilhelm Kritzinger), τον γραμματέα της Καγκελαρίας, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε κατά την διάρκεια της ανάκρισης γιατί συνέχισε να εργάζεται με τόση επιμέλεια ως το τέλος, απάντησε έκπληκτος ότι αυτό ήταν το καθήκον του. Μάλιστα, δεν καταλάβαινε καν την ερώτηση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι Γερμανοί στερούνται της ικανότητας να χαλαρώνουν;

ΚΕΡΣΟ: Θα μπορούσαμε να το θέσουμε και έτσι. Φυσικά, είναι πράγματι πολύ θετικό να έψει κάποιος την αίσθηση του καθήκοντος, ακόμη και της τιμής. Αλλά, οι ναζί διέστρεψαν εντελώς αυτές τις αξίες. Τι σημαίνει καθήκον για έναν στρατηγό στην τελική φάση του Ράιχ; Να εξακολουθήσει να μάχεται, έως ότου όλα σωριαστούν σε ερείπια; Ή, να εκδώσει διαταγή παράδοσης;

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πιθανώς υπήρχαν πάρα πολλοί αφοσιωμένοι ναζί, που πίστευαν ειλικρινά στην υπόθεσή τους. Ο τυχοδιωκτισμός μπορεί κάποτε να είναι ευεργετικός.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό πιθανώς είναι αλήθεια. Σε πολλές περιπτώσεις, η μοίρα μιας πόλης ορίζεται από το κατά πόσον κυβερνάται από ανθρώπους που απλώς θέλουν να σώσουν τον εαυτό τους, ή από φανατικούς που θα διέτασσαν την εκτέλεση οποιουδήποτε σήκωνε λευκή σημαία στο παράθυρό του. Πάρτε για παράδειγμα το Μπρεσλάου (Breslau) (σημ. εκδ.: σήμερα Βρότσλαβ),όπου ο Καρλ Χάνκε (Karl Hanke), ο τοπικός γκαουλάιτερ (σημ. εκδ.: περιφερειακός ηγέτης του ναζιστικού κόμματος), εξέδωσε διαταγή για αντίσταση μέχρι τον τελευταίο άνδρα. Το κέντρο της πόλης ισοπεδώθηκε, και ο πληθυσμός υπέμεινε ανείπωτα βάσανα, έως ότου το Μπρεσλάου έπεσε στα χέρια των Σοβιετικών – όλα αυτά ήσαν μάταια.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο ίδιος ο Χάνκε φρόντισε να επιβιβαστεί στο τελευταίο αεροπλάνο που απογειώθηκε από το Μπρεσλάου.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό ήταν χαρακτηριστικό για τους κομματικούς αξιωματούχους, που έκαναν λόγο για αντίσταση ως την τελευταία σφαίρα. Αλλά μόνον 2 από τους 43 γκαουλάιτερ σκοτώθηκαν στη μάχη. Οι περισσότεροι κατέφυγαν σε ασφαλείς προορισμούς αρκετά νωρίς, εγκαταλείποντας τον πληθυσμό.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πολλοί στρατιωτικοί ιστορικοί τονίζουν το ειδικό πολεμικό πνεύμα της γερμανικής Βέρμαχτ. Για τους κοινούς στρατιώτες, υπήρχε άλλη εναλλακτική εκτός από την εξακολούθηση της μάχης;

ΚΕΡΣΟ: Το μόνο πράγμα που μπορώ να δω θα ήταν η λιποταξία, που θα επέσυρε την θανατική ποινή, αν (οι λιποτάκτες) συλλαμβάνονταν (από τους άλλους συστρατιώτες τους).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πώς κρίνετε τον Χίτλερ ως στρατιωτικό αρχηγό;

ΚΕΡΣΟ: Η επιρροή του, ειδικά στην τελευταία φάση του πολέμου, ήταν ασφαλώς μοιραία. Αλλά, πολλοί στρατηγοί διευκόλυναν υπερβολικά τους εαυτούς τους, μετά τα γεγονότα, ρίχνοντας τα βάρη για όλες τις λανθασμένες αποφάσεις σ’ εκείνον. Αν διαβάσετε τις ενημερωτικές αναφορές, θα δείτε ότι ο Χίτλερ σπανίως έκανε κάτι έξω από ό,τι συνηθιζόταν. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, για τις όλο και πιο απελπισμένες προσπάθειες του αρχισυνταγματάρχη Γκέοργκ-Χανς Ράινχαρντ (Georg-Hans Reinhardt) από την Ανατολική Πρωσία να πείσει τον Χίτλερ για την τακτική υποχώρηση του επιτελείου στρατιάς. Αλλά, ο Χίτλερ δεν ήταν ο μόνος που απέρριπτε αυτή την ιδέα. Στην πραγματικότητα, είχε την ευρεία υποστήριξη των αξιωματικών του άμεσου περιβάλλοντός του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: «Κοίταξα τα μάτια του και ήξερα ότι όλα θα πήγαιναν καλά», είπε ο αρχιναύαρχος Καρλ Ντένιτζ (Karl Dönitz), μετά από μια συνομιλία με τον Χίτλερ. Κι άλλοι αξιωματικοί είπαν παρόμοια πράγματα. Από πού πήγαζε αυτή η απόλυτη πίστη αυτών των ανδρών στον φύρερ, οι οποίοι κατά τα άλλα δεν ήταν πολύ συναισθηματικοί;

ΚΕΡΣΟ: Θα πρέπει να ρωτήσετε ψυχολόγους. Γιατί ο Άλμπερτ Σπέερ (Albert Speer) επέστρεψε στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας, όταν πραγματικά όλα είχαν τελειώσει; Προφανώς ως το τέλος δεν ήταν σε θέση να αποσυνδεθεί από τον Χίτλερ, όπως συνέβη και με πολλούς άλλους στον περίγυρό του. Αυτή η συναισθηματική εξάρτηση εκδηλώθηκε επίσης στην συνάντηση με τους γκαουλάιτερ, στις 24 Φεβρουαρίου 1945, στην οποία οι κομματικοί αρχηγοί αντιλήφθηκαν τον Χίτλερ ως έναν συντετριμμένο άνθρωπο, και τρομοκρατήθηκαν τελείως από ό,τι είδαν. Αλλά, τότε, ο Χίτλερ τους πλησίασε έναν-έναν, τους κοίταξε στα μάτια, και μονομιάς η διάθεσή τους ελάφρυνε, όπως έγραψε ο γκαουλάιτερ Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolf Jordan) στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Τα μάγια λύθηκαν ξαφνικά με την αυτοκτονία του Χίτλερ.

ΚΕΡΣΟ: Μετά από αυτήν όλα συνέβησαν πολύ γρήγορα. Ο Γκαίμπελς ήταν σχεδόν ο μόνος που στάθηκε δίπλα στον Χίτλερ μέχρι τον θάνατο. Σχεδόν όλοι οι άλλοι το έβαλαν στα πόδια. Ακόμη κι ο αφοσιωμένος (Μάρτιν) Μπόρμαν προσπάθησε να δραπετεύσει από τον κόσμο του υπόγειου καταφυγίου της Καγκελαρίας και να φτάσει όπου μπορούσε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι περίεργες πτυχές του βιβλίου σας περιλαμβάνουν και τις περιγραφές της ίντριγκας στο δικαστήριο. Η Γερμανία κείτεται σε στάχτες, κι όμως οι παλαδίνοι μάχονται για εξουσία και επιρροή.

ΚΕΡΣΟ: Κι αυτό επίσης εξηγεί την επίμονη αντοχή του συστήματος. Η αμοιβαία έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ εκείνων που μετείχαν στην ηγεσία δεν επέτρεπε να σχηματιστούν φράξιες στο εσωτερικό της δομής της εξουσίας, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχτεί επικίνδυνο για τον Χίτλερ. Στην καλύτερη περίπτωση υπήρξαν βραχύβιες συμμαχίες, που διαλύθηκαν σε σύντομο διάστημα, όταν κάποιος ανακάλυπτε κάποιο πλεονέκτημα, όπως συνέβη ανάμεσα στον Γκαίμπελς και τον Σπέερ.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Περιγράφετε τον Σπέερ ως το πιο αινιγματικό πρόσωπο στον κύκλο του δικτάτορα. Τι έκανε έναν τόσο έξυπνο και τόσο ρεαλιστή άνθρωπο να επιμείνει ως το τέλος;

ΚΕΡΣΟ: Μια άσβεστη φιλοδοξία, και ασφαλώς η πίστη στον Χίτλερ και την αποστολή, επίσης. Ο Σπέερ παραμένει, ως σήμερα, ένα αίνιγμα για εμένα. Κανείς δεν είχε καλύτερη αντίληψη από εκείνον για την κατάσταση στην οποία βρισκόταν το Ράιχ, παραταύτα τον Μάρτιο συνέταξε ένα υπόμνημα, στο οποίο σύστηνε την συνέχιση του πολέμου στον Ρήνο και στον Όντερ. Φυσικά, παραμέλησε να το αναφέρει αυτό στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Γράφετε ότι η πολεμική βιομηχανία της Γερμανίας παρήγαγε τον μεγαλύτερο όγκο όπλων τον Δεκέμβριο του 1944, παρά τους καταστροφικούς βομβαρδισμούς που υφίστατο.

ΚΕΡΣΟ: Χωρίς την ικανότητα του Σπέερ να διατηρεί την παραγωγή όπλων κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τελειώσει πολύ νωρίτερα. Μέχρι την Επίθεση των Αρδενών, αυτός και οι άνθρωποί του έκαναν πραγματικά θαύματα όσον αφορά την παραγωγή πυρομαχικών. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να θέσουμε αυτό το ζήτημα.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αν οι συνωμότες της 20ης Ιουλίου είχαν επιτύχει με την βόμβα εναντίον του Χίτλερ, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τερματιστεί τουλάχιστον ως το φθινόπωρο του 1944. Ως ιστορικός, θα επιθυμούσατε να έχει σκοτωθεί ο Χίτλερ εκείνη την ημέρα, ή είσαστε ικανοποιημένος που η απόπειρα δολοφονίας απέτυχε;

ΚΕΡΣΟ: Έχω κι εγώ αναρωτηθεί συχνά γι’αυτό το θέμα. Όταν κάποιος γράφει γι’αυτά τα πράγματα, εύχεται μέσα του να είχαν επιτύχει. Πιστεύω ότι αυτή είναι η θέση κάθε ανθρώπου που δεν έχει αιχμαλωτιστεί από τις ιδέες του ναζισμού. Το τελευταίο έτος του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, πέθαναν στην Ευρώπη τόσοι άνθρωποι, όσοι σκοτώθηκαν σε όλα τα πολεμικά μέτωπα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Πολιτικά μιλώντας, ωστόσο, είναι ίσως ευχής έργο ότι οι συνωμότες απέτυχαν. Αλλιώς, οι ευκαιρίες για μια δημοκρατική Γερμανία θα ήσαν κατά πολύ λιγότερες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, σας ευχαριστώ γι’αυτή την συνέντευξη.

Η συνέντευξη δόθηκε από τον Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) στον Γιαν Φλαϊσχάουερ (Jan Fleischhauer). Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Κοκκώνης.

URL:

Σχετικοί σύνδεσμοι του SPIEGEL ONLINE:

Ο Άιχμαν ζητάει χάρη (29-5-1962)

Για την επέτειο της Γενοκτονίας των Εβραίων την 27η Ιανουαρίου 2016, η ισραηλινή Πολιτεία έδωσε στην δημοσιότητα την αίτηση χάριτος του Άντολφ Άιχμαν (Adolf Eichmann), που δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο από δικαστήριο της Ιερουσαλήμ το 1962. Απευθύνεται στον τότε Πρόεδρο του Ισραήλ Γιτζάκ Μπεν-Ζβί (Yitzhak Ben-Zvi). Η επιστολή με την αίτηση χάριτος απορρίφθηκε την ίδια ημέρα από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ. Η ελληνική απόδοση που επιχείρησα (και ίσως χρειάζεται κάποιες βελτιώσεις) βασίζεται στην αγγλική μετάφραση που δημοσιεύτηκε στους Τάιμς της Νέας Υόρκης την 27η Ιανουαρίου 2016.
eichmann
Να είχε δίκιο η Hannah Arendt για τον δρόμο από τον οποίο φτάνει κάποιος στο απόλυτο κακό; Που είναι ο δρόμος της αντίληψης του κακού ως «κοινώς αποδεκτού»; Και ότι ο Άιχμαν ήταν ένας μεγάλος κλόουν;

Δεν έχω πειστεί περί αυτής της θέσης της Arendt ακόμη…

Δείτε ένα απόσπασμα από την τετραετή δίκη του Άιχμαν στο Ισραήλ:

Παράδοση του φον Πάουλους στο Στάλινγραντ (31-1-1943)

Στις 31 Ιανουαρίου του 1943, ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στο Στάλινγκραντ παραδόθηκε στον σοβιετικό στρατό. Παρά και ενάντια στην διαταγή του Χίτλερ που διέταξε, έξι ημέρες πριν, να πεθάνουν μέχρις ενός όλοι οι γερμανοί στρατιώτες και να μη παραδοθεί κανείς.

Ο Φρίντριχ φον Πάουλους (Friedrich von Paulus), 53 ετών, έλαβε μέρος στην εισβολή στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Το καλοκαίρι του 1940, ο Πάουλους προήχθη σε αναπληρωτής Αρχηγός τους Γενικού Επιτελείου. Με αυτή την ιδιότητα επισκέφθηκε τον Έρβιν Ρόμελ (Erwin Rommel) στην βόρεια Αφρική, και συνέταξε μια πολύ επικριτική αναφορά για τον Ρόμελ και τον στρατό του, αλλά ο Χίτλερ δεν έδωσε καμιά συνέχεια στην αναφορά.

Κατά την προετοιμασία της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, ο Πάουλους επεσήμανε στον Χίτλερ τρεις στόχους: (α) μετά την γερμανική εισβολή, να μη επιτραπεί στον Κόκκινο Στρατό να υποχωρήσει στο εσωτερικό της Ρωσίας. (β) Για την αποτελεσματική έκβαση της εισβολής ο γερμανικός στρατός θα έπρεπε να εφαρμόσει την αρχή της περικύκλωσης, και τέλος (γ) Η κύρια επιθετική ενέργεια θα έπρεπε να γίνει βόρεια από τα Έλη Πρίπιατ, ώστε να καταληφθεί η Μόσχα.

Το καλοκαίρι του 1942 ο Πάουλους επικεφαλής 250.000 ανδρών 500 τεθωρακισμένων αρμάτων μάχης, με 7.000 όπλα και πολυβόλα, και 25.000 άλογα. Η κίνηση του γερμανικου στρατού καθυστερούσε από έλλειψη καυσίμων για τα μηχανοκίνητα, κι έτσι τον Ιούλιο διέκοψε την πορεία στο Κάλαχ. Καύσιμα και εφόδια έφτασαν μόλις στις 7 Αυγούστου 1942 και η πορεία άρχισε αμέσως. Στις επόμενες εβδομάδες οι Γερμανοί σκότωσαν περί τους 50.000 σοβιετικούς στρατιώτες, αλλά στις 18 Αυγούστου αναγκάστηκε να ξανασταματήσει  από έλλειψη καυσίμων περίπου 55 χλμ. μακριά από το Στάλινγκραντ.

Για να εξοικονομήσει καύσιμα ο Παόυλους κινήθηκε μόνον με ένα μέρος των τεθωρακισμένων, αλλά τώρα ο Κόκκινος Στρατός διενεργούσε σφοδρές επιθέσεις, και καθήλωσε τους Γερμανούς έξω από το Στάλινγκραντ Ο Πάουλους έφερε και τις υπόλοιπες γερμανικές δυνάμεις, και κύκλωσε την πόλη. Καθώς το βόρειο τμήμα του απειλήθηκε, ο γερμανικός στρατός καθυστέρησε την επίθεση ως την  7η Σεπτεμβρίου. Εντωμεταξύ η γερμανική πολεμική αεροπορία βομβάρδιζε το Στάλινγκραντ με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς αμάχους.

Ο Χίτλερ διέταξε την άμεση κατάληψη του Στάλινγκραντ με οποιοδήποτε κόστος για τις γερμανικές δυνάμεις.  Από το ραδιόφωνο ο Χίτλερ είπε στους Γερμανούς: «Μπορείτε να είστε βέβαιο ότι κανείς δεν θα μας απωθήσει από το Στάλινγκραντ«. Στις 4 Οκτωβρίου 1942 ο Πάουλους που είχε χάσει 40.000 άνδρες από την είσοδό του στην πόλη, ζήτησε ενισχύσεις από τον Χίτλερ.

Λίγες ημέρες αργότερα 5 μεραρχίες μηχανικού και μία επιλαρχία αρμάτων έφθασαν στο Στάλινγραντ. Ο Ιωσήφ Στάλιν απάντησε με πόλεμο παρέλκυσης, και διέταξε τρεις επιπλέον στρατιές να κινηθούν σε βοήθεια της πόλης. Μολονότι οι Σοβιετικοί είχαν μεγαλύτερες απώλειες από τους Γερμανούς, εντούτοις είχαν συνολικά περισσότερους άνδρες.

Οι καταρρακτώδεις βροχές του Οκτωβρίου μετέτρεψαν τους δρόμους σε λάσπη, και ο ανεφοδιασμός της Έκτης γερμανικής Στρατιάς άρχισε να έχει προβλήματα. Στις 19 Οκτωβρίου άρχισε να χιονίζει. Εντούτοις, ο Πάουλους σημείωνε μικρή πρόοδο στην κατάληψη του Στάλινγκραντ, όπου οι Ρώσοι μάχονταν από σπίτι σε σπίτι: είχε καταλάβει περί το 90% της πόλης. Αλλά, οι στρατιώτες του άρχισαν να μη έχουν αρκετά πολεμοφόδια και τρόφιμα. Παραταύτα, ο Πάουλους διέταξε άλλη μια επίθεση στις 4 Νοεμβρίου. Τις επόμενες 2 ημέρες ο γερμανικός στρατός είχε σημαντικές απώλειες, και το Κόκκινος Στρατός άρχισε αντεπίθεση. Ο Πάουλους αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί νότια, αλλά τότε ήρθε εντολή από τον Χίτλερ να εξακολουθήσει την επίθεση, παρά τον κίνδυνο να περικυκλωθούν οι γερμανοί στρατιώτες. Ο Χίτλερ διαβεβαίωνε ότι η πολεμική αεροπορία θα αναλάμβανε τον ανεφοδιασμό.

Αξιωματικοί του Πάουλους αντέτειναν ότι η αεροπορία δεν θα μπορούσε να τους ανεφοδιάσει επαρκώς. Όλοι πρότειναν αναδίπλωση και υποχώρηση, προτού ο Κόκκινος Στρατός εδραιωθεί σε προωθημένες θέσεις. Ο Χανς Χούμπε είπε στον Πάουλους ότι μια έξοδος ήταν η μόνη σωστή επιλογή για τους Γερμανούς, αλλά ο Πάουλους του απάντησε ότι πρέπει να υπακούσει στις εντολές του Χίτλερ.

Όλον τον Δεκέμβριο η Λουφτβάφε έρριχνε καθημερινά 70 τόνους εφοδίων. Ο περικυκλωμένος γερμανικός στρατός χρειαζόταν 300 τόνους ημερησίως. Οι στρατιώτες άρχισαν να παίρνουν το ένα τρίτο της κανονικής μερίδας, έτσι άρχισαν να σκοτώνουν και να τρώνε τα άλογά τους. Στις 7 Δεκεμβρίου, σε κάθε 2ο άνδρες της Έκτης Στρατιάς αντιστοιχούσε ένα καρβέλι ψωμί.

Ο Χίτλερ αντιλήφθηκε ότι έχανε την Έκτη Στρατιά, και διέταξε τον στρατάρχη Έριχ ωον Μανστάιν (Erich von Manstein) και την 4η μηχανοκίνητη στρατιά να αρχίσουν επιχείρηση σωτηρίας. Ο Μανστάιν εμποδίστηκε να ενωθεί με την Έκτη Στρατιά 50 χιλιόμετρα πριν το Στάλινγκραντ, καθώς ο Κόκκινος Στρατός τον καθήλωσε με συνεχή πυρά. Στις 27 Δεκεμβρίου 1942, ο Μανστάιν αποφάσισε να υποχωρήσει, καθώς αντιμετώπιζε τον κίνδυνο περικύκλωσης από τους Ρώσους.

Στο Στάλινγκραντ τον τελευταίο μήνα είχαν σκοτωθεί 28.000 γερμανοί στρατιώτες. Καθώς είχαν μείνει ελάχιστα τρόφιμα, ο Πάουλους έδωσε την εντολή να πάψουν να τρέφονται οι 12.000 τραυματίες. Δελτίο τροφίμων μπορούσαν να έχουν μόνον όσοι πολεμούσαν. Ο Έριχ φον Μανστάιν έδωσε στον Πάουλους την εντολή να επιχειρήσει μαζική έξοδο από την πόλη του Στάλινγκραντ, αλλά οι Γερμανοί που βρίσκονταν μέσα στην πόλη ήταν πολύ αδύναμοι για κάτι τέτοιο.

Στις 3ο Ιανουαρίου 1943, ο Χίτλερ προήγαγε τον Πάουλους σε στρατάρχη και του έστειλε μήνυμα ότι κανένας γερμανός στρατάρχης δεν αιχμαλωτίστηκε ποτέ. Ο Χίτλερ υποδείκνυε έτσι στον Πάουλους να αυτοκτονήσει, αλλά εκείνος απέρριψε την ιδέα του φύρερ, και την επόμενη ημέρα παραδόθηκε στους Σοβιετικούς του Κόκκινου Στρατού. Ο τελευταίος Γερμανός παραδόθηκε στις 2 Φεβρουαρίου.

Η μάχη του Στάλινγκραντ είχε τελειώσει. Αιχμαλωτίστηκαν περισσότεροι από 91.000 άνδρες και 150.000 πέθαναν κατά την διάρκεια της πολιορκίας. Οι γερμανοί αιχμάλωτοι αναγκάστηκαν να πάνε με τα πόδια στην Σιβηρία. Περίπου 45.000 πέθαναν σ’ αυτήν την πορεία, και μόνον  7.000 επιβίωσαν μετά από την λήξη του πολέμου.

Ο Πάουλους φυλακίστηκε, και αρχικά αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους Σοβιετικούς. Αλλά, όταν ανακάλυψε ότι οι φίλοι του Έριχ Χέπνερ (Erich Hoepner) και Έρβιν φον Βιτζλέμπεν (Erwin von Witzleben) εκτελέστηκαν μετά την Συνωμοσία του Ιουλίου, συμφώνησε να κάνει αντιναζιστικές ραδιοφωνικές εκπομπές. Σ’ αυτές καλούσε γερμανούς αξιωματικούς να εγκαταλείψουν τον Χίτλερ και να τον παρακούσουν. Ο Χίτλερ διέταξε να συλληφθεί και να φυλακιστεί όλη η οικογένεια του φον Πάουλους.

Το 1946 ο Πάουλους κατέθεσε στην Δίκη της Νυρεμβέργης ως μάρτυρας κατηγορίας. Μολονίτι παραδέχτηκε ότι ήταν ένοχος εγκλημάτων κατά την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης αρνήθηκε να ενοχοποιήσει τους Άλφρεντ Γιόντι (Alfred Jodl) και Βίλχελμ Καϊτέλ (Wilhelm Keitel). Ο Πάουλους παρέμεινε φυλακισμένος στην Σοβιετική Ένωση ως το 1953, οπότε αποφυλακίστηκε. Εγκαταστάθηκε στην Δρέσδη της Ανατολικής Γερμανίας, όπου εργάστηκε ως επιθεωρητής της Λαϊκής Αστυνομίας. Πέθανε την 1η Φεβρουαρίου  1957.

(1) Αξιολόγηση του στρατιωτικού Φρίντριχ φον Πάουλους το 1927.

Πασχίζει για την αποφυγή δημιουργίας εχθρών. Είναι αργός, αλλά μεθοδικός. Φανερώνει ικανότητες τακτικής, μολονότι τείνει να δαπανά πολύ χρόνο για την εκτίμηση της κατάστασης.

(2) Samuel W. Mitcham: Hitler’s Field Marshals. 1988.

Δύσκολα φανταζόμαστε στρατηγό λιγότερο κατάλληλο για την αρχιστρατηγία από τον Φρίντριχ φον Πάουλους το 1942. Πράγματι ήταν σταθερός, τεχνικώς άριστος επιτελικός αξιωματικός, αλλά ποτέ δεν είχε αναλάβει την διοίκηση μονάδας μεγαλύτερης από ένα πειραματικό μηχανοκίνητο τάγμα. Ήταν από τα νύχια ως την κορφή ένας αξιωματικός επιτελείου. Υψηλός, αδύνατος και σχολαστικός, φορούσε κατά κανόνα γάντια καθώς μισούσε την βρωμιά. Έκανε λουτρό και άλλαζε ρούχα δύο φορές την ημέρα, και ορισμένοι πιο μάχιμοι συνάδελφοί του τον ονόμαζαν σαρκαστικά  «ο Ευγενής Κύριος» και «ο Κομψότερος Κύριός μας». Ακόμη χειρότερα του έλειπε η αποφασιστικότητα, ενώείχε  πείσει τον εαυτό του ότι ο Χίτλερ ήταν μια αλάνθαστη στρατιωτική μεγαλοφυΐα — ένας μοιραίος συνδυασμός.

(3) Τον χειμώνα του 1942 ανατέθηκε στον στρατηγό Γκίντερ Μπλούμεντριτ (Guenther Blumentritt) να επισκεφτεί το Ανατολικό Μέτωπο. Ο Χίτλερ απέρριψε την αναφορά του Μπλούμεντριτ για υποχώρηση από το Στάλινγκραντ.

Πέρασα 10 ημέρες σ’ εκείνον τον τομέα, και ύστερα από την επιστροφή μου συνέταξα μια αναφορά για το πόσο ανασφαλές ήταν να διατηρούμε ένα τόσο μακρό αμυντικό μέτωπο στην διάρκεια του χειμώνα. Οι ατμομηχανές σταματούσαν 200 χιλιόμετρα πίσω από την γραμμή του μετώπου, και η επίπεδη, αποψιλωμένη μορφολογία της χώρας σήμαινε ότι υπήρχε ελάχιστη ξυλεία για την εκτέλεση αμυντικών έργων. Οι διαθέσιμες γερμανικές μεραρχίες κρατούσαν γραμμές των 50 – 60 χιλιομέτρων. Δεν υπήρχαν κατάλληλα χαρακώματα ή σταθερές θέσεις. Ο στρατηγός Χάλντερ (Halder) αποδέχθηκε αυτήν την αναφορά και πρότεινε να διακοπεί η επίθεσή μας, με δεδομένη την αυξανόμενη αντίσταση που προβαλλόταν και τα εντεινόμενα σημεία κινδύνου από το εκτεταμένο μέτωπο. Αλλά ο Χίτλερ δεν άκουγε τίποτε. Ως τον Σεπτέμβριο η ένταση μεταξύ του φύρερ και του Χάλντερ αυξανόταν, και οι διαξιφισμοί τους έγιναν σκληρότεροι. Ήταν μια διαφωτιστική εμπειρία να βλέπει κάποιος τον Χίτλερ να συζητάει σχέδια με τον Χάλντερ. Ο φύρερ συνήθιζε να κινεί με μεγάλες κινήσεις τα χέρια του πάνω από τον χάρτη — «Επιτεθείτε εδώ, επιτεθείτε εκεί». Όλα ήσαν αόριστα και άσχετα από τις πρακτικές δυσκολίες. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι θα ήθελε, αν μπορούσε, να απολύσει όλο το Γενικό Επιτελείο, με μια πλατιά κίνηση των χεριών του. Αισθανόταν ότι αποδέχονταν μόνον με μισή καρδιά τις ιδέες του. Εντέλει, ο στρατηγός Χάλντερ κατέστησε σαφές ότι αρνιόταν να αναλάβει την ευθύνη για την εξακολούθηση της επιθετικής προέλασης με τον χειμώνα να πλησιάζει. Αποπέμφθηκε στο τέλος Σεπτεμβρίου, και αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό Τσάιτσλερ (Zeitzler) – τον τότε Επιτελάρχη του Στρατάρχη φον Ρούντστεντ (Rundstedt) στο Δυτικό Μέτωπο. Εμένα, με έστειλαν Δυτικά, να αναλάβω την θέση του Τσάτσλερ.

(4) Φρίντριχ Πάουλους: τηλεγραφικό μήνυμα στον Αδόλφο Χίτλερ (24 Ιανουαρίου 1943)

Στρατεύματα χωρίς πολεμοφόδια ή τροφή. Αποτελεσματική διοίκηση όχι πλέον δυνατή. 18.000 τραυματίες χωρίς εφόδια, ιματισμό, φάρμακα. Περαιτέρω άμυνα άνευ νοήματος. Αναπόφευκτη κατάρρευση. Στρατός ζητεί άμεση άδεια παραδόσεως, ώστε σωθεί ζωή υπολοίπων ανδρών.

(5) Αδόλφος Χίτλερ: τηλεγράφημα στον Φρίντριχ Πάουλους (24 Ιανουαρίου 1943)

Παράδοση απαγορεύεται. Έκτη Στρατιά θα κρατήσει θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελευταίας μάχης και από την ηρωική στάση τους συνεισφέρει αλησμόνητο τρόπο στην ίδρυση αμυντικού μετώπου και σωτηρία Δυτικού κόσμου.

(6) Φρίντριχ Πάουλους:  τηλεγράφημα στον Αδόλφο Χίτλερ (31 Ιανουαρίου 1943)

Έκτη Στρατιά, πιστή σε όρκο και συνείδηση μεγάλη σημασίας αποστολής της, κράτησαν θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελικής μάχης για τον Φύρερ και την Πατρίδα ως το τέλος.

(7) Γερμανικά στενογραφημένα πρακτικά όσων είπε ο Αδόλφος Χίτλερ σε συνάντηση με τους στρατηγούς του την 1η Φεβρουαρίου 1943.

Θα φθάσει στην Μόσχα – και σκεφτείτε την ποντικοπαγίδα εκεί. Εκεί θα υπογράψει οτιδήποτε. Θα κάνει ομολογίες, διακηρύξεις – θα δείτε. Τότε θα κατεβούν την πλαγιά της πνευματικής χρεοκοπίας ως το χαμηλότερο βάθος. Θα δείτε —  θα πάρει μια εβδομάδα το πολύ ωσότου ο Σέιλιτς (Seydlitz) και ο Σμιτ (Schmidt), ακόμη κι ο Πάουλους,  καταλάβουν το ραδιομέγαρο. Θα μπουν στην Λιουμπλιάνκα [αρχηγείο KGB και φυλακή στην Μόσχα], κι εκεί θα τους φάνε τα ποντίκια. Πώς μπορούν να είναι τόσο δειλοί; Δεν το καταλαβαίνω. Τι είναι η Ζωή; Η Ζωή είναι το Έθνος. Το άτομο πρέπει να πεθάνει άμεσα. Πέρα από την ζωή του ατόμου βρίσκεται το Έθνος. Αλλά, πώς μπορεί να φοβάται κάποιος αυτή την στιγμή του θανάτου, με τον οποίο μπορεί να ελευθερωθεί από αυτήν την μιζέρια, αν το καθήκον του δεν τον δένει με αυτήν την Κοιλάδα των Δακρύων. Τόσοι άνθρωποι έχουν πεθάνει, και ξάφνου ένας τέτοιος άνθρωπος αμαυρώνει την τελευταία στιγμή τον ηρωισμό τόσο πολλών άλλων. Θα μπορούσε να ελευθερώσει τον εαυτό του από όλη τη λύπη και να ανέλθει στην αιωνιότητα και την εθνική αθανασία, αλλά εκείνος επιλέγει να πάει στην Μόσχα! Ό,τι με πληγώνει περισσότερο, προσωπικά, είναι ότι τον προήγαγα σε στρατάρχη. Θέλησα να του δώσω αυτήν την τελευταία ευχαρίστηση. Αυτός είναι ο τελευταίος στρατάρχης που θα διορίσω σ’αυτόν τον πόλεμο.

(8) Επίσημη γερμανική ραδιοφωνική εκπομπή στις 3 Φεβρουαρίου 1943.

Η μάχη του Στάλινγκραντ τελείωσε. Πιστοί στον όρκο τους να πολεμήσουν μέχρι την τελευταία τους πνοή, οι άντρες της Έκτης Στρατιάς υπό την άψογη ηγεσία του Στρατάρχη Πάουλους νικήθηκαν από τις υπέρτερες δυνάμεις του εχθρού και από τις αντίξοες περιστάσεις που αντιμετώπισαν οι δυνάμεις μας.

(9) Edward Heath: The Course of My Life. 1988.

Ενόσω ήμουν στο δικαστήριο, οι Ρώσοι παρουσίασαν ως μάρτυρα κατηγορίας τον Στρατάρχη φον Πάουλους, που υπήρξε διοικητής της Έκτης Γερμανικής Στρατιάς στο Στάλινγκραντ. Ψηλός, και πλέον ελαφρώς σκυφτός, διηγήθηκε με ήρεμη φωνή την ιστορία της επίθεσης εναντίον της Ρωσίας’ πώς σχεδιάστηκε, τις διαταγές που δόθηκαν για την μεταχείριση του ρωσικού λαού και, τελικώς, για την ήττα και την αιχμαλωσία του στρατού του. Εξετάσθηκε από τα μέλη όλων των κατηγορουσών αρχών. Αισθάνθηκα ιδιαιτέρως υπερήφανος για την επιδεξιότητα με την οποία η βρετανική ομάδα, υπό τον Ντέιβιντ Μάξγουελ Φάιφ, λόρδο του Κίλμιουιρ, έκανε τη δουλειά της, και όλοι παρατηρούσαμε τα πρόσωπα στα έδρανα των κατηγορουμένων καθώς ξεδιπλωνόταν η εφιαλτική διήγηση. Σκεφτόμουν όλα τα σχέδια επίθεσης και κατοχής που αποκαλύπτονταν’ τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης  — τα συρρικνωμένα κεφάλια των στραγγαλισμένων Πολωνών και τα διάστικτα ανθρώπινα δέρματα σε αμπαζούρ για λαμπατέρ που είχα δει ανάμεσα σε άλλα αντικείμενα στην αίθουσα πειστηρίων  — και την καταναγκαστική εργασία’ για τις χιλιάδες εκτοπισμένων ανθρώπων από κάθε ευρωπαϊκή χώρα που βρίσκονταν σκορπισμένοι σ’ όλη την ήπειρο αναζητώντας απελπισμένα ένα σπίτι’ κι εκείνους τους πρόχειρους τάφους που είχαμε αφήσει πίσω μας καθώς κινούμασταν από την Νορμανδία στην Βαλτική.  Ο νους μου πήγε ακόμη πιο πίσω, στο απόγευμα της 3ης Σεπτεμβρίου 1939, όταν ο Νέβιλ Τσάμπερλεν ( Neville Chamberlain) απευθύνθηκε στο έθνος από το ραδιόφωνο και προειδοποίησε ότι «Ενάντια στο κακό θα πολεμήσουμε — την ωμή βία, την κακοπιστία, την αδικία, την καταπίεση και τους διωγμούς– κι ενάντια σ’ αυτά είμαι βέβαιος ότι το δίκαιο θα επικρατήσει.».

Πολωνία-Ουκρανία: μια παλιά ιστορία

Τα σύνορα της Πολωνίας με την Γερμανία και την Ουκρανία είναι μια παλιά, πικρή υπόθεση, για την οποία επί τροχάδην θα θίξω δύο στιγμές, στο τέλος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου και στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου πολέμου. Σήμερα, που δεν θα  πω ότι οδεύουμε στον Γ’ Παγκόσμιο πόλεμο, αλλά ότι όλοι και παντού έχουν ανοίξει τα παλιά εγχειρίδιά τους των δύο παγκόσμιων πολέμων, για να προβάλουν αξιώσεις που αφορούν το παρόν και το μέλλον. Ακούγοντας τις ειδήσεις τις τελευταίες ημέρες, αναρωτιέμαι τι επιδιώκει η Πολωνία στην ουκρανική κρίση.

Γραμμή Curzon

Με την γαλάζια γραμμή παριστάνει τα σύνορα μεταξύ Πολωνίας και νεαρής Σοβιετικής Ένωσης, που πρότεινε ο Άγγλος ΥΠΕΞ λόρδος Κέρτζον το 1919, στο Συνέδριο Ειρήνης του Παρισιού που κατέληξε στην Συνθήκη των Βερσαλλιών.

Όταν το 1945-1947 συνεδρίαζαν και πάλι οι Σύμμαχοι που νίκησαν στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο τον Άξονα Βερολίνου-Ρώμης-Τόκυο, εργάστηκαν επίμονα και επίπονα στην χάραξη των πολωνικών συνόρων. Όπως σημαίνεται με ρόδινο χρώμα, η Πολωνία ενσωμάτωσε εδάφη που προπολεμικά ανήκαν στην Γερμανία. Οι δύο χώρες θα είχαν ως φυσικό σύνορο την Γραμμή Όντερ-Νάισσε, μια πόλη με σημαντικό αριθμό Πολωνών κατοίκων, το Βρότσλαβ, ενσωματωνόταν στην Πολωνία, όπως και η ευρύτερη περιοχή του λιμανιού του Ντάντσιχ (στα γερμανικά) ή Γκντανσκ (στα πολωνικά), που είχε αποτελέσει αφορμή για την κήρυξη του πολέμου από την ναζιστική Γερμανία στην Πολωνία. Στην περιοχή αυτή υπήρχαν πολλοί Γερμανοί κάτοικοι, στους οποίους παρασχέθηκε η δυνατότητα ή να πάρουν την πολωνική υπηκοότητα ή να φύγουν από την Πολωνία.

Αλλά, και στα ανατολικά σύνορα υπήρχαν ακανθώδη ζητήματα. Καθώς αυτά ήταν δυσεπίλυτα, αξιοποιήθηκε η παλαιά πρόταση (1919) του λόρδου Κέρτζον, τότε ΥΠΕΞ του Ηνωμένου Βασιλείου. Εντέλει, στην Συνθήκη των Παρισίων του 1947, τα εδάφη και οι πληθυσμού που βρίσκονταν Ανατολικά από την Γραμμή Κέρτζον υπήχθησαν στην Σοβιετική Ένωση. Στον Βορρά, η πόλη του Βίλνιους εντάχθηκε στην Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία (ΣΣΔ) της Λιθουανίας, ενώ  στον Νότο, η πόλη του Λβοφ πέρασε στην ΣΣΔ της Ουκρανίας. Στα εδάφη αυτά υπήρχαν, επίσης, διάσπαρτοι πληθυσμού με πολωνική συνείδηση. Και σε αυτούς τους πληθυσμούς δόθηκε η δυνατότητα να δεχθούν την διπλή υπηκοότητα της ΕΣΣΔ και της ΣΣΔ όπου ζούσε. Διαφορετικά, θα έπρεπε να εκκενώσουν τις περιοχές αυτές.

Διάφοροι κύκλοι στην Πολωνία επιδίδονται σε μια «πατριωτική» ρητορική περί Πολωνών εκτός συνόρων. Σε πολωνικά έντυπα, μικρής κυκλοφορίας αλλά πολυάριθμα, τονίζεται η ανάγκη να ενσωματωθούν όλοι οι Πολωνοί στην πολωνική πατρίδα. Καθώς, ενός τέτοιου είδους ρητορική βοηθεί τα σχέδια διαφόρων ευρωπαϊκών και εξω- ευρωπαϊκών κέντρων. Θα ενδώσει η πολωνική κυβέρνηση (με έντονα φιλοαμερικανικές και αντιγερμανικές επιλογές) και η κοινή γνώμη της χώρας, σε τέτοιες φωνές, που δυναμώνουν όσο οξύνεται η ουκρανική κρίση; Σχεδιάζουν κάποιοι την διάλυση, πρακτικά, της Ουκρανίας; Και ποια είναι τα think tanks που απεργάζονται πολιτικές με την ευκολία που παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια προσομοίωσης πολέμων; Φαίνεται, πάντως, ότι η παρούσα ηγεσία της Πολωνίας, δεν θέλει να μείνει έξω από κανένα παίγνιο στην Ουκρανία: αντιθέτως, θέλει να προσφέρει τις υπηρεσίες της στις παρούσες ηγεσίες των ΗΠΑ και της Γερμανίας, που, αν όχι σε κάτι άλλο, σε ένα συμφωνούν, στην αναβίωση του φοβήτρου της ρωσικής αρκούδας, ενός στερεοτύπου που πολύ βοήθησε σε πολλές ανάγκες των ηγεσιών του Δυτικού κόσμου και στον 19ο και στον 20ό αι.

Και οι ίδιοι οι Ουκρανοί; Αυτοί, με τα 100-250 δολ. μισθού, σιωπούν ή είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν όποιον τους φαίνεται ότι μπορεί να εγγυηθεί άμεσα την δραστική βελτίωση της ζωής τους. Αλλά, προς την ίδια κατεύθυνση δεν εξωθούνται και άλλοι λαοί της γηραιάς ηπείρου;

28 Οκωβρίου 1941

Η πρώτη εκδήλωση τιμής στο ΟΧΙ του ελληνικού λαού έγινε την νύχτα της 27ης Οκτωβρίου 1941 η δυτική πλαγιά του Υμηττού, αυτή που βλέπει προς την Αθήνα, φωτίστηκε:

28 Οκτωβρίου 1940

ΕΑΜ

Η δεύτερη εκδήλωση ήταν για την επομένη, ανήμερα της πρώτης επετείου, και αυστηρότατα προγραμματισμένη:

  • στις 10:15 με 10:30, προσυγκεντρώσεις στις γειτονιές. Ένας ομιλητής εκφωνεί συντομότατο πανηγυρικό
  • στις 11:00, οι προσυγκεντρώσεις συγκλίνουν στην πλατεία Συντάγματος

Οι προσυγκεντρώσεις θα έπρεπε να κινηθούν είτε γρήγορα, σχεδόν τρέχοντας, είτε να χωριστούν σε δήθεν παρέες, για να αποφύγουν να δώσουν χρόνο στους Ιταλούς καραμπινιέρους που εκελούν αστυνομικά καθήκοντα, να τους απαγορεύσουν την συγκέντρωση.

Όσοι βρέθηκαν στο Σύνταγμα εκτιμούσαν ότι οι συγκεντρωμένοι εμπρός από το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, όπου κατέθεσαν λουλούδια και μικρά στεφάνια, έφτασαν στην καλύτερη στιγμή τις 5.000. «Στην καλύτερη στιγμή», επειδή οι έφιπποι Ιταλοί καραμπινιέροι επιτέθηκαν στο πλήθος. Κατά μια ελληνική συνήθεια οι συγκεντρωμένοι, και άλλο που έφταναν ακόμη από τις γειτονιές της Αθήνας, άρχιζαν να τρέχουν φωνάζοντας ¨Αέρα» και κοροϊδεύοντας τους Ιταλούς, αλλά δεν διαλύονταν: κρύβονταν σε παράπλευρες οδούς και ξανάβγαιναν στην πλατεία μόλις οι Ιταλοί έστρεφαν σε άλλο σημείο την προσοχή τους. Αυτός ο ιδιότυπος κλεφτοπόλεμος που κράτησε πολλές ώρες, έδειξε στους μεν κατακτητές ότι η Κατοχή δεν θα ήταν εύκολη, και σε πολλούς Αθηναίους και άλλους Έλληνες εμφύσσε πνεύμα αντίστασης.

Η τρίτη εκδήλωση, σχεδόν σύγχρονη με την συγκέντρωση του Συντάγματος, έγινε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αντί του προγραμματισμένου μαθήματός τους στην Φιλοσοφία του Δικαίου, εκφώνησε έναν σύντοο πανηγυρικό και κάλεσε τους φοιτητές να τιμούν κάθε 28η Οκτωβρίου το ΟΧΙ των Ελλήνων του 1940. Η πράξη του του κόστισε την απόλυσή του, περίπου ως το 1943.

Αλλά και η αυτοεξόριστη ελληνική κυβέρνηση υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό, έστειλε από την Αίγυπτο μήνυμα εμψύχωσης προς τον ελληνικό λαό.

Είθε να μη ξεθωριάζουν τέτοιες στιγμές στην μνήμη μας.

Φως στο μυστήριο του εβραϊκού χρυσού

Το ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων για τις λεηλασίες κατά την ναζιστική κατοχή της Ελλάδος: Η περίπτωση του νομισματικού χρυσού των ΕβραίωνΣτον αναπληρωτή καθηγητή Ιστορίας Κωνστανίνο Μαγκλιβέρα ανέθεσε, όχι κάποια αρχή της ελληνικής πολιτείας δυστυχώς, αλλά το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδας, την διερεύνηση της πληροφορίας ότι η ισραηλιτκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης πλήρωσε ως λύτρα στον τότε Γερμανό διοικητή της πόλης, τον περιβόητο Μαξ Μέρτεν χιλιάδες χρυσές λίρες. Η έρευνα του Κωνσταντίνου Μαγκλιβέρα άρχισε το 1997, τυπώθηκε κατ’αρχάς στα ελληνικά και αργότερα (25 Ιανουαρίου 2010) και στα ελληνικά. Μια σύντομη αναφορά γίνεται στα ΝΕΑ της 20ής Ιανουαρίου 2010: «Φως στο μυστήριο του εβραϊκού χρυσού» (βλ. και ανακοίνωση ΑΠΕ).

Η αξία των λύτρων, όπως εκτιμάται από τις δηλώσεις των επιζησάντων (μόνον 1.100 επέστρεψαν μετά από τον πόλεμο) και των συγγενών τους, ανέρχεται σε 1.700.000 χρυσές αγγλικές λίρες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει, θαρρώ, ο τρόπος που ο Μαξ Μέρτεν και οι υπόλοιποι των αρχών Κατοχής  όχι απλώς πλούτιζαν τον εαυτό τους και την Ράιχσμπανκ, αλλά και διέφθειραν την κοινωνία στην κατακτημένη χώρα. Παραθέτω:

«Οι Γερμανοί έβγαζαν διαταγή και υποχρέωναν τα κατακτημένα κράτη να ψηφίζουν αντίστοιχο νόμο. Την ακίνητη περιουσία των Εβραίων την εκχωρούσαν στα κράτη, καθιστώντας τα κατά κάποιο τρόπο συνενόχους. Βόλευε τους πάντες», λέει ο Κώστας Μαγκλιβέρας. «Το ίδιο έγινε και εδώ. Διορίστηκαν μεσεγγυούχοι που διαχειρίζονταν τα ακίνητα, που μετά τον πόλεμο ζητήθηκε να λογοδοτήσουν επί ποινή φυλάκισης. Η λογοδοσία, όμως, απέτυχε. Δεν μεταβιβάστηκαν μόνο σπίτια, αλλά και επιχειρήσεις, κινηματογράφοι, βιομηχανίες. Έγινε όργιο με την περιουσία των Εβραίων. Κάποια στιγμή πρέπει να γίνει εργασία για τον τρόπο που έδρασε το Γ΄ Ράιχ στην Ελλάδα, πώς κατέστρεψε ένα κράτος και οικονομικά και ηθικά. Την ηθική διάβρωση μέσω του χαφιεδισμού και της χρυσοφιλίας τη ζούμε μέχρι σήμερα. Αλλά ακόμη και η πείνα ήρθε βάσει σχεδίου».

Κωνσταντίνος Μαγκλιβέρας: Το ζήτημα των πολεμικών επανορθώσεων για τις λεηλασίες κατά τη Ναζιστική Κατοχή της Ελλάδος. Η περίπτωση του νομισματικού χρυσού των Εβραίων, Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος, 2009.

Η ελληνική πολιτεία όφειλε και οφείλει να διεκδικήσει ό,τι είναι νόμιμο και έχει διεκδικηθεί από θύματα της γερμανικής ναζιστικής θηριωδίας είτε τα θύματα είναι Έλληνες χριστιανοί (π.χ. Χορτιάτης, Κάνδανος, Καλάβρυτα, Δίστομο) είτε είναι Έλληνες εβραίοι (της Θεσσαλονίκης, των Ιωαννίνων, της Αθήνας, κλπ.)

Τέτοιο είναι το καθήκον όχι απλώς για την υλική αποκατάσταση των θυμάτων και των συγγενών τους ούτε μόνον για την ικανοποίηση του αισθήματος δικαίου, αλλά πρωτίστως και κυρίως για την επαναφορά στην μνήμη των πολιτών της Ελλάδας, της Γερμανίας και του κόσμου όλου, προς παραδειγματισμό διά της αποτροπής.

Βέβαια, η ογκώδης έρευνα των Γερμανών ιστορικών (βλ. προηγούμενο σημείωμα) κατά παραγγελία του τότε ΥΠ.ΕΞ. της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ και μόνον για τους χιτλερικούς διπλωματικούς υπαλλήλους στην τότε Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ενδέχεται να ξεπερνά σε μεθοδολογική ποιότητα την έρευνα του Έλληνα ομολόγου τους, αλλά τίποτε δεν μειώνει τον έπαινο προς τον Κώστα Μαγκλιβέρα: εργάστηκε με μικρότερους πόρους (οικονομικούς, ανθρώπινους και αρχειακούς) σε ένα περιβάλλον που αν δεν ήταν περισσότερο τουλάχιστον ήταν εξίσου εχθρικό με αυτό της Γερμανίας. Και δεν εννοώ μόνον την παρέμβαση του Υπουργού Δικαιοσύνης της κυβέρνησης Σημίτη για το πάγωμα της εφαρμογής ελληνικού δικαστηρίου για την συντηρητική κατάσχεση της ακίνητης γερμανικής περιουσίας στην Ελλάδα ως το ύψος των οφειλόμενων αποζημιώσεων στους κατοίκους του Διστόμου. Εννοώ και την μακρά πολιτική παράδοση που δημιούργησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, όταν απήλλαξε τον Μαξιμίλιαν Μέρτεν, αρχηγό των κατοχικών δυνάμεων στην Θεσσαλονίκη (1941-1944) και τους Έλληνες συνεργάτες του, προτού καλά-καλά αρχίσει η εκδίκαση στο αρμόδιο ελληνικό δικαστήριο («Περί αναστολής διώξεων εγκληματιών πολέμου», 1959). Τότε ειπώθηκε ότι η απόφαση του Κ. Καραμανλή ελήφθη κατόπιν συνεννοήσεως με τον Γερμανό καγκελάριο, με δύο ανταλλάγματα, το ένα πιο οδυνηρό από το άλλο: πολιτική στήριξη της ελληνικής από την δυτικογερμανική κυβέρνηση (σε τι ακριβώς είναι μια μεγάλη ιστορία), και την απορρόφηση Ελλήνων μεταναστών, που είτε δεν είχαν δουλειά είτε τελούσαν υπό δίωξη για τα πολιτικά τους φρονήματα.

Με αίμα Ελλήνων χριστιανών και εβραίων μοιάζει να είναι πληρωμένη η συγκάλυψη των ευθυνών των ναζί και των συνεργατών τους στην γερμανοκρατούμενη Ελλάδα. Άλλωστε δεν είμαστε η χώρα με τον μικρότερο αριθμό εκτελέσεων (6) ναζιστών σε όλη την Ευρώπη;

Για την Ιστορία, λοιπόν, και όχι μόνον, η υπόθεση πρέπει να μείνει ανοιχτή. Και, απ’ ότι φαίνεται η Πανελλήνια Ένωση Δικηγόρων για τις Γερμανικές αποζημιώσεις ξεκινά συλλογή στοιχείων, αρχικώς από την Πάτρα, και την ευρύτερη περιοχή της Αχαΐας. Ας είναι αυτή η αρχή. Ας περιμένουν λίγο ακόμη η Θεσσαλονίκη και τα Γιάννενα.

Ευτυχώς στην Ελλάδα δεν υπάρχουν μόνον σταρ της Ιστορίας και των ΜΜΕ του τύπου της Μαρίας Ρεπούση, ή της συνεργάτιδός της Χριστίνας Κουλούρη, αλλά και νομικοί ως ιστορικοί ερευνητές σαν τον Κωνσταντίνο Μαγκλιβέρα.

Δεν μπορεί, θα υπάρχουν και άλλοι σαν αυτόν! Ας καταπιαστούν με την σύγχρονη ελληνική Ιστορία — το έχουμε ανάγκη, αν είναι να κάνουμε μια καλύτερη νέα αρχή ως κοινωνία και ως πολιτεία.

Δημοφιλία Ναζί μεταξύ των Γερμανών του 1952

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ιουλίου του 1952, ένα 25%  των Γερμανών ακόμη σκεφτόταν με θετικό τρόπο τον Χίτλερ, και μόνον το 47% δήλωνε ότι δεν εενέκρινε την πολιτική του! Στο απόσπασμα που ακολουθεί έχουμε τις αντιδράσεις του Ντένιτζ και του Σπέερ μερικούς μήνες αργότερα, όταν, φυλακισμένοι στο Σπαντάου με απόφαση του Στρατοδικείου της Νυερμβέργης, πληροφορούνται τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που αφορά έμμεσα το μέλλον τους.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ιουλίου του 1952, ένα 25% των Γερμανών ακόμη σκεφτόταν με θετικό τρόπο τον Χίτλερ, και μόνον το 47% δήλωνε ότι δεν εενέκρινε την πολιτική του! Στο απόσπασμα που ακολουθεί έχουμε τις αντιδράσεις του Ντένιτζ και του Σπέερ μερικούς μήνες αργότερα, όταν, φυλακισμένοι στο Σπαντάου με απόφαση του Στρατοδικείου της Νυερμβέργης, πληροφορούνται τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που αφορά έμμεσα το μέλλον τους.

11 Απριλίου 1953. Από ένα λαθραίο σημείωμα του γαμπρού του ο Ντένιτζ (Doenitz) έμαθε τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης [του Ιουλίου του 1952] . . . Ο ίδιος βρίσκεται στην κεφαλή του καταλόγου με πρώην εξέχουσες προσωπικότητες [δηλ. παλαιών ηγετών των Ναζί], για τους οποίους οι Γερμανοί έχουν ακόμη καλή γνώμη. Ο Ντένιτζ έχει 46%·  ακολουθείται κατά πόδας από τον Σαχτ (Schacht) με 42%, ο Γκέρινγκ (Goering) με 37%, εγώ με 30%, και ο Χίτλερ με 24%. Ο Σίραχ (Schirach) και ο Χες (Hess) υστερούν με 22%. To 7% έχουν κακή γνώμη για τον Ντένιτζ, 9%  για ‘μένα, 10% για τον Σαχτ, 29% για τον Σίραχ και τον Χες, 36% για τον Γκέρινγκ και 47% για τον Χίτλερ. «Αφού ο γερμανικός λαός με αγαπά στα τρίσβαθα της καρδιάς του, σύντομα θα βγω έξω», παρατήρησε ικανοποιημένος ο Ντένιτζ, έτσι όπως στεκόταν δίπλα μου και έπλενε τα χέρια του. Μολαταύτα, το γράμμα δεν έδωσε καμιάν ευχαρίστηση στον Ντένιτζ, επειδή ο γαμπρός του ασυγχώρητος διέδωσε ότι [ο πεθερός του] είναι τώρα τόσο δημοφιλής όσο υπήρξε και ο Ρόμελ (Rommel). Σε έναν τόνο οξείας απέχθειας, ο Ντένιτζ σχολίασε ότι ο Ρόμελ δεν τίποτε παραπάνω από έναν ήρωα κατασκευασμένο από την προπαγάνδα, λόγω του ότι είχε λάβει μέρος στην συνωμοσία της 20ής Ιουλίου. Ύστερα ο Ντένιτζ απομακρύνθηκε αγέρωχος.

Albert Speer: Spandau. The Secret Diaries (1976)

Για τους λόγους που οι γερμανοί πολίτες ψήφισαν μαζικά τον Χίτλερ το 1933, επιχείρησα μια αναφορά. Τώρα, το γιατί ο γερμανικός λαός συνέχισε να υποστηρίζει τον Χίτλερ κατά τη διάρκεια του πολέμου υπάρχουν μια σειρά απαντήσεις: η πολιτική των Συμμάχων (ΗΠΑ, Αγγλία, ΕΣΣΔ, Γαλλία) για «άνευ όρων παράδοση» δεν άφηνε πολλά περιθώρια στους Γερμανούς. Από την άλλη, ο Χίτλερ πίστευε ακράδαντα ότι οι Σύμμαχοι, αν νικούσαν, θα έκαναν στην Γερμανία ό,τι ο ίδιος θα έκανε στους Συμμάχους αν τους νικούσε: θα την εξαφάνιζαν από προσώπου γης για πολλές δεκαετίες. Η ναζιστική προπαγάνδα αξιοποίησε για τους σκοπούς της το αίτημα των Συμμάχων για «άνευ όρων παράδοση». Το ίδιο έκανε και μεταδίδοντας ειδήσεις περί σφαγών, λεηλασιών και βιασμών στο τμήμα της Γερμανίας που είχε καταληφθεί από τον Ερυθρό Στρατό της ΕΣΣΔ. Έτσι, οι Γερμανοί εξακολούθησαν να στηρίζουν τους Ναζί και τον Χίτλερ μέχρι την τελική πτώση του Βερολίνου στις 8/9 Μαΐου 1945.

ΥΓ. Α, και μη το ξεχάσω: μη πει κανείς ότι οι Έλληνες μαθητές δεν ξέρουν τίποτε από Ιστορία, γιατί δείτε τι ξέρουν οι Γερμανοί συνομήλικοί τους — λίγο λιγότερα κι από τους ανθρώπους του 1952:

«Το Παρίσι σας τελείωσε με τον Πεταίν…»

«Το Παρίσι σας τελείωσε με τον Πεταίν και τον Λαβάλ…»
Βίλχελμ Ράιχ: Άκου ανθρωπάκο!

Είσοδος των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στο Παρίσι, στις 14 Ιουνίου του 1940.

Πηγή: tsantiri.gr μέσω Δημήτρης στο Pinterest

Ένας Γάλλος ξεσπάει σε λυγμούς, καθώς παρακολουθεί την είσοδο των Γερμανικών Δυνάμεων Κατοχής στο Παρίσι. Ήταν 14 Ιουνίου 1940.
Στις 22 Ιουνίου, ο στρατάρχης Πεταίν υπέγραψε ανακωχή με την Γερμανία του Χίτλερ. Η ανακωχή τέθηκε σε ισχύ 3 ημέρες αργότερα, στις 25 Ιουνίου.
Η επίθεση των Δυνάμεων του Άξονα κατά της Γαλλίας είχε αρχίσει στις 10 Μαΐου 1940, και για την Γερμανία σήμανε μια περίλαμπρη νίκη.

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: