Αρχεία Ιστολογίου

Γιατί δεν παραδίνονταν οι Γερμανοί το 1945;

Μολονότι τόσο ο Φλαϊσχάουερ του Σπίγκελ. όσο και ο Κέρσο φλερτάρουν κομψότατα και επικίνδυνα με το αξιακό σύστημα της γερμανικής κουλτούρας εν γένει, το οποίο θεωρούν πως βρίσκεται πίσω από την μέχρις εσχάτων αντίσταση των Γερμανών την άνοιξη του 1945 κατά των Σοβιετικών, των Αμερικανών και των Άγγλων, εντούτοις, κατά την συζήτησή τους προκύπτουν πολλαπλά αίτια, π.χ. ο φόβος του τι μπορούσε να τους συμβεί αν έπεφταν ηττημένοι στα χέρια των «μπολσεβικο-μογγόλων», εναντίον των οποίων αγωνιζόταν όχι μόνον το  Τρίτο Ράιχ, αλλά και οι Ιταλοί και οι Ιάπωνες (Anti-Commintern Pact, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο)· επίσης, η καθολική ναζιστική προπαγάνδα κατά των Σοβιετικών και υπέρ της υπεράνθρωπης ικανότητας του Χίτλερ ως ηγέτη, η καλλιέργεια της εντύπωσης ότι δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον χωρίς αυτόν και έξω από τον εθνικοσοσιαλισμό· η αίσθηση στα πρόθυρα της υστερία ότι «there is no alternative», TINA όπως θα μας θύμιζε η μακαρίτισσα Μάργκαρετ Θάτσερ στην δεκαετία του 1980· η σχετική δυνατότητα παραγωγής ενέργειας, πυρομαχικών και όπλων που διασφάλιζε ο Σπέερ, τα σχετικά αποθέματα τροφίμων, η ψυχολογικών ενδιαφέρουσα επιμονή στην επιτέλεση των μικρών καθημερινών καθηκόντων ως προβολής της θέλησης να ανασχεθεί η ορμητική έκβαση των γεγονότων. Όλα αυτά προκύπτουν από την ανάλυση της βασικής θέσης του Κέρσο: Σε στιγμές της Ιστορίας σαν αυτή που ζούσαν οι Γερμανοί την άνοιξη του 1945 είτε ξεσπά επανάσταση (όπως συνέβη το 1918, άλλωστε στην ίδια χώρα) είτε πραξικόπημα μεταξύ των ηγετών, εκδοχή που είχε συστηματικά ελεγχθεί από τον Χίτλερ εγκαίρως, και ιδίως μετά την απόπειρα δολοφονίας του τον Ιούλιο του 1944.

Αξίζει να διαβάσουμε, και μάλιστα προσεκτικά, το βιβλίο του Ίαν Κέρσο, The End. Hitler’s Germany 1944-45. Penguin 2012.

Συνέντευξη στον Σπίγκελ (SPIEGEL). Διαδικτυακή δημοσίευση στις 18/11/201

Ο Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ

‘Η επιρροή του Χίτλερ ήταν μοιραία’

Σε συνέντευξή του στον Σπίγκελ, ο πλέον ευπώλητος βρετανός ιστορικός Ίαν Κέρσο μιλάει για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ, για το γιατί οι Γερμανοί επέμεναν, όταν ήταν σαφές ότι όλα είχαν χαθεί και τις ολέθριες επιπτώσεις της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ στις 20 Ιουλίου 1944.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, περάσατε τα τελευταία τρία χρόνια μελετώντας την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας. Εντέλει, μένουμε κουνώντας το κεφάλι μας έκπληκτοι για το παράλογο της τελευταίας φάσης, ή εσείς ως ιστορικός αισθάνεστε επίσης κάτι κοντινό προς τον θαυμασμό για την επιμονή των Γερμανών;

ΚΕΡΣΟ: Οπωσδήποτε η κίνηση του κεφαλιού κυριαρχεί. Είμαι πεπεισμένος ότι εμείς οι Άγγλοι θα παραιτούμασταν πιο σύντομα. Είναι ασφαλώς ασυνήθιστο μια χώρα να εξακολουθεί να πολεμάει ως την ολοκληρωτική αυτοκαταστροφή. Είναι στάση που βλέπουμε συνήθως στους εμφύλιους πολέμους, αλλά όχι σε συγκρούσεις όπου εχθρικές μεταξύ τους χώρες βρίσκονται σε πόλεμο η μια εναντίον της άλλης.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Στην αρχή του νέου βιβλίου σας εγείρετε την ερώτηση γιατί οι Γερμανοί επέμειναν επί τόσο καιρό. Τι είναι που προφανώς θα έπρεπε να είχαν κάνει;

ΚΕΡΣΟ: Σε κάθε ένοπλη σύγκρουση, υπάρχει τελικώς μια στιγμή οπότε η μία πλευρά αντιλαμβάνεται ότι όλα έχουν τελειώσει. Αν οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία δεν παραδοθούν, αλλά, αντί να το πράξουν, εξακολουθούν να βυθίζουν την χώρα τους στα ερείπια, Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolph Jodan) υπάρχει είτε επανάσταση από τα κάτω, όπως συνέβη στην Γερμανία και στην Ρωσία κοντά στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, είτε εκδηλώνεται πραξικόπημα από τις ελίτ, που επιχειρούν να σώσουν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί. Το παράδειγμα γι’αυτό είναι η ανατροπή του Μπενίτο Μουσολίνι στην Ιταλία, τον Ιούλιο του 1943.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ποια είναι η ύστατη στιγμή οπότε οι Γερμανοί θα έπρεπε να είχαν αναγνωρίσει ότι δεν μπορούσαν πια να κερδίσουν τον πόλεμο;

ΚΕΡΣΟ: Θα έλεγα το καλοκαίρι του 1944, μετά από την επιτυχημένη απόβαση των Συμμάχων στην Νορμανδία και τα τεράστια εδαφικά κέρδη των Ρώσων στην Ανατολή. Σ’εκείνο το σημείο, ο πόλεμος είχε αντικειμενικά κριθεί, ακόμη κι αν η γερμανική κοινή γνώμη δεν το έβλεπε έτσι. Αλλά, αρχίζοντας από τον Δεκέμβριο του 1944, μετά την αποτυχημένη επίθεση των Αρδεννών (σημ. εκδ.: επίσης γνωστή και ως Μάχη της Μπουλζ), ήταν επίσης σαφές στην ελίτ της εξουσίας στο γερμανικό Ράιχ ότι στρατιωτικά δεν υπήρχε πια τίποτε να κερδηθεί. Σ’αυτό το σημείο, θα είχε νόημα να αρχίσουν συνομιλίες για την παράδοση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Μέχρι το τέλος, η ηγεσία των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, της Βέρμαχτ, είχαν αγκιστρωθεί στην ελπίδα ότι η Συμμαχία θα διαλυόταν και έτσι θα άνοιγε ο δρόμος για χωριστή ειρήνη με τις Δυτικές δυνάμεις. Με δεδομένη την ταχύτατη διάλυση της στρατιωτικής συμμαχίας και την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, αυτή η ιδέα δεν φαίνεται ολωσδιόλου παράλογη.

ΚΕΡΣΟ: Φυσικά, η ιδέα δεν ήταν ηλίθια, αλλά σ’εκείνο το σημείο του πολέμου, το στοίχημα ότι θα διαλυόταν η συμμαχία ισοδυναμούσε ολωσδιόλου με αυταπάτη. Ποτέ δεν υπήρξαν σοβαρές σκέψεις στους Δυτικούς Συμμάχουν να συνεχίσουν μόνοι τους. Η ύψιστη προτεραιότητα ήταν η κατανίκηση του χιτλερικού Ράιχ, και για τον σκοπό αυτό ήταν απαραίτητη η συμμαχία με τους Ρώσους. Ο Τσόρτσιλ (Churchill), όσο κι αν δεν είχε εμπιστοσύνη στον Στάλιν, το υποστήριξε πολλές φορές με επιχειρήματα και δεν άκουγε άλλες εναλλακτικές.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το βιβλίο σας αρχίζει με την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας κατά του Χίτλερ τον Ιούλιο του 1944. Κατά την άποψή σας, η αποτυχημένη δολοφονία παρέτεινε κατά πολύ τον πόλεμο.

ΚΕΡΣΟ: Η συνωμοσία της 20ης Ιουλίου οδήγησε στην ενδυνάμωση του καθεστώτος, τουλάχιστον προσωρινά. Υπήρξε μια αξιοσημείωτη αύξηση της δημοτικότητας του Χίτλερ. Το σοκ από την επίθεση ήταν τεράστιο, όπως μπορούμε να αντιληφθούμε από πολλά ιδιωτικά κείμενα. Αλλά, ακόμη σημαντικότερο ήταν το γεγονός ότι ακολούθησε η εκκαθάριση του σώματος των αξιωματικών της Βέρμαχτ. Αρχι-νομιμόφρονες αντικατέστησαν ανθρώπους που θεωρήθηκαν αναξιόπιστοι. Ως αποτέλεσμα, κάθε αντίσταση εξαλείφθηκε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Σημειώνεται ότι ο χιτλερικός χαιρετισμός εισήχθη στην Βέρμαχτ μόλις το καλοκαίρι του 1944. Γιατί τόσο αργά;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ χρειαζόταν την Βέρμαχτ πιο πολύ από άλλα μέρη του ναζιστικού καθεστώτος, γι’αυτό τον λόγο υπήρξε σχετικά προσεκτικός κατά τις συναλλαγές του με την ηγεσία της και για τόσον καιρό. Η απόπειρα της 20ης Ιουλίου τον ώθησε να συμπεράνει ότι ήταν καιρός να επαναφέρει σε τροχιά τον στρατό. Στο σώμα των αξιωματικών υπήρχε ισχυρή συναίνεση με τους στόχους και την νοοτροπία του ναζιστικού κράτους. Αλλά, όταν κάποιος εξετάζει έναν αρχι-ναζί όπως ο Στρατάρχης Φέρντιναντ Σένερ (Ferdinand Schörner), βλέπουμε την απόσταση που χωρίζει κάποιον σαν αυτόν από τους περισσότερους άλλους ανώτερους αξιωματικούς, που ναζιστικοποιήθηκαν αλλά δεν υπήρξαν ποτέ αληθινοί ναζί.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το καλοκαίρι του 1944, οι περισσότερες μεγάλες γερμανικές πόλεις κείτονταν σε ερείπια, και από την ήττα στο Στάλινγκραντ και εξής, δεν υπήρχαν ειδήσεις για αποφασιστικές νίκες στο μέτωπο. Πώς ήταν το ηθικό του πληθυσμού;

ΚΕΡΣΟ: Μεγάλη ανησυχία, άγχος και κατάθλιψη. Αλλά, η εμπιστοσύνη στον Χίτλερ δεν είχε ακόμη εξαφανιστεί. Μόνον στο τέλος του 1944 άρχισε αυτή να κατακρημνίζεται σαν βράχος. Σύμγωνα με την αναφορά της υπηρεσίας ασφαλείας κοντά στο Μπέρχτεσγκάντεν (Berchtesgaden), τον Μάρτιο του 1945, την ημέρα του Χέλντενγκεντενκταγκ (Heldengedenktag, σημ. εκδ.: μια ναζιστική αργία για την τιμή των πεσόντων ηρώων), κανείς πια δεν ήθελε να απαντήσει στον χιτλερικό χαιρετισμό με τον ίδιο τρόπο.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι αναφορές, με τις οποίες η ναζιστική ηγεσία συνήθιζε να ενισχύει το ηθικό στην χώρα;

ΚΕΡΣΟ: Οι αυθεντικές αναφορές από την βάση είναι σχετικά ασαφείς στις κρίσεις τους. Στο μέσον του 1944, ο γραμματέας του Χίτλερ, Μάρτιν Μπόρμαν (Martin Bormann), σταμάτησε την κυκλοφορία κεντρικών περιλήψεων αυτών των αναφορών από το Ράιχ, με το επιχείρημα ότι απεικόνιζαν την διάθεση του κόσμου με υπερβολικά αρνητικό τρόπο. Οι αναφορές από τους αξιωματικούς προπαγάνδας, που αποστέλλονταν στον Γιόζεφ Γκαίμπελς (Joseph Goebbels), επίσης αποκαλύπτουν αυτή την γενική πτώση του ηθικού. Υπάρχουν συχνά σημειώσεις στην σελίδα, όπου ο Γκαίμπελς έχει τραβήξει μια παχιά γραμή με πράσινο μελάνι, επειδή περίμενε αναφορές για νίκες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο Γκαίμπελς ήταν, που μετά την 20ή Ιουλίου, ήθελε να ζητήσει από τους αμάχους μεγαλύτερες θυσίες. Υπήρξε προσεκτικότερος ο Χίτλερ σε αυτό το θέμα;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ είχε πάντα τεταμένη την προσοχή του σε οτιδήποτε μπορούσε να υπονομεύσει το ηθικό του γερμανικού λαού. Ήταν ένα μάθημα που είχε πάρει από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ότι, δηλαδή, ήταν σημαντικό να κρατείται υψηλό το ηθικό του λαού, αλλιώς θα σημειωνόταν εξέγερση από τα κάτω, όπως συνέβη το 1918. Γι’αυτό βεβαιωνόταν ότι οι βαυαροί γεωργοί συνέχιζαν να έχουν την μπίρα τους. Ο Γκαίμπελς έβλεπε πιο καθαρά από τον Χίτλερ ότι οι Γερμανοί ήσαν όντως έτοιμοι να αντέξουν σκληρότερα μέτρα, εφόσον αυτά έθιγαν όλους εξίσου.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το σύστημα λειτούργησε ως το τέλος. Μόνον μερικούς μήνες πριν από το τέλος του πολέμου, υποβάλλονταν αιτήσεις για άδεια οικοδομής και εγκρίνονταν, και οι μισθοί καταβάλλονταν κανονικά. Το τελευταίο κονσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου έγινε στις 12 Απριλίου 1945.

ΚΕΡΣΟ: Και η σοβιετική επίθεση στην γερμανική πρωτεύουσα άρχισε τέσσερις ημέρες αργότερα. Το ακροατήριο είχε πάρει θέση στην χωρίς θέρμανση αίθουσα της Φιλαρμονικής φορώντας βαριά παλτά, ενώ ο (Βίλχελμ) Φουρτβένγκλερ (Wilhelm Furtwängler) διηύθυνε την Συμφωνία αρ. 4 του Μπρούκνερ (Bruckner).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Και στις 23 Απριλίου 1945, η Μπάγιερν Μονάχου (Bayern München) νίκησε την TSV 1860 Μονάχου στο ποδοσφαιρικό ντέρμπι της πόλης.

ΚΕΡΣΟ: Ναι, κέρδισαν 3:2. Όταν το διάβασα αυτό, σοκαρίστηκα τόσο πολύ, που σκέφτηκα ότι η ημερομηνία ήταν λανθασμένη. Αλλά, ήταν σωστή.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Έχετε κάποια εξήγηση γι’ αυτή την αλλόκοτη ανάγκη να διατηρήσουν την ομαλότητα;

ΚΕΡΣΟ: Την ομαλότητα της ρουτίνας, ακόμη κι αν είναι απλώς μια τεχνητή ομαλότητα, είναι πιθανώς σημαντική για την λειτουργικότητα της ανθρώπινης τάξης. Πηγαίνετε στην δουλειά και ελέγχετε τα αρχεία σας, ακόμη κι αν η εργασία που κάνετε είναι απολύτως άχρηστη. Κι όταν πια δεν υπάρχει το γραφείο σας, επειδή βομβαρδίστηκε, εσείς απλώς απασχολείστε κάπου αλλού

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αλλά, αυτό δεν είναι αρκετό για την διατήρηση της δημόσιας τάξης.

ΚΕΡΣΟ: Είναι αλήθεια ότι δεν θα ήταν αρκετό χωρίς καλά εκπαιδευμένους δημοσίους υπαλλήλους. Η υποδειγματική γραφειοκρατία ήταν η ραχοκοκκαλιά του καθεστώτος. Ακόμη και η ταχυδρομική υπηρεσία διατηρήθηκε ακέραιη λίγο ως πολύ. Όταν καταστράφηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο, ο υπουργός Ταχυδρομείων του Ράιχ εξέδωσε οδηγία να χρησιμοποιούνται μοτοσυκλέτες αντί τρένων. Όταν άρχισαν να λείπουν τα καύσιμα για τις μοτοσυκλέτες, άλλαξαν σε ποδήλατα. Στο τέλος, περπατούσαν μέσα απ’ τα βουνά με ένα σακκίδιο στην πλάτη τους. Είναι παράξενο όταν το φαντάζεσαι, αλλά δούλεψε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αναγνωρίζετε κάποιο ειδικά γερμανικό χαρακτηριστικό σε όλα αυτά;

‘Υπήρχε κάτι τυπικά γερμανικό σε όλα αυτά’

ΚΕΡΣΟ: Όσο και να χρησιμοποιήσω την φαντασία μου, δεν μπορώ να φανταστώ ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατόν στην Ιταλία ή την Ελλάδα. Υπήρχε κάτι χαρακτηριστικά γερμανικό σ’αυτό. Δεν το εννοώ αυτό ως εθνικό στερεότυπο. Το σκέφτομαι περισσότερο ως στοιχείο πολιτισμικής παράδοσης, που μεταδόθηκε μέσω της εκπαίδευσης και ενίσχυσε συγκεκριμένες αρετές. Σε ένα σημείο στο βιβλίο μου παραθέτω τον Φρίντριχ Βίλχελμ Κρίτζινγκερ (Friedrich Wilhelm Kritzinger), τον γραμματέα της Καγκελαρίας, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε κατά την διάρκεια της ανάκρισης γιατί συνέχισε να εργάζεται με τόση επιμέλεια ως το τέλος, απάντησε έκπληκτος ότι αυτό ήταν το καθήκον του. Μάλιστα, δεν καταλάβαινε καν την ερώτηση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι Γερμανοί στερούνται της ικανότητας να χαλαρώνουν;

ΚΕΡΣΟ: Θα μπορούσαμε να το θέσουμε και έτσι. Φυσικά, είναι πράγματι πολύ θετικό να έψει κάποιος την αίσθηση του καθήκοντος, ακόμη και της τιμής. Αλλά, οι ναζί διέστρεψαν εντελώς αυτές τις αξίες. Τι σημαίνει καθήκον για έναν στρατηγό στην τελική φάση του Ράιχ; Να εξακολουθήσει να μάχεται, έως ότου όλα σωριαστούν σε ερείπια; Ή, να εκδώσει διαταγή παράδοσης;

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πιθανώς υπήρχαν πάρα πολλοί αφοσιωμένοι ναζί, που πίστευαν ειλικρινά στην υπόθεσή τους. Ο τυχοδιωκτισμός μπορεί κάποτε να είναι ευεργετικός.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό πιθανώς είναι αλήθεια. Σε πολλές περιπτώσεις, η μοίρα μιας πόλης ορίζεται από το κατά πόσον κυβερνάται από ανθρώπους που απλώς θέλουν να σώσουν τον εαυτό τους, ή από φανατικούς που θα διέτασσαν την εκτέλεση οποιουδήποτε σήκωνε λευκή σημαία στο παράθυρό του. Πάρτε για παράδειγμα το Μπρεσλάου (Breslau) (σημ. εκδ.: σήμερα Βρότσλαβ),όπου ο Καρλ Χάνκε (Karl Hanke), ο τοπικός γκαουλάιτερ (σημ. εκδ.: περιφερειακός ηγέτης του ναζιστικού κόμματος), εξέδωσε διαταγή για αντίσταση μέχρι τον τελευταίο άνδρα. Το κέντρο της πόλης ισοπεδώθηκε, και ο πληθυσμός υπέμεινε ανείπωτα βάσανα, έως ότου το Μπρεσλάου έπεσε στα χέρια των Σοβιετικών – όλα αυτά ήσαν μάταια.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο ίδιος ο Χάνκε φρόντισε να επιβιβαστεί στο τελευταίο αεροπλάνο που απογειώθηκε από το Μπρεσλάου.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό ήταν χαρακτηριστικό για τους κομματικούς αξιωματούχους, που έκαναν λόγο για αντίσταση ως την τελευταία σφαίρα. Αλλά μόνον 2 από τους 43 γκαουλάιτερ σκοτώθηκαν στη μάχη. Οι περισσότεροι κατέφυγαν σε ασφαλείς προορισμούς αρκετά νωρίς, εγκαταλείποντας τον πληθυσμό.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πολλοί στρατιωτικοί ιστορικοί τονίζουν το ειδικό πολεμικό πνεύμα της γερμανικής Βέρμαχτ. Για τους κοινούς στρατιώτες, υπήρχε άλλη εναλλακτική εκτός από την εξακολούθηση της μάχης;

ΚΕΡΣΟ: Το μόνο πράγμα που μπορώ να δω θα ήταν η λιποταξία, που θα επέσυρε την θανατική ποινή, αν (οι λιποτάκτες) συλλαμβάνονταν (από τους άλλους συστρατιώτες τους).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πώς κρίνετε τον Χίτλερ ως στρατιωτικό αρχηγό;

ΚΕΡΣΟ: Η επιρροή του, ειδικά στην τελευταία φάση του πολέμου, ήταν ασφαλώς μοιραία. Αλλά, πολλοί στρατηγοί διευκόλυναν υπερβολικά τους εαυτούς τους, μετά τα γεγονότα, ρίχνοντας τα βάρη για όλες τις λανθασμένες αποφάσεις σ’ εκείνον. Αν διαβάσετε τις ενημερωτικές αναφορές, θα δείτε ότι ο Χίτλερ σπανίως έκανε κάτι έξω από ό,τι συνηθιζόταν. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, για τις όλο και πιο απελπισμένες προσπάθειες του αρχισυνταγματάρχη Γκέοργκ-Χανς Ράινχαρντ (Georg-Hans Reinhardt) από την Ανατολική Πρωσία να πείσει τον Χίτλερ για την τακτική υποχώρηση του επιτελείου στρατιάς. Αλλά, ο Χίτλερ δεν ήταν ο μόνος που απέρριπτε αυτή την ιδέα. Στην πραγματικότητα, είχε την ευρεία υποστήριξη των αξιωματικών του άμεσου περιβάλλοντός του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: «Κοίταξα τα μάτια του και ήξερα ότι όλα θα πήγαιναν καλά», είπε ο αρχιναύαρχος Καρλ Ντένιτζ (Karl Dönitz), μετά από μια συνομιλία με τον Χίτλερ. Κι άλλοι αξιωματικοί είπαν παρόμοια πράγματα. Από πού πήγαζε αυτή η απόλυτη πίστη αυτών των ανδρών στον φύρερ, οι οποίοι κατά τα άλλα δεν ήταν πολύ συναισθηματικοί;

ΚΕΡΣΟ: Θα πρέπει να ρωτήσετε ψυχολόγους. Γιατί ο Άλμπερτ Σπέερ (Albert Speer) επέστρεψε στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας, όταν πραγματικά όλα είχαν τελειώσει; Προφανώς ως το τέλος δεν ήταν σε θέση να αποσυνδεθεί από τον Χίτλερ, όπως συνέβη και με πολλούς άλλους στον περίγυρό του. Αυτή η συναισθηματική εξάρτηση εκδηλώθηκε επίσης στην συνάντηση με τους γκαουλάιτερ, στις 24 Φεβρουαρίου 1945, στην οποία οι κομματικοί αρχηγοί αντιλήφθηκαν τον Χίτλερ ως έναν συντετριμμένο άνθρωπο, και τρομοκρατήθηκαν τελείως από ό,τι είδαν. Αλλά, τότε, ο Χίτλερ τους πλησίασε έναν-έναν, τους κοίταξε στα μάτια, και μονομιάς η διάθεσή τους ελάφρυνε, όπως έγραψε ο γκαουλάιτερ Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolf Jordan) στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Τα μάγια λύθηκαν ξαφνικά με την αυτοκτονία του Χίτλερ.

ΚΕΡΣΟ: Μετά από αυτήν όλα συνέβησαν πολύ γρήγορα. Ο Γκαίμπελς ήταν σχεδόν ο μόνος που στάθηκε δίπλα στον Χίτλερ μέχρι τον θάνατο. Σχεδόν όλοι οι άλλοι το έβαλαν στα πόδια. Ακόμη κι ο αφοσιωμένος (Μάρτιν) Μπόρμαν προσπάθησε να δραπετεύσει από τον κόσμο του υπόγειου καταφυγίου της Καγκελαρίας και να φτάσει όπου μπορούσε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι περίεργες πτυχές του βιβλίου σας περιλαμβάνουν και τις περιγραφές της ίντριγκας στο δικαστήριο. Η Γερμανία κείτεται σε στάχτες, κι όμως οι παλαδίνοι μάχονται για εξουσία και επιρροή.

ΚΕΡΣΟ: Κι αυτό επίσης εξηγεί την επίμονη αντοχή του συστήματος. Η αμοιβαία έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ εκείνων που μετείχαν στην ηγεσία δεν επέτρεπε να σχηματιστούν φράξιες στο εσωτερικό της δομής της εξουσίας, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχτεί επικίνδυνο για τον Χίτλερ. Στην καλύτερη περίπτωση υπήρξαν βραχύβιες συμμαχίες, που διαλύθηκαν σε σύντομο διάστημα, όταν κάποιος ανακάλυπτε κάποιο πλεονέκτημα, όπως συνέβη ανάμεσα στον Γκαίμπελς και τον Σπέερ.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Περιγράφετε τον Σπέερ ως το πιο αινιγματικό πρόσωπο στον κύκλο του δικτάτορα. Τι έκανε έναν τόσο έξυπνο και τόσο ρεαλιστή άνθρωπο να επιμείνει ως το τέλος;

ΚΕΡΣΟ: Μια άσβεστη φιλοδοξία, και ασφαλώς η πίστη στον Χίτλερ και την αποστολή, επίσης. Ο Σπέερ παραμένει, ως σήμερα, ένα αίνιγμα για εμένα. Κανείς δεν είχε καλύτερη αντίληψη από εκείνον για την κατάσταση στην οποία βρισκόταν το Ράιχ, παραταύτα τον Μάρτιο συνέταξε ένα υπόμνημα, στο οποίο σύστηνε την συνέχιση του πολέμου στον Ρήνο και στον Όντερ. Φυσικά, παραμέλησε να το αναφέρει αυτό στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Γράφετε ότι η πολεμική βιομηχανία της Γερμανίας παρήγαγε τον μεγαλύτερο όγκο όπλων τον Δεκέμβριο του 1944, παρά τους καταστροφικούς βομβαρδισμούς που υφίστατο.

ΚΕΡΣΟ: Χωρίς την ικανότητα του Σπέερ να διατηρεί την παραγωγή όπλων κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τελειώσει πολύ νωρίτερα. Μέχρι την Επίθεση των Αρδενών, αυτός και οι άνθρωποί του έκαναν πραγματικά θαύματα όσον αφορά την παραγωγή πυρομαχικών. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να θέσουμε αυτό το ζήτημα.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αν οι συνωμότες της 20ης Ιουλίου είχαν επιτύχει με την βόμβα εναντίον του Χίτλερ, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τερματιστεί τουλάχιστον ως το φθινόπωρο του 1944. Ως ιστορικός, θα επιθυμούσατε να έχει σκοτωθεί ο Χίτλερ εκείνη την ημέρα, ή είσαστε ικανοποιημένος που η απόπειρα δολοφονίας απέτυχε;

ΚΕΡΣΟ: Έχω κι εγώ αναρωτηθεί συχνά γι’αυτό το θέμα. Όταν κάποιος γράφει γι’αυτά τα πράγματα, εύχεται μέσα του να είχαν επιτύχει. Πιστεύω ότι αυτή είναι η θέση κάθε ανθρώπου που δεν έχει αιχμαλωτιστεί από τις ιδέες του ναζισμού. Το τελευταίο έτος του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, πέθαναν στην Ευρώπη τόσοι άνθρωποι, όσοι σκοτώθηκαν σε όλα τα πολεμικά μέτωπα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Πολιτικά μιλώντας, ωστόσο, είναι ίσως ευχής έργο ότι οι συνωμότες απέτυχαν. Αλλιώς, οι ευκαιρίες για μια δημοκρατική Γερμανία θα ήσαν κατά πολύ λιγότερες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, σας ευχαριστώ γι’αυτή την συνέντευξη.

Η συνέντευξη δόθηκε από τον Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) στον Γιαν Φλαϊσχάουερ (Jan Fleischhauer). Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Κοκκώνης.

URL:

Σχετικοί σύνδεσμοι του SPIEGEL ONLINE:

Λουΐζα Κάουτσκυ (1864-1945)

«Ήταν σε άθλια κατάσταση, η αγωνία, η μεταφορά και ύστερα από λίγες ημέρες στο στρατόπεδο σε ένα υπερπλήρη θάλαμο […] ήσαν υπερβολικά πολλά για μια ογδοντάχρονη. […] Δεν είχαμε την συνατότητα να αντικαταστήσουμε το αχυρόστρωμα με κάτι  καλύτερο, αλλά εξασφαλίστηκαν πολλές κουβέρτες για εκείνην […] ακόμη κι ένα μικρό μαξιλάρι. […] Το ζήτημα των τροφίμων ήταν δύσκολο, η κυρία Κάουτσκυ έκανε ειδική δίαιτα, δηλαδή μισό λίτρο σούπας από σιμιγδάλι ή βρώμη και ένα τρίτο λευκής φραντζόλας ψωμιού με 20 γραμμάρια μαρμελάδας τρεις φορές την εβδομάδα. […] Από μια άποψη ήταν τόσο χαρούμενη που συνάντησε τον γιο της στην Μπούνα […] αλλά εκείνος ταράχτηκε τόσο πολύ, όταν έμαθε ότι εκείνη ήταν στο Άουσβιτς. […] Στις 28 Οκτωβρίου 1944, το ιατρείο μεταφέρθηκε αλλού, κι αυτό υπήρξε το τελευταίο πλήγμα για την Λουΐζα Κάουτσκυ[…].

Δρ. Μαρί Αντελσμπέργκερ, γιατρός στο ιατρείο του Μπιρκνάου, 1946.

Stolperstein für Luise Kautsky

Αναμνηστική πλακέτα του περιφερειακού συμβουλίου Σαρλότενμπουργκ για την Λουΐζα Κάουτσκυ. Γεννήθηκε στις 11 Αυγούστου 1864 στην Βιέννη. Φυλακίστηκε στο Άουσβιτς τον Αύσουστο του 1944. Πέθανε στις 18 Ιανουαρίου 1945 στο Άουσβιτς.

Η Λουΐζα Ρονσπέργκερ ήταν κόρη ενός εβραίου ζαχαροπλάστη της Βιέννης. Δούλεψε στο εργαστήριο του πατέρα της ως τον θάνατό του. Απαρνήθηκε την ιουδαϊκή θρησκεία και έγινε σοσιαλίστρια. Το 1890 παντρεύτηκε τον Καρλ Κάουτσκυ (Karl Kautsky), τον γνωστό θεωρητικό του σοσιαλισμού, και μετακόμισε με τον σύζυγό της στην Στουτγάρδη. Απέκτησε τρεις γιους. Το 1897 οι Κάουτσκυ μετακόμισαν στο Βερολίνο, όπου ο Καρλ εργάστηκε ως εκδότης του σοσιαλδημοκρατικού περιοδικού H Νέα Εποχή (Die neue Zeit), ενώ η Λουΐζα μετέφραζε σοσιαλιστικά κείμενα από τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα ρωσικά. Η Λουΐζα γνώρισε και έγινε φίλη με την Ρόζα Λούξεμπουργκ, μάλιστα διατήρησε την φιλία μαζί της ακόμη και μετά την δημόσια ρήξη μεταξύ Λούξεμπουργκ και

https://rosaluxemburgblog.files.wordpress.com/2012/06/luxemburg-and-luise-kautsky-19-june-1905-iish.jpg?w=350&h=225

Επιστολικό δελτάριο της Ρόζας Λούξεμπουργκ προς την μητέρα του Καρλ Κάουτσκυ Μίνα, στις 19 Ιουνίου 1905. Ρόζα και Λουΐζα Κάουτσκυ είχαν βρεθεί για διακοπές στο Σανκτ Γκίλγκεν, κοντά στο Σάλτσμπουργκ. Λίγους μήνες αργότερα η Ρόζα θα βρισκόταν στην Πολωνία, επικεφαλής της εξέγερσης των Πολωνών.

Καρλ Κάουτσκυ το 1910, αλλά ποτέ δεν δέχτηκε όπως η Ρόζα το σύστημα διακυβέρνησης της σοβιετικής πολιτείας.Το 1917, η Λουΐζα Κάουτσκυ εντάχθηκε στο Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (USPD), προσβλέποντας σε μια προσέγγιση με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) και σε μια Συντακτική Εθνοσυνέλευση. Έγραψε στις 18 Νοεμβρίου 1918: πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πολλά που έχουν γίνει με μια αρχική βιασύνη. Μετά την δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ, η Λουΐζα δημοσίευσε τις επιστολές που έστελνε από την φυλακή και κείμενά της που απευθύνονταν στην ίδια και στος σύζυγό της Καρλ Κάουτσκυ, σε ένα αξιόλογο τόμο. Συγκέντρωσε επίσης και επιστολές της Ρόζας Λούξεμπουργκ σε άλλους παραλήπτες. Οι Κάουτσκυ μετακόμισαν το 1924 πάλι στην Βιέννη.

https://rosaluxemburgblog.files.wordpress.com/2013/09/karl-and-luise-kautsky-1902-iisg1.jpg?w=929&h=609

Ο Καρλ και η Λουΐζα Κάουτσκυ (1902).

Μετά την «ένωση» της Αυστρίας με την Γερμανία του Χίτλερ, το 1938, το ζεύγος Κάουτσκυ διέφυγε στην Πράγα και στο Άμστερνταμ. Εκεί πέθανε ο Καρλ τον Οκτώβριο του ίδιου έτους. Ο Φέλιξ, ο μεγαλύτερος γιος των Κάουτσκυ, μετανάστευσε στις ΗΠΑ το 1938. Ο δεύτερος γιος τέθηκε υπό κράτηση για έξι μήνες, αλλά κατάφερε να διαφύγει και να μεταναστεύσει επίσης στις ΗΠΑ μέσω Σουηδίας. Η Λουΐζα Κάουτσκυ έμεινε με την σύζυγο και τα παιδιά του νεότερου γιου της Μπένεντικτ στο Άμστερνταμ. Ο ίδιος ο Μπένεντικτ είχε συλληφθεί στην Βιέννη τον Μάιο το 1938 και από εκεί είχε σταλεί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου. Η Λουΐζα έμεινε στην Ολλανδία και μετά την εισβολή των Γερμανών το 1940 ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να διατηρήσει επαφή με τον Μπένεντικτ στο Νταχάου.

Εκεί την συνέλαβαν τον Αύγουστο του 1944, και την έστειλαν στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς-Μπιρκενάου,

Birkenau gate.JPG

Η κεντρική είσοδος στο Άουβιτς ΙΙ-Μπιρκενάου.

όπου σύντομα πέθανε από τις κακουχίες. Ο Μπένεντικτ Κάουτσκυ, που φυλακίστηκε σε ένα βοηθητικό στρατόπεδο του Άουσβιτς την ίδια εποχή, κατάφερε να επιζήσει και επέστρεψε στην Βιέννη μετά την απελευθέρωση των κρατουμένων του Άουσβιτς από τους Συμμάχους. Το 1950 δημοσίευσε τις επιστολές της Ρόζας Λούξεμπουργκ που είχε συγκεντρώσει η μητέρα του.

Η γέφυρα του προαστιακού του Βερολίνου ανάμεσα στην Καντστράσε και την Φαζάνενστράσε ονομάζεται Λουΐζα Κάουτσκυ. Το  1999, το περιφερειακό συμβούλιο του Σαρλότενμπουργκ αποφάσισε να αφιερώσει μια πλακέτα στην μνήμη της Λουΐζας Κάουτσκυ στην Βiλαντστράσε αρ.  31.
Άλλωστε, η Λουΐζα Κάουτσκυ υπήρξε δημοτική σύμβουλος την περίοδο 1920 – 1921, και υποψήφια βουλευτής του USPD.
____

Επανάσταση στην Γερμανία!

Η Νοεμβριανή Επανάσταση στην Γερμανία του 1918

________________________________________________________________________________

Berlin-ASRΗ Νοεμβριανή Επανάσταση, 1918/1919 υπήρξε συνέπεια της στρατιωτικής ήττας της Γερμανικής Αυτοκρατορίας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, και έναυσμά της υπήρξε η ναυτική εξέγερση στις αρχές Νοεμβρίου 1918. Μέσα σε λίγες ημέρες μόνον η εξέγερση διαδόθηκε σε όλη την αυτοκρατορία  χωρίς να συναντήσει αντίσταση από την παλαιά τάξη πραγμάτων. Εξελισσόμενη έγινε ένα μαζικό κίνημα κατά του μοναρχικού συστήματος, καθώς η εργατική τάξη και οι εργαζόμενοι ενώθηκαν με τον στρατό. Σ’ ολόκληρη την χώρα συγκροτήθηκαν Συμβούλια Εργατών και Στρατιωτών (Arbeiter- Soldatenräte, ASR)που ανέλαβαν πολιτικές και στρατιωτικές εξουσίες. Τα δύο σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, που είχαν προκύψει από την διάσπαση του 1917, το Πλειοψηφικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (MSPD) και το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (USPD), τέθηκαν επικεφαλής της επανάστασης. Μαζί με τα Συμβούλια, αναδείχθηκαν σε κύριους πολιτικούς παίκτες της Νοεμβριανής Επανάστασης. Στα περισσότερα Συμβούλια την πλειοψηφία είχε το MSPD.

Kaiser-Wilhelm-IIΑυτοκράτορας
Γουλιέλμος Β΄

max_von_badenΜαξιμιλιανός πρίγκιπας
της Βάδης, Καγκελάριος του Ράιχ

ebertΦρίντριχ Έμπερτ, πρόεδρος MSPD, Καγκελάριος που διαδέχτηκε τον Μαξιμιλιανό. Ταυτοχρόνως υπήρξε συμπρόεδρος του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων του Λαού

HaaseΧούγκο Χάαζε,
ηγέτης του USPD, συμπρόεδρος του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων του Λαού

       

Στις 9 Νοεμβρίου 1918, ο αυτοκρατορικός καγκελάριος πρίγκιπας Μαξιμιλιανός της Βάδης (Maximilian von Baden) (1867-1929), ανακοίνωσε ότι ο Αυτοκράτορας αποκήρυξε τον θρόνο του. Ο πρίγκιπας Μαξ παρέδωσε το αξίωμα του Καγκελαρίου του Ράιχ στον Φρίντριχ Έμπερτ (Friedrich Ebert (1871-1925), πρόεδρο του MSPD. Την ίδια ημέρα, ο Φίλιπ Σάιντεμαν (Philipp Scheidemann) (MSPD, 1865-1939) ανακήρυξε την αβασίλευτη πολιτεία από ένα παράθυρο του κτιρίου του Ράιχσταγ (Reichstag). Μερικές ώρες αργότερα, ο Καρλ Λίμπκνεχτ (Karl Liebknecht) (USPD, 1871-1919) ανακήρυξε την «Ελεύθερη Σοσιαλιστική Πολιτεία». Αυτή η διπλή ανακήρυξη αβασίλευτου αντιπροσωπευτικού πολιτεύματος αντανακλούσε την σύγκρουση που υπέφωσκε στην επανάσταση.

 Scheidemann  reichstag_9-11-18  liebknecht1

Φίλιπ Σάιντεμαν

Συγκέντρωση εμπρός από το Ράιχσταγ, 9-11-1918

Καρλ Λίμπκνεχτ

Ενώ το MSPD επιθυμούσε την σύγκληση μιας συνταγματικής εθνοσυνέλευσης χωρίς καμιά καθυστέρηση, το USPD προωθούσε την γοργή υλοποίηση των σοσιαλιστικών ιδανικών με ένα σύστημα συμβουλίων που θα έμοιαζε με τα σοβιέτ, τις ρωσικές επιτροπές του 1917. Το MSPD επιθυμούσε τα θεμελιώδη ζητήματα συνταγματικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένου του οικονομικού συστήματος, να αποφασιστούν από μια δημοκρατικά εκλεγμένη Εθνοσυνέλευση. Στην προοπτική των πολυάριθμων προκλήσεων που εγείρονταν με αφορμή την ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, όπως ο επαναπατρισμός μερικών εκατομμυρίων στρατιωτών και η τροφοδοσία της αγοράς με τρόφιμα, και υπό την απειλή να οδηγηθεί η χώρα σε εμφύλιο πόλεμο, το MSPD επέλεξε να συνεργαστεί με ισχυρούς πολιτικούς παράγοντες της αυτοκρατορίας. Πάντως, μεταξύ των αξιωματικών, των δικαστών και των υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης δεν υπήρξε ισχυρή αίσθηση στήριξης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και της αβασίλευτης πολιτείας. Αυτή η έλλειψη δημοκρατικού φρονήματος θα βάρυνε πολύ στην τύχη της νέας Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

1919

Ο Γκρένερ έπεισε τον Κάιζερ Γουλιέλμο να παραιτηθεί, και πρωτοστάτησε στην συμμαχία με το MSPD του Έμπερτ, για να διασφαλιστεί ότι δεν θα άλλαζε το οικονομικο-κοινωνικό σύστημα στην Γερμανία, όπως άλλωστε είχε ζητήσει και ο Γουλιέλμος στο μήνυμα για την παραίτησή τους από τον θρόνο..

Ο Γκρένερ έπεισε τον Κάιζερ Γουλιέλμο να παραιτηθεί, και πρωτοστάτησε στην συμμαχία με το MSPD του Έμπερτ, για να διασφαλιστεί ότι δεν θα άλλαζε το οικονομικο-κοινωνικό σύστημα στην Γερμανία, όπως άλλωστε είχε ζητήσει και ο Γουλιέλμος στο μήνυμα για την παραίτησή του από τον θρόνο..

Πάντως, στις 9 Νοεμβρίου 1918, σχηματίστηκε ένα πανεθνικό «Συμβούλιο των Αντιπροσώπων του Λαού» και την επόμενη ημέρα επικυρώθηκε ως προσωρινή κυβέρνηση από την Γενική Συνέλευση των Εργατών του Βερολίνου και τα Συμβούλια των Στρατιωτών. Το εξαμελές Συμβούλιο περιλάμβανε 3 αντιπροσώπους του MSPD και 3 του USPD. Είχε 2 συμπροέδρους: τον Φρίντριχ Έμπερτ (MSPD) και τον Χούγκο Χάαζε (Hugo Haase) (USPD, 1863-1919). Ρόλο-κλειδί στην επανάσταση έπαιξε ο Έμπερτ με τα δύο αξιώματά του, του Καγκελαρίου του Ράιχ και του συμπροέδρου του Συμβουλίου των Αντιπροσώπων του Λαού. Με συμφωνία που συνήφθη στις 10 Νοεμβρίου  1919 με τον στρατηγό Βίλχελμ Γκρένερ (Wilhelm Groener) (1867-1939), επικεφαλής του Γερμανικού Γενικού Επιτελείου (Σύμφωνο Έμπερτ-Γκρένερ), εξασφάλισε την υποστήριξη των αξιωματικών. Μεταξύ των νόμων που έφερε  προς ψήφιση το Συμβούλιο των Αντιπροσώπων του Λαού ήταν η εισαγωγή του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες στις 12 Νοεμβρίου 1918.  Το  Συμβούλιο των Αντιπροσώπων του Λαού αποφάσισε οι εκλογές να γίνουν στις 19 Νοεμβρίου 1919.

Στις 28 Δεκεμβρίου 1918, η συμμαχία μεταξύ MSPD και USPD στην προσωρινή κυβέρνηση κατέρρευσε, όταν το USPD αποσύρθηκε από το Συμβούλιο των Αντιπροσώπων του Λαού, λόγω διαφωνιών για την στρατιωτική εμπλοκή στην καταστολή εργατικών κινητοποιήσεων. Η σύγκρουση για την μελλοντική πορεία της επανάστασης κλιμακώθηκε στην Εξέγερση των Σπαρτακιστών του Ιανουαρίου 1919, όταν στρατεύματα της κυβέρνησης του MSPD κατέστειλαν τις εξεγέρσεις που καθοδηγούνταν από σοσιαλδημοκράτες του USPD και κομμουνιστές του KPD, με την βοήθεια των δεξιών ενόπλων του Φράικορπς (Freikorps). Στις 15 και 16 Ιανουαρίου 1919, μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης Φράικορπς δολοφόνησαν του ηγέτες του KPD Ρόζα Λούξεμπουργκ (Rosa Luxemburg) (1871-1919) και Καρλ Λίμπκνεχτ (Karl Liebknecht) (1871-1919).

H Berliner Lokal-Anzeiger, 16 Ιανουαρίου 1919 ανακοινώνει στην πρώτη σελίδα της τον θάνατο της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Kαρλ Λίμπκνεχτ.

H Berliner Lokal-Anzeiger, 16 Ιανουαρίου 1919 ανακοινώνει στην πρώτη σελίδα της τον θάνατο της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Kαρλ Λίμπκνεχτ.

Μέλη του Φράικορπς ήσαν απόστρατοι του Α΄Παγκόσμιου πολέμου. Είχαν τάξει σκοπό τους την καταπολέμηση του μπολσεβικισμού. Πολέμησαν εξεγερμένους πολίτες από το Βερολίνο ως την Πολωνία. Εδώ η ναυτική  ταξιαρχία Ehrhardt καταλαμβάνει την διοικητική περιφέρεια του Βερολίνου κατά το πραξικόπημα Κάπ (1920).

Μέλη του Φράικορπς ήσαν απόστρατοι του Α΄Παγκόσμιου πολέμου. Είχαν τάξει σκοπό τους την καταπολέμηση του μπολσεβικισμού. Πολέμησαν εξεγερμένους πολίτες από το Βερολίνο ως την Πολωνία. Εδώ η ναυτική ταξιαρχία Ehrhardt καταλαμβάνει την διοικητική περιφέρεια του Βερολίνου κατά το πραξικόπημα Κάπ (1920).

Οι εκλογές της 19ης Ιανουαρίου 1919 για την Εθνοσυνέλευση σημάδεψαν την οριστική στροφή της επανάσταση προς την αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία, μολονότι στους επόμενους μήνες σημειώθηκαν σκληρές συγκρούσεις με την ριζοσπαστική Αριστερά, τοπικές εξεγέρσεις και ακήρυχτες απεργίες.

Το MSPD βγήκε από τις εκλογές της 19ης Ιανουαρίου ως το ισχυρότερο κόμμα στην Γερμανία. Στις 6 Φεβρουαρίου, η Εθνοσυνέλευση εγκαταστάθηκε στην Βαϊμάρη, και στις 11 Φεβρουαρίου εξέλεξε τον Φρίντριχ Έμπερτ Πρόεδρο του Ράιχ. Η πρώτη κυβέρνηση του Ράιχ που θα ήταν υπόλογη στο Κοινοβούλιο, η κυβέρνηση της Συμμαχίας της Βαϊμάρης όπου συμμετείχαν το Πλειοψηφικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (MSPD), το Κόμμα του Κέντρου και το Γερμανικό Δημοκρατικό Κόμμα (DDP), με πρωθυπουργό τον Φίλιπ Σάιντεμαν (MSPD), ανέλαβε τα καθήκοντά της στις 12 Φεβρουαρίου 1919. Τα περισσότερα Συμβούλια των Εργατών και Στρατιωτών αυτοδιαλύθηκαν ως το καλοκαίρι του 1919.

 

 

 

election_1919_1 election_1919_2 election_1919_3 election_1919_4

Πηγή: Reinhard Sturm, «Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19», σε Bundeszentrale für politische Bildung (εκδ.), Informationen zur politischen Bildung (αρ. 261): Weimarer Republik. Bonn, 2003.

Α’ Παγκόσμιος πόλεμος

«Όταν μπορούσαμε να διαχειριστούμε την κατάσταση δείξαμε αμέλεια, και τώρα που είναι εντελώς εκτός ελέγχου χρησιμοποιούμε με υπερβολική καθυστέρηση φάρμακα που τότε θα μπορούσαν να είχαν θεραπεύσει. Δεν υπάρχει τίποτε νέο στην ιστορία αυτή. Είναι τόσο παλιά όσο τα βιβλία των σιβυλλικών χρησμών. Είναι του μεγάλου, ζοφερού καταλόγου της άκαρπης εμπειρίας και της περιορισμένης ικανότητας της ανθρωπότητας να διδαχθεί. Έλλειψη οξυδέρκειας, απροθυμία για δράση όταν η δράση θα ήταν απλή και αποτελεσματική, έλλειψη καθαρής σκέψης, συγκεχυμένες συμβουλές μέχρι να προκύψει η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, μέχρι η αυτοσυντήρηση να χτυπήσει το ενοχλητικό της γκονγκ – αυτά είναι τα γνωρίσματα που γεννούν την αέναη επανάληψη της Ιστορίας».

Βουλή των Κοινοτήτων, 3 Μαΐου 1935, μετά την Σύσκεψη στην Στρέζα, όπου η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία συμφώνησαν – ματαίως – να διατηρήσουν την ανεξαρτησία της Αυστρίας.

Σωκράτης: Η άγνοια λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών, αυτό   δεν είναι που κάνει την δειλία;
Κι εκείνος έκανε νεύμα ότι το παραδέχεται.

Πλάτων: Πρωταγόρας

Πλησιάζει επικίνδυνα η εκατονταετηρίδα από την κήρυξη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, και θυμήθηκα ένα παλιό ντοκιμαντέρ που είδα πριν από πολλά χρόνια. Το αναζήτησα στο διαδίκτυο και, ω! του θαύματος, το βρήκα: 16 επεισόδια των 40 λεπτών περίπου. Είδα το πρώτο μέρος εκείνο που στριφογύριζε στον νου μου, λόγω των αναλογιών που έχει με κάποια από τα σημαντικά τεκταινόμενα των τελευταίων ετών. Λιτή και σαφής η αναφορά στα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης: ο ανταγωνισμός των ιμπεριαλιστικών βιομηχανικών κρατών της εποχής, παλαιών που επιζητούσαν την διατήρηση της καθεστηκυΐας τάξης πραγμάτων, και των ανερχόμενων που επιζητούσαν την ραγδαία μεταβολή της. Την διατήρηση ή την ανακατανομή ρόλων στην διεθνή σκηνή.

Διέκοψα λίγο την θέαση και σκέφτηκα γνωστό μου, που, ξεκινώντας από μια απόφανση μεταξύ σοβαρού και αστείου, καταδικάζει με πάσα σοβαρότητα πλέον οτιδήποτε εδράζεται στον αναλογικό στοχασμό: σύγκριση, εικασία, προβολή, και ούτω καθεξής. Αποδέχεται πια μόνον τον πιθανολογικό επαγωγικό συλλογισμό, και επαινεί τον επιστημονικό τρόπο σκέψης όπου και αν τον ανιχνεύσει. Στην ουσία, ανησυχώ μήπως μυστικά έχει αφοσιωθεί στην λατρεία ενός και μόνου τρόπου σκέψης, εκείνου που βασίζεται στον παραγωγικό συλλογισμό. Ανησυχώ ότι ανασύρει από το βάθος κάποιας μεσαιωνικής κοινοβιακής μονής τις συζητήσεις αδελφών που  εργάζονται στο Αντιγραφείο της Βιβλιοθήκης: μόνον ο παραγωγικός συλλογισμός είναι αποδεκτός, επειδή αυτός είναι ο τρόπος που προσιδιάζει στον Θεό. Γλίστρησα και στην επόμενη σκέψη: μήπως παραγωγικό συλλογισμό δεν έχει στον άρρητο πυρήνα της η σκέψη πολλών διαμορφωτών της πολιτικής και οικονομικής ζωής; Το ίδιο δεν μας διδάσκουν οι εγχώριοι διαμορφωταί κοινής γνώμης; Το τάδε ισχύει πάντα και παντού, τα δείνα απορρέουν από το τάδε, άρα τα δείνα θα εφαρμοσοτούν! Επικίνδυνα μονοπάτια σκέφτηκα, ας αναδιοργανωθώ προτού αποδιοργανωθώ, και συνέχισα την θέαση του ντοκιμαντέρ του BBC.

Κιότεψα, όμως: στο τρίτο επεισόδιο, άρχισα να θέλω να ανοίξω τον φυλλομετρητή, για να διαβάσω τις τελευταίες ειδήσεις, άρχισα να θέλω να δω τι τελευταίο γράφεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θυμήθηκα ότι χρειαζόμουν κάποια εικόνα για μια διαφάνεια παρουσίασης…. ότι έπρεπε να απαντήσω σε κάποιο εισερχόμενο μήνυμα. Με διακοπές ολοκλήρωσα και το τέταρτο επεισόδιο. Σκέφτηκα ότι μπορεί, όταν ήμουν φοιτητής να είδα και τα 26 επεισόδια σε 2 ημέρες. αλλά τώρα δεν έχω την ίδια άνεση χρόνου.

Είπα να πιω έναν καφέ.

Συνειρμικά συλλογίστηκα ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρώ, με διάφορες αφορμές, ότι άνθρωποι κάθε ηλικίας «σερφάρουν» είτε διαβάζουν είτε παρακολουθούν ταινίες. Διαφημίσεις και διαδίκτυο μας έχουν μάθει να πιέζουμε κάποιο πλήκτρο, και να αλλάζουμε πληροφορία, θέμα, θέση, οπτική γωνία, χρόνο, είδος, ύφος, κλπ. μέχρις εξαντλήσεως. Άρα, είμαι μέρος του προβλήματος; Ε, καλά, δεν χρειαζόταν και τόση σκέψη!..

Εντάξει, θα προσπαθήσω: θα δω τα επεισόδια σε 8 ημέρες, είμαι σε διακοπές, έχω χρόνο. Η διορία που έδωσα στον εαυτό μου λήγει σε 5 ημέρες — με λίγη άσκηση έχω ήδη ξαναδεί 13 επεισόδια, δηλαδή έχω κάνει πρόοδο στην συγκέντρωση της προσοχής μου. Μου επιτρέπω μόνον σύντομα διαλείμματα για σκέψη και περισυλλογή, όχι μεγαλύτερα απ’ ότι θα έκανα, αν διάβαζα ένα βιβλίο, από το οποίο κάτι θέλω να μου απομείνει. Και είναι τόσο ευχάριστη η αίσθηση να ορίζεις τον χρόνο σου!

Είναι πολλές οι αναλογίες που βρίσκω ανάμεσα σε μια εποχή που οσονούπω θα απέχει 99 χρόνια από την δική μας — στις 28 Ιουλίου 1914 άρχισαν οι μάχες . Τις δε αναλογίες θα επιμείνω (σε πείσμα του γνωστού μου, γνωστών ανθρώπων της οικονομίας και της πολιτικής, γνωστών διαμορφωτών κοινής γνώμης επίσης) να τις θεωρώ, όπως μου είχαν δείξει παλιά οι δάσκαλοί μου: για να ανιχνεύω δρόμους, να διατυπώνω υποθέσεις εργασίας, να επιλύω προβλήματα με «πληροφορημένο τρόπο», να μαθαίνω, δηλαδή.Αν από την μάθηση της Ιστορίας αφαιρέσουμε την πιθανότητα αξιοποίησής της για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, ενδεχομένως για να την μεταβάλλουμε, τι θα απέμενε από αυτήν;

Αν θέλετε να κάνετε κι εσείς μια παρόμοια άσκηση, όποτε και όσο επιθυμείτε εσείς, ιδού το πολύ καλό ντοκιμαντέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης του BBC, παραγωγής 1964, παρακαλώ πολύ: The Great War. 

Αποναζιστικοποίηση 1

Υπήρξε το γερμανικό ΥΠ.ΕΞ. επί Χίτλερ

όαση αντιναζιστικού πνεύματος;

Μια πολύχρονη επί παραγγελία έρευνα Γερμανών ιστορικών

Eckart Conze, Norbert Frei, Peter Hayes, Moshe Zimmermann: Das Amt und die Vergangenheit Deutsche Diplomaten im Dritten Reich und in der Bundesrepublik, Karl Blessing, 2010.

Πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας έρευνας ιστορικών από την Γερμανία και από άλλες χώρες, που διήρκεσε πέντε ολόκληρα χρόνια. Στόχος των ερευνητών ιστορικών υπήρξε η διερεύνηση του μύθου που κυκλοφορούσε στην Γερμανία και αλλού σχετικά με το γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών. Η αστήρικτη – όπως αποδείχτηκε – άποψη ήταν ότι το Υπουργείο Εξωτερικών επί Χίτλερ υπήρξε κάτι σαν όαση αντιναζιστικής δράσης.

Οι Έκαρτ Κόντσε (Eckart Conze), Νόρμπερτ Φράι (Norbert Frei), Πέτερ Χάιες (Peter Hayes), Μόσε Τζίμερμαν (Moshe Zimmerman) παρουσίασαν στην έκθεση των 800 σελίδων, το εύρος της ανάμειξης των Γερμανών διπλωματών στην υπόθεση της γενοκτονίας των Εβραίων. Σε μια συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό Ντερ Σπίγκελ που έδωσε πριν από την κυκλοφορία της έκθεσης την Πέμπτη, ο Κόντσε περιέγραψε το υπουργείο Εξωτερικών ως «εγκληματική οργάνωση». «Το υπουργείο Εξωτερικών δεν αναμείχθηκε αναγκαστικά ή τυχαία στον εθνικοσοσιαλισμό, ούτε υπήρξε βέβαια ένας θύλακας αντίστασης, όπως ακούγαμε για πολύ καιρό. Αναμείχθηκε με ενεργό τρόπο σε κάθε επιχείρηση δίωξης, απέλασης και εκτέλεσης Εβραίων, και μάλιστα από την αρχή», είπε ο Κόντσε. «Από την πρώτη ημέρα λειτούργησε ως θεσμός του ναζιστικού καθεστώτος και σε όλη τη διάρκεια του καθεστώτος παρέσχε κάθε βοήθεια και υποστήριξη πτος τη βία που εκείνο μετήλθε συστηματικά». «Ακόμη και μετά από το 1945, το υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΟΔΓ) εξακολούθησε να απασχολεί εκατοντάδες διπλωμάτες που είχαν στενή σχέση με τις ναζιστικές αρχές», προσέθεσε, «και, πολύ περισσότερο, παρενέβη για να εμποδίσει την προσαγωγή αυτών των διπλωματών στην δικαιοσύνη, ώστε να λογοδοτήσουν για την ανάμειξή τους στην γενοκτονία».

Η μελέτη αποκαλύπτει πώς ο Βίλι Μπραντ (Willy Brandt), ο φωτισμένος σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος της μεταπολεμικής Γερμανίας, που ακόμη θεωρείται πηγή ελπίδας από την Αριστερά, βοήθησε στην προστασία του Έρνστ Άχενμπαχ (Ernst Achenbach) από κάθε ενδεχόμενη δίωξη από της γαλλικές αρχές. Ο Άχενμπαχ, ένας υψηλόβαθμος διπλωμάτης στο Παρίσι κατά τον πόλεμο, συνέβαλε στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου. Αλλά, το 1974, ο Μπραντ εμπόδισε την σύναψη μιας γερμανο-γαλλικής Συνθήκης που θα επέτρεπε στις γαλλικές αρχές να του ασκήσουν δίωξη.

Το «Κεντρικό Γραφείο» της ΟΔΓ και οι Ναζί διπλωμάτες

Στοιχεία άλλων Γερμανών διπλωματών με ναζιστικό μητρώο εστάλησαν σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και του αραβικού κόσμου μετά τον πόλεμο, ώστε να εμποδιστεί η αποκάλυψή τους. Η έκθεση αναφέρει ότι πολλοί χρησιμοποίησαν ένα επίσημο σώμα με τον τίτλο «Κεντρικό Γραφείο» που συγκροτήθηκε για την υποστήριξη πρώην φυλακισμένων που θα ειδοποιούσαν φυγάδες ναζί για την αποφυγή εκκρεμών ένταλμα λαών σύλληψης. Ένας από τέτοιους φυγάδες υπήρξε ο Κλάους Μπάρμπι (Klaus Barbie), ο διαβόητος «χασάπης της Λιόν», που παρέμενε ασύλληπτος ως το 1983.

Ακόμη κι οι Γερμανοί εισαγγελείς που συνέβαλαν στην δρομολόγηση της σύλληψης του Άντολφ Άιχμαν (Adolf Eichmann) στην Αργεντινή στις αρχές της δεκαετίας του 1960, αναγκάστηκαν να ζητήσουν την συνδρομή του Ισραήλ για τον εντοπισμό του, καθώς φοβούνταν ότι οι διπλωμάτες της Γερμανίας θα κάλυπταν την διαφυγή του.

Η μελέτη ανατέθηκε από τον Γιόσκα Φίσερ (Joschka Fischer), τον πρώην ΥΠ.ΕΞ. των Πράσινων της Γερμανίας, ο οποίος παραδέχτηκε σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε το Σαββατοκύριακο ότι συγκλονίστηκε κυριολεκτικά από τα ευρήματά της. «Αρρωσταίνω στην σκέψη τους», είπε.

Λίγες ημέρες πριν από την κυκλοφορία της μελέτης των Κόντσε, Φράι, Χάγιες και Τσίμερμαν τον Οκτώβριο του 2010, ο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγιερ (Frank-Walter Steinmeier), που διετέλεσε ΥΠ.ΕΞ. της Γερμανίας ως το 2009, σχολίασε ότι ήταν «απίστευτο» που έπρεπε να περάσουν περισσότερα από 60 χρόνια για την διενέργεια μιας τέτοιας έρευνας.

Μεταξύ των αποκαλύψεων στην μελέτη, όπως αναφέρεται παραπάνω, είναι ένα σημείωμα ταξιδιωτικών εξόδων που υποβλήθηκε από τον Φραντς Ραντεμάχερ (Franz Rademacher), αξιωματούχο του ΥΠ.ΕΞ. για τις Εβραϊκές υποθέσεις, ύστερα από ταξίδι του στην κατεχόμενη Σερβία. Ο Ραντεμάχερ ανενδοίαστα γράφει ότι ο λόγος της επίσκεψής του ήταν η «ρευστοποίηση των Εβραίων του Βελιγραδίου».

Η έρευνα δείχνει ότι διπλωμάτες του γερμανικού ΥΠ.ΕΞ. στο κατεχόμενο Παρίσι και σε ολόκληρη την Ευρώπη έπαιζαν ενεργό ρόλο στην απόφαση για το ποιοι και πόσοι Εβραίοι θα εξορίζονταν και θα στέλνονταν στους θαλάμους αερίων. «Αν η γαλλική Αντίσταση σκότωνε Γερμανούς στρατιώτες, οι Γερμανοί διπλωμάτες ήταν εκείνοι που αμέσως εισηγούνταν κατά πόσον ως τιμωρία θα εκτοπίζονταν χίλιοι ή δύο χιλιάδες Εβραίοι στα στρατόπεδα εξόντωσης», εξήγησε ο κ. Κόντσε.

Το μεταπολεμικό ξέπλυμα του ρόλου του ΥΠ.ΕΞ. υπό τον Χίτλερ οδήγησε πολλούς να υποθέσουν ότι το υπουργείο στελεχωνόταν από αριστοκράτες, οι οποίοι κατ’ιδίαν περιφρονούσαν το ναζιστικό κόμμα και βοήθησαν εν πολλοίς στην αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Φίρερ το 1944. Ωστόσο, καταλήγει η έκθεση, αυτό αληθεύει για μία χούφτα ανθρώπων του ναζιστικού ΥΠ.ΕΞ.

Χωρίς να επικεντρώνεται στα βάσανα των Εβραίων, η έκθεση, αποκαλύπτει ότι οι περισσότεροι διπλωμάτες ήσαν εντελώς αντισημίτες. «Υπήρχε ένας χαρακτηριστικά αριστοκρατικός αντισημιτισμός στους ανώτερους διπλωματικούς κύκλους. Ο ίδιος ο Ερνστ φον Βάιτσεκερ (Ernst von Weizsäcker) έκανε λόγια για ‘εβραϊκή πλημμύρα’», δήλωσε ο Έκαρτ Κόντσε.

Μια μελέτη που παραγγέλθηκε επισήμως

Ο κ. Φίσερ παρήγγειλε την έκθεση το 2005, με αφορμή επικήδειο σε εσωτερική εφημερίδα για το προσωπικό του ΥΠ.ΕΞ. για τον πρώην διπλωμάτη Φραντς Νισλάιν (Franz Nüsslein). Από το κείμενο είχε σκοπίμως παραληφθεί ότι ο νεκρός υπήρξε υπεύθυνος για την εκτέλεση εκατοντάδων αντιπάλων των Ναζί στη κατεχόμενη από τους Γερμανούς Πράγα κατά την διάρκεια του Β´ Παγκόσμιου πολέμου.

Ένιοι εκ των ενόχων που προστάτεψε η ΟΔΓ

Ο Έρνστ φον Βάιτσεκερ (Ernst von Weizsäcker), ο πατέρας του πρώην Προέδρου της ΟΔΓερμανίας Ρίχαρντ φον Βάιτσεκερ (Richard von Weizsäcker) υπηρέτησε ως πρεσβευτής στην Ελβετία στο μέσον της δεκαετίας του 1930, και με αυτή την ιδιότητα οργάνωσε την προσπάθεια αφαίρεσης της γερμανικής ιθαγένειας από τον Γερμανο-Εβραίο διηγηματογράφο Τόμας Μαν (Thomas Mann), επειδή εκείνος ασκούσε κριτική κατά της ναζιστικής Γερμανίας. Το 1949, στο πλαίσιο των Δικών της Νυρεμβέργης, ο Έρνστ φον Βάιτσεκερ κρίθηκε ένοχος για τον εκτοπισμό εκατοντάδων Εβραίων από το Παρίσι στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκισης, αλλά αποφυλακίστηκε έναν χρόνο αργότερα χάρη σε αμνηστία. Πέθανε το 1951.

Ο Φραντς Ραντεμάχερ, διπλωμάτης του ΥΠ.ΕΞ. της ναζιστικής Γερμανίας υπεύθυνος για τις εβραϊκές υποθέσεις έλαβε μέρος στο Συμπόσιο της Βάνζεε το 1942, όπου ολοκληρώθηκε ο σχεδιασμός της γενοκτονίας. Παραδέχτηκε ότι ένα σημείωμα έγκρισης εξόδων που υπέβαλε στο ΥΠ.ΕΞ. το 1941 αποδείκνυε ότι επισκέφτηκε την κατεχόμενη Σερβία για να εποπτεύσει την «ρευστοποίηση των Εβραίων του Βελιγραδίου». Αναμείχθηκε στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στο Άουσβιτς. Καταδικάστηκε σε φυλάκιση για τον ρόλο του στην γενοκτονία των Εβραίων, αλλά εξέτισε μόνον τρεις μήνες από την ποινή του. Έφυγε για την Συρία στην δεκαετία του 1950, όπου κατηγορήθηκε για κατασκοπία. Επέστρεψε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας το 1966, και πέθανε στην Βόνη το 1973.

Ο Ερνστ Άχενμπαχ, ένας πολιτικός του Κόμματος των Ελεύθερων Δημοκρατών και δικηγόρος στην μεταπολεμική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, υπήρξε διπλωματικός ακόλουθος στην γερμανική πρεσβεία στο κατεχόμενο Παρίσι και έλαβε μέρος στον εκτοπισμό χιλιάδων Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου. Μολονότι καταδικάστηκε ερήμην για τα εγκλήματά του στην μεταπολεμική Γαλλία, επέτυχε να εμποδίσει την σύναψη μιας γαλλο-γερμανικής Συνθήκης, η οποία εφαρμοζόμενη θα μπορούσε να οδηγήσει στην δίωξή του στην ίδια την ΟΔΓ και στην φυλάκισή του. Καγκελάριος ήταν ο Βίλι Μπραντ. Ο Άχενμπαχ πέθανε στο Έσσεν το 1991.

 Πηγές: Σπίγκελ, Γκάρντιαν, Λε Μοντ, Εισαγωγή

Επίμετρο

Τουλάχιστον, στην ενοποιημένη Γερμανία, 60 χρόνια μετά από την ήττα των Ναζί, ο Γιόσκα Φίσερ παρήγγειλε, και η ομάδα των ιστορικών του παρέδωσαν μια ογκώδη μελέτη μόνον για το ΥΠ.ΕΞ. της Γερμανίας επί Χίτλερ…

Άραγε υπάρχει Έλληνας πολιτικός ηγέτης που να έχει παραγγείλει στο παρελθόν ή να προτίθεται να παραγγείλει στο μέλλον μια αντίστοιχη μελέτη για το τι απέγιναν οι Έλληνες συνεργάτες των Γερμανών στην μεταπολεμική και μετεμφυλιοπολεμική Ελλάδα;

Γιατί, βεβαίως, οι εργασίες των ιστορικών, και δη του διαμετρήματος μιας κυρίας Ρεπούση, δεν είναι ούτε πολλές ούτε πλήρεις για τέτοια θέματα (και για πολλά άλλα άλλωστε!).

Αλλαγή εκ των έσω; τίνι τρόπω;

Η προσπάθεια του Günter Wallraf και ένα φαινομενικά άσχετο μελοποιημένο ποίημα του Leonard Cohen.

Στο βιβλίο γίνεται εκτενής αναφορά σε όσα είδε, έζησε και έμαθε στην Ελλάδα του 1974 ο Βάλραφ, μόλις μερικούς μήνες πριν από το πραξικόπημα και την εισβολή στην Κύπρο, κατά την λεγόμενη Μεταπολίτευση.

Τον Μάιο του 1974 ο Günter Wallraf ταξίδεψε στην Ελλάδα ως μέλος επιτροπής συμπαράστασης στους πολιτικούς πρόσφυγες.

Ακόμη και τότε, η Ελλάδα, με τους ιστορικούς τόπους της καθώς και με την μακραίωνη ιστορία της, τα όμορφα τοπία και όλα τα νησιά της, ήταν ένας από τους πιο αγαπητούς τουριστικούς προορισμούς. Αλλά πίσω από την πρόσοψη της ελληνικής φιλοξενίας υπήρχε ένα στρατιωτικό καθεστώς που καταπίεζε τον ελληνικό λαό με δικτατορικές μεθόδους. Οποιαδήποτε αντίσταση αυτόματα τιμωρούνταν με φυλάκιση.

Αυτός ο φασισμός στο μέσον της Ευρώπης οδήγησε τον Γκίντερ Βάλραφ να συλλάβει το θεαματικότερο ως σήμερα εγχείρημά του. Στις 10 Μαΐου του 1974 αλυσοδέθηκε σε έναν φανοστάτη στην πλατεία Συντάγματος και μοίραζε φυλλάδια κατά της παραβίασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου από το ελληνικό στρατιωτικό καθεστώς και την πρακτική του των τυχαίων συλλήψεων καθώς και του βασανισμού των πολιτικών αντιπάλων του.

Φυσικά κάτι τέτοιο είχε οδυνηρότατες συνέπειες. Ένστολοι έκοψαν τις αλυσίδες του και τον συνέλαβαν μπροστά στα μάτια των περαστικών. Κατόπιν, τον έκαναν να αισθανθεί τι ήταν αυτοί τους οποίους κατήγγελλε.

Τον συνέλαβαν στις 3 μμ. και τον βασάνισαν στο αστυνομικό τμήμα και σε δύο άλλα μέρη ως τις 3 πμ. Τον χτύπησαν στο κεφάλι και έσπασαν ένα δάκτυλο του ποδιού του με σιδερένιο λοστό. Οι ένστολοι άνδρες τον χτύπησαν στο συκώτι και στην σπλήνα. Αυτή η απίστευτη, απίθανα επώδυνη αγριότητα υπήρξε σοκ για τον Βάλραφ, που φοβήθηκε για τη ζωή του. Χρόνια μετά υπέφερε ακόμη από τα αποτελέσματα αυτής της μεταχείρισης.

Στις 26 Μαΐου 1974, ο Βάλραφ καταδικάστηκε σε 14 μηνες φυλάκισης από το ειδικό στρατοδικείο στην Αθήνα. Θα εξέτιε την φυλάκισή του στον Κορυδαλλό.

Οι αντιδράσεις στην εκστρατεία του Βάλραφ στην Ελλάδα και στην Γερμανία υπήρξαν πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Στην Ελλάδα, η πράξη αλληλεγγύης προς τους πολιτικούς κρατούμενους εξελήφθη ως σημάδι ελπίδας. Σε συνέντευξη προς τον διεθνή τύπο, ο Κανελλόπουλος, ο τελευταίος νόμιμα εκλεγμένος πρωθυπουργός, αποκάλεσε την πράξη αλληλεγγύης του Βάλραφ «φως στον μαύρο ουρανό της δικτατορίας».

Στην αστική Γερμανία, από την άλλη πλευρά, άρχισε κριτική κατά του Βάλραφ. Του απέδιδαν ότι το μόνο που επιχείρησε να κάνει ήταν να αποκτήσει δημοσιότητα —μεταθέτοντας έτσι την όλη συζήτηση από το τι γινόταν στην Ελλάδα των συνταγματαρχών στην ηθική υπόσταση του συμπατριώτη τους. Παραταύτα, η ευαισθητοποίηση των γερμανών πολιτών για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα αυξανόταν σταθερά.

Ο Βάλραφ την ημέρα της αποφυλάκισής του από τον Κορυδαλλό.

Ύστερα από 77 ημέρες στην φυλακή και το τέλος της στρατιωτικής χούντας, ο Βάλραφ αφέθηκε ελεύθερος. Έξω από το τείχος της φυλακής τον περίμενε ένα ενθουσιώδες πλήθος. Είχαν έρθει χιλιάδες Έλληνες και συμπαθούντες από άλλες χώρες. Άντρες τον σήκωσαν στους ώμους και τον περιέφεραν στο συγκεντρωμένο πλήθος. Μόλις που είχε προλάβει να τον αγκαλιάσει λίγο πριν η γυναίκα του, ανακουφισμένη από την ανησυχία τόσων μηνών!

Επιστρέφοντας στην Γερμανία ο Βάλραφ έδωσε δεκάδες συνεντεύξεις, όπου είχε την ευκαιρία να απαντήσει στην κριτική που είχε δεχτεί στην ίδια την χώρα του και στην υπόλοιπη Δύση: «Τουλάχιστον δεν περίμεναν να αποφυλακιστώ;». Και στην κατηγορία ότι δεν έδωσε την παράστασή του σε κάποια δικτατορία του Ανατολικού Μπλοκ απαντούσε: «Δεν θα υπήρχε κανένας κίνδυνος. Θα είχα την υποστήριξη του Δυτικού τύπου. Επιπλέον, γρήγορα σε απελαύνουν από τέτοιες χώρες. Δεν έχω την ικανότητα να πηδάω από βαγόνια σε κίνηση, και εκτός από αυτό θέλησα να κάνω κάτι για την ηθική διάσταση της πολιτικής».

Πάντως, αυτό που προκύπτει χρόνια μετά από τα γεγονότα είναι ότι ο Βάλραφ δεν ενέπλεξε κανέναν στην πράξη διαμαρτυρίας του, προφυλάσσοντας έτσι οποιονδήποτε άλλον από τις δυσάρεστες συνέπειες που μόνον εκείνος υπέστη. Στην περίπτωσή του μάλιστα είναι ολοφάνερο τι θα πει να αγωνίζεσαι κατά του συστήματος εκ των ένδον.

Πότε παραδόθηκαν οι Γερμανοί τον Μάιο του 1945;

Berlin Surrender 1945

O Εντ Κένεντι (Ed Kennedy) υπήρξε ένας από τους 17 ανταποκριτές που έγιναν μάρτυρες της επίσημηε παράδοσης των γερμανικών στρατευμάτων στους Συμμάχους, στις 02:41 της 7ης Μαΐου 1945.

Οι αμερικανοί σρατιωτικοί ηγέτες ζήτησαν επί όρκω την σιωπή της ομάδας των ανταποκριτών ως τις 15:00 της 8ης Μαΐου – δηλαδή 36 ώρες αργότερα.

Αλλά, όταν ο Εντ Κένεντι άκουσε το γερμανικό ραδιόφωνο να ανακοινώνει την παράδοση στις 14:41 της 7ης, προχώρησε στην μετάδοση της είδησης μία ώρα αργότερα – μία ημέρα πριν από τους άλλους ανταποκριτές.

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: