Category Archives: ταινία

Η όπερα της πεντάρας (1928)

Σενάριο Μπέρτολτ Μπρεχτ, μουσική Κουρτ Βάιλ, σκηνοθεσία Γκέοργκ Βίλχελμ Παμπστ.

«ο Μπρεχτ μας δείχνει πόσο κοντά βρίσκεται η ανηθικότητα των κοινών ζητιάνων με την επίσημη ανηθικότητα» Βάλτερ Μπένγιαμιν

Η Όπερα της πεντάρας ανέβηκε για πρώτη φορά στο Βερολίνο την 31η Οκτωβρίου του 1928, περίπου ένα έτος πριν από το Κραχ στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (1929), και έναν χρόνο πριν ο ακροδεξιός βαρώνος του Τύπου Άλφρεντ Χούγκενμπεργ (Alfred Hugenberg) με την συνεργασία του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (Ναζί) του Χίτλερ οδηγήσει την Δημοκρατία της Βαϊμάρης σε δημοψήφισμα την 22α Δεκεμβρίου 1929, στο οποίο απορρίφθηκε με 94,5% (όμως μόνον από το 13,5% των συμμετασχόντων ψηφοφόρων, εξ ου και η ακύρωσή του) το Σχέδιο Γιανγκ που θα ελάφρυνε το εξωτερικό χρέος της Γερμανίας.

Το έργο γυρίστηκε σε ταινία με σκηνοθεσία του Παμπστ (G.W. Pabst) το 1931. Μια αυθεντική κόπια υπέστη πλήρη συντήρηση το 1954 από την Decca Broadway και ψηφιοποιημένη κυκλοφόρησε σε CD. Αυτή την έκδοση επανεπεξεργάστηκε η εταιρεία Criterion, γνωστή για την επανέκδοση κλασικών κινηματογραφικών ταινιών. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν διαθέσιμοι στο διαδίκτυο ελληνικοί υπότιτλοι, αλλά, με αγγλικούς υπότιτλους η ταινία είναι διαθέσιμη στο YouTube (βλ. παρακ.).

Στο ανακαινισμένο θέατρο του Μπρεχτ, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ (Berliner Ensemble) το θεατρικό έργο παίζεται από το 2007. Το 2016 θα ανεβεί για λίγες παραστάσεις στην Αθήνα. ->

interwarΜε πολλούς τρόπους η Όπερα της πεντάρας ανατέμνει την φύση του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού συστήματος του Μεσοπολέμου, που έναν χρόνο μετά από την κυκλοφορία της ταινίας απογυμνώθηκε από κάθε σαγήνη με το Κραχ  και την άνοδο των αυταρχικών μορφών διακυβέρνησης ως επακόλουθο της διεθνούς οικονομικής ύφεσης, της κοινωνικής απελπισίας και του πανικού των στυλοβατών του κατεστημένου συστήματος.

Συμφωνία της Βάρκιζας, 12-2-1945

Στην κατοικία του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στην Βάρκιζα υπογράφηκαν δύο σημαντικά έγγραφα στις 12 Φεβρουαρίου του 1945, όταν οι μάχες στην Αθήνα είχαν πια κοπάσει: η Συμφωνία της Βάρκιζας και το Πρωτόκολλον διά στρατιωτικά ζητήματα. Ο σκοπός; να μη χαθούν άλλες ζωές Ελλήνων, να αρχίσει η ανοικοδόμηση, που χρειάζεται την ειρήνη, να αποφευχθεί ο εμφύλιος  πόλεμος…

Ένα έτος πριν από την 70ή επέτειο της Απελευθέρωσης

Καθόλου δεν θα έβλαπτε και κανέναν η παρακολούθηση του σύντομου (11:04 λεπτά) τμήματος των επί πολύ καιρό χαμένων «Επίκαιρων» του Φίνου (1944), το οποίο ενσωμάτωσε ο Ροβήρος Μανθούλης στο ντοκιμαντέρ του Βίοι παράλληλοι του Εμφυλίου (1997).

Ενόψει του όποιου εορτασμού της 28ης Οκτωβρίου 1940, μιας και στην χώρα μας εορτάζεται η άρνηση υποταγής και όχι η απελευθέρωση (ό,τι κι αν αυτό μπορεί να σημαίνει).

Κι αν σας ανοίξει η όρεξη, μπορείτε να συνεχίσετε με το ντοκιμαντέρ του Ροβήρου Μανθούλη που προανέφερα:

Ξέρετε: ετοιμάζοντας την 70η επέτειο της Απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς. Του χρόνου. Με το καλό. Και χωρίς να λησμονούμε ό,τι ακολούθησε την Απελευθέρωση.

Α’ Παγκόσμιος πόλεμος

«Όταν μπορούσαμε να διαχειριστούμε την κατάσταση δείξαμε αμέλεια, και τώρα που είναι εντελώς εκτός ελέγχου χρησιμοποιούμε με υπερβολική καθυστέρηση φάρμακα που τότε θα μπορούσαν να είχαν θεραπεύσει. Δεν υπάρχει τίποτε νέο στην ιστορία αυτή. Είναι τόσο παλιά όσο τα βιβλία των σιβυλλικών χρησμών. Είναι του μεγάλου, ζοφερού καταλόγου της άκαρπης εμπειρίας και της περιορισμένης ικανότητας της ανθρωπότητας να διδαχθεί. Έλλειψη οξυδέρκειας, απροθυμία για δράση όταν η δράση θα ήταν απλή και αποτελεσματική, έλλειψη καθαρής σκέψης, συγκεχυμένες συμβουλές μέχρι να προκύψει η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, μέχρι η αυτοσυντήρηση να χτυπήσει το ενοχλητικό της γκονγκ – αυτά είναι τα γνωρίσματα που γεννούν την αέναη επανάληψη της Ιστορίας».

Βουλή των Κοινοτήτων, 3 Μαΐου 1935, μετά την Σύσκεψη στην Στρέζα, όπου η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία συμφώνησαν – ματαίως – να διατηρήσουν την ανεξαρτησία της Αυστρίας.

Σωκράτης: Η άγνοια λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών, αυτό   δεν είναι που κάνει την δειλία;
Κι εκείνος έκανε νεύμα ότι το παραδέχεται.

Πλάτων: Πρωταγόρας

Πλησιάζει επικίνδυνα η εκατονταετηρίδα από την κήρυξη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, και θυμήθηκα ένα παλιό ντοκιμαντέρ που είδα πριν από πολλά χρόνια. Το αναζήτησα στο διαδίκτυο και, ω! του θαύματος, το βρήκα: 16 επεισόδια των 40 λεπτών περίπου. Είδα το πρώτο μέρος εκείνο που στριφογύριζε στον νου μου, λόγω των αναλογιών που έχει με κάποια από τα σημαντικά τεκταινόμενα των τελευταίων ετών. Λιτή και σαφής η αναφορά στα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης: ο ανταγωνισμός των ιμπεριαλιστικών βιομηχανικών κρατών της εποχής, παλαιών που επιζητούσαν την διατήρηση της καθεστηκυΐας τάξης πραγμάτων, και των ανερχόμενων που επιζητούσαν την ραγδαία μεταβολή της. Την διατήρηση ή την ανακατανομή ρόλων στην διεθνή σκηνή.

Διέκοψα λίγο την θέαση και σκέφτηκα γνωστό μου, που, ξεκινώντας από μια απόφανση μεταξύ σοβαρού και αστείου, καταδικάζει με πάσα σοβαρότητα πλέον οτιδήποτε εδράζεται στον αναλογικό στοχασμό: σύγκριση, εικασία, προβολή, και ούτω καθεξής. Αποδέχεται πια μόνον τον πιθανολογικό επαγωγικό συλλογισμό, και επαινεί τον επιστημονικό τρόπο σκέψης όπου και αν τον ανιχνεύσει. Στην ουσία, ανησυχώ μήπως μυστικά έχει αφοσιωθεί στην λατρεία ενός και μόνου τρόπου σκέψης, εκείνου που βασίζεται στον παραγωγικό συλλογισμό. Ανησυχώ ότι ανασύρει από το βάθος κάποιας μεσαιωνικής κοινοβιακής μονής τις συζητήσεις αδελφών που  εργάζονται στο Αντιγραφείο της Βιβλιοθήκης: μόνον ο παραγωγικός συλλογισμός είναι αποδεκτός, επειδή αυτός είναι ο τρόπος που προσιδιάζει στον Θεό. Γλίστρησα και στην επόμενη σκέψη: μήπως παραγωγικό συλλογισμό δεν έχει στον άρρητο πυρήνα της η σκέψη πολλών διαμορφωτών της πολιτικής και οικονομικής ζωής; Το ίδιο δεν μας διδάσκουν οι εγχώριοι διαμορφωταί κοινής γνώμης; Το τάδε ισχύει πάντα και παντού, τα δείνα απορρέουν από το τάδε, άρα τα δείνα θα εφαρμοσοτούν! Επικίνδυνα μονοπάτια σκέφτηκα, ας αναδιοργανωθώ προτού αποδιοργανωθώ, και συνέχισα την θέαση του ντοκιμαντέρ του BBC.

Κιότεψα, όμως: στο τρίτο επεισόδιο, άρχισα να θέλω να ανοίξω τον φυλλομετρητή, για να διαβάσω τις τελευταίες ειδήσεις, άρχισα να θέλω να δω τι τελευταίο γράφεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θυμήθηκα ότι χρειαζόμουν κάποια εικόνα για μια διαφάνεια παρουσίασης…. ότι έπρεπε να απαντήσω σε κάποιο εισερχόμενο μήνυμα. Με διακοπές ολοκλήρωσα και το τέταρτο επεισόδιο. Σκέφτηκα ότι μπορεί, όταν ήμουν φοιτητής να είδα και τα 26 επεισόδια σε 2 ημέρες. αλλά τώρα δεν έχω την ίδια άνεση χρόνου.

Είπα να πιω έναν καφέ.

Συνειρμικά συλλογίστηκα ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρώ, με διάφορες αφορμές, ότι άνθρωποι κάθε ηλικίας «σερφάρουν» είτε διαβάζουν είτε παρακολουθούν ταινίες. Διαφημίσεις και διαδίκτυο μας έχουν μάθει να πιέζουμε κάποιο πλήκτρο, και να αλλάζουμε πληροφορία, θέμα, θέση, οπτική γωνία, χρόνο, είδος, ύφος, κλπ. μέχρις εξαντλήσεως. Άρα, είμαι μέρος του προβλήματος; Ε, καλά, δεν χρειαζόταν και τόση σκέψη!..

Εντάξει, θα προσπαθήσω: θα δω τα επεισόδια σε 8 ημέρες, είμαι σε διακοπές, έχω χρόνο. Η διορία που έδωσα στον εαυτό μου λήγει σε 5 ημέρες — με λίγη άσκηση έχω ήδη ξαναδεί 13 επεισόδια, δηλαδή έχω κάνει πρόοδο στην συγκέντρωση της προσοχής μου. Μου επιτρέπω μόνον σύντομα διαλείμματα για σκέψη και περισυλλογή, όχι μεγαλύτερα απ’ ότι θα έκανα, αν διάβαζα ένα βιβλίο, από το οποίο κάτι θέλω να μου απομείνει. Και είναι τόσο ευχάριστη η αίσθηση να ορίζεις τον χρόνο σου!

Είναι πολλές οι αναλογίες που βρίσκω ανάμεσα σε μια εποχή που οσονούπω θα απέχει 99 χρόνια από την δική μας — στις 28 Ιουλίου 1914 άρχισαν οι μάχες . Τις δε αναλογίες θα επιμείνω (σε πείσμα του γνωστού μου, γνωστών ανθρώπων της οικονομίας και της πολιτικής, γνωστών διαμορφωτών κοινής γνώμης επίσης) να τις θεωρώ, όπως μου είχαν δείξει παλιά οι δάσκαλοί μου: για να ανιχνεύω δρόμους, να διατυπώνω υποθέσεις εργασίας, να επιλύω προβλήματα με «πληροφορημένο τρόπο», να μαθαίνω, δηλαδή.Αν από την μάθηση της Ιστορίας αφαιρέσουμε την πιθανότητα αξιοποίησής της για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, ενδεχομένως για να την μεταβάλλουμε, τι θα απέμενε από αυτήν;

Αν θέλετε να κάνετε κι εσείς μια παρόμοια άσκηση, όποτε και όσο επιθυμείτε εσείς, ιδού το πολύ καλό ντοκιμαντέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης του BBC, παραγωγής 1964, παρακαλώ πολύ: The Great War. 

Μιχαλάκης Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου

Σήμερα, 10 Μαΐου 2013, οπότε και πάλι τα ΜΜΕ επιχειρούν να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη, θυμήθηκα τον Μιχαλάκη Καραολή και τον Ανδρέα Δημητρίου. Που εκτελέστηκαν δι’ απαγχονισμού από τις βρετανικές αποικιακές αρχές στην Κύπρο στις 10 Μαΐου 1956. Θυμήθηκα τον πρεσβευτή Σεφεριάδη με την Ελένη του (για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη – για μια ελευθερία απατηλή, για μια τιμή ψεύτικη). Κι αναλογίστηκαότι στο σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας για την Γ’ Λυκείου (γενικής παιδείας, αυτό το μάθημα που πολλοί θεωρούν περιττό…), τα ονόματά τους αναφέρονται σε 3 1/2 σειρές, χωρίς καν μια φωτογραφία, τα δυο λόγια που είπαν μπροστά από την αγχόνη…

Και είπα να βρω μια-δυο φωτογραφίες…

«Παίρνουν τους!», ακούστηκε μια γυναικεία φωνή.

Ήταν 3 τα ξημερώματα της 10ης Μαΐου 1956.

Ύστερα ακούστηκαν οι πρώτες στροφές από τον Εθνικό Ύμνο: «Απ’τα κόκκαλα βγαλμένη / των Ελλήνων τα ιερά…» από δύο ανδρικές φωνές.

 karaolis-dimitriouΤην προηγουμένη, 9 Μαΐου 1956, με ένα μαζικό και μαχητικό συλλαλητήριο οι Αθηναίοι, ιδίως οι νέοι, ζητούσαν την ματαίωση της  εκτέλεσης των δύο Κυπρίων αγωνιστών από τις βρετανικές αποικιακές αρχές του νησιού, και την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Βλ. ταινία επικαίρων του 1956, που φυλάσσεται στο Οπτικοακουστικό Αρχείο της ΕΡΤ. Ο διοικητής της Κύπρου, Στρατάρχης Τζον Χάρντινγκ (John Harding, 1st Baron Harding of Petherton) αρνήθηκε να δώσει χάρη στους δύο νεαρούς Κύπριους. Ο ίδιος, παρολίγον θύμα βομβιστικής επίθεσης, είχε επιλέξει να ανακοινώσει την θανατική καταδίκη των Καραολή και Δημητρίου αρκετούς μήνες πριν, 28η Οκτωβρίου 1955, όταν οι Έλληνες γιόρταζαν την 15η επέτειο του ΟΧΙ στην φασιστική Ιταλία. Έτσι, δεν χρειαζόταν ιδιαίτερη ερμηνεία για τους αναγνώστες ποιοι ήταν οι δολοφόνοι του συνθήματος Θάνατος στους δολοφόνους που παρατίθεται στο πρωτοσέλιδο των Νέων.
 Μιχαλάης ΚαραολήςΑνδρέας Δημητρίου

Αναρωτιέμαι πώς θα σχολιάζατε  εσείς την αναφορά του σχολικού εγχειριδίου για την Γ’ Λυκείου των Ι. Κολλιόπουλου, Κ. Σβολόπουλου κ.ά., ΟΕΔΒ Αθήνα, ιδίως τον διαζευκτικό σύνδεσμο –ή– που προηγείται του ονόματος του Μιχάλη Καραολή:

«Το 1955-1959 έχασαν τη ζωή τους, πολεμώντας για την ελευθερία, πολλοί νέοι Έλληνες Κύπριοι, όπως ο Γρηγόρης Αυξεντίου και ο Κυριάκος Μάτσης (το 1957 και 1958 αντίστοιχα) ή ο Μιχάλης Καραολής και ο Ανδρέας Δημητρίου (οι πρώτοι που απαγχονίστηκαν από τους Βρετανούς το 1956)».

…’σχωρνάτε με, πολλά τα είπα κι απόψε…

Δημοφιλία Ναζί μεταξύ των Γερμανών του 1952

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ιουλίου του 1952, ένα 25%  των Γερμανών ακόμη σκεφτόταν με θετικό τρόπο τον Χίτλερ, και μόνον το 47% δήλωνε ότι δεν εενέκρινε την πολιτική του! Στο απόσπασμα που ακολουθεί έχουμε τις αντιδράσεις του Ντένιτζ και του Σπέερ μερικούς μήνες αργότερα, όταν, φυλακισμένοι στο Σπαντάου με απόφαση του Στρατοδικείου της Νυερμβέργης, πληροφορούνται τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που αφορά έμμεσα το μέλλον τους.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ιουλίου του 1952, ένα 25% των Γερμανών ακόμη σκεφτόταν με θετικό τρόπο τον Χίτλερ, και μόνον το 47% δήλωνε ότι δεν εενέκρινε την πολιτική του! Στο απόσπασμα που ακολουθεί έχουμε τις αντιδράσεις του Ντένιτζ και του Σπέερ μερικούς μήνες αργότερα, όταν, φυλακισμένοι στο Σπαντάου με απόφαση του Στρατοδικείου της Νυερμβέργης, πληροφορούνται τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που αφορά έμμεσα το μέλλον τους.

11 Απριλίου 1953. Από ένα λαθραίο σημείωμα του γαμπρού του ο Ντένιτζ (Doenitz) έμαθε τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης [του Ιουλίου του 1952] . . . Ο ίδιος βρίσκεται στην κεφαλή του καταλόγου με πρώην εξέχουσες προσωπικότητες [δηλ. παλαιών ηγετών των Ναζί], για τους οποίους οι Γερμανοί έχουν ακόμη καλή γνώμη. Ο Ντένιτζ έχει 46%·  ακολουθείται κατά πόδας από τον Σαχτ (Schacht) με 42%, ο Γκέρινγκ (Goering) με 37%, εγώ με 30%, και ο Χίτλερ με 24%. Ο Σίραχ (Schirach) και ο Χες (Hess) υστερούν με 22%. To 7% έχουν κακή γνώμη για τον Ντένιτζ, 9%  για ‘μένα, 10% για τον Σαχτ, 29% για τον Σίραχ και τον Χες, 36% για τον Γκέρινγκ και 47% για τον Χίτλερ. «Αφού ο γερμανικός λαός με αγαπά στα τρίσβαθα της καρδιάς του, σύντομα θα βγω έξω», παρατήρησε ικανοποιημένος ο Ντένιτζ, έτσι όπως στεκόταν δίπλα μου και έπλενε τα χέρια του. Μολαταύτα, το γράμμα δεν έδωσε καμιάν ευχαρίστηση στον Ντένιτζ, επειδή ο γαμπρός του ασυγχώρητος διέδωσε ότι [ο πεθερός του] είναι τώρα τόσο δημοφιλής όσο υπήρξε και ο Ρόμελ (Rommel). Σε έναν τόνο οξείας απέχθειας, ο Ντένιτζ σχολίασε ότι ο Ρόμελ δεν τίποτε παραπάνω από έναν ήρωα κατασκευασμένο από την προπαγάνδα, λόγω του ότι είχε λάβει μέρος στην συνωμοσία της 20ής Ιουλίου. Ύστερα ο Ντένιτζ απομακρύνθηκε αγέρωχος.

Albert Speer: Spandau. The Secret Diaries (1976)

Για τους λόγους που οι γερμανοί πολίτες ψήφισαν μαζικά τον Χίτλερ το 1933, επιχείρησα μια αναφορά. Τώρα, το γιατί ο γερμανικός λαός συνέχισε να υποστηρίζει τον Χίτλερ κατά τη διάρκεια του πολέμου υπάρχουν μια σειρά απαντήσεις: η πολιτική των Συμμάχων (ΗΠΑ, Αγγλία, ΕΣΣΔ, Γαλλία) για «άνευ όρων παράδοση» δεν άφηνε πολλά περιθώρια στους Γερμανούς. Από την άλλη, ο Χίτλερ πίστευε ακράδαντα ότι οι Σύμμαχοι, αν νικούσαν, θα έκαναν στην Γερμανία ό,τι ο ίδιος θα έκανε στους Συμμάχους αν τους νικούσε: θα την εξαφάνιζαν από προσώπου γης για πολλές δεκαετίες. Η ναζιστική προπαγάνδα αξιοποίησε για τους σκοπούς της το αίτημα των Συμμάχων για «άνευ όρων παράδοση». Το ίδιο έκανε και μεταδίδοντας ειδήσεις περί σφαγών, λεηλασιών και βιασμών στο τμήμα της Γερμανίας που είχε καταληφθεί από τον Ερυθρό Στρατό της ΕΣΣΔ. Έτσι, οι Γερμανοί εξακολούθησαν να στηρίζουν τους Ναζί και τον Χίτλερ μέχρι την τελική πτώση του Βερολίνου στις 8/9 Μαΐου 1945.

ΥΓ. Α, και μη το ξεχάσω: μη πει κανείς ότι οι Έλληνες μαθητές δεν ξέρουν τίποτε από Ιστορία, γιατί δείτε τι ξέρουν οι Γερμανοί συνομήλικοί τους — λίγο λιγότερα κι από τους ανθρώπους του 1952:

10 Ιουνίου 1944: Σφαγή στο Δίστομο της Βοιωτίας

Ο ελβετός Στέφαν Χάουπτ στο ντοκιμαντέρ «Ένα τραγούδι για τον Αργύρη«, παρουσιάζει την σφαγή του 1944, και τον αγώνα του επιζώντος Αργύρη Σφουντούρη, που τότε ήταν παιδάκι, για την αναγνώριση του εγκλήματος πολέμου από το σύγχρονο γερμανικό κράτος…

Δείτε στο ιστολόγιο «Σχολιαστές χωρίς σύνορα» την μαρτυρία του σουηδού Στούρε Λινννέρ, της αποστολής του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα τότε:

Η ΣΦΑΓΗ ΤΟΥ ΔΙΣΤΟΜΟΥ (10 Ιουνίου 1944) – Και πώς ο Υψηλός ανθρωπισμός μπορεί να επιβιώσει μέσα στη ΦΡΙΚΗ | Σχολιαστές Χωρίς Σύνορα.

 

Σμύρνη, 1922

Ο παπούς του Ρόμπερτ Νταβίντιαν (Robert Davidian)  Γκεόργκ Μαγκαριάν, που γεννήθηκε το 1895, φοίτησε στο Αμερικανικό Κολλέγιο του Ικονίου, στην Τουρκία, και αργότερα διηύθυνε την YMCA του Ικονίου, κινηματογράφησε την Σμύρνη, αμέσως μετά την πυρπόλησή της.

Η ταινία των 35mm έμεινε φυλαγμένη στο διαμέρισμα της γιαγιάς του στην Νέα Υόρκη για 60 χρόνια. Ο Ρόμπερτ το βρήκε, το ψηφιοποίησε κ αι το έσωσε από την πλήρη αποσύνθεση.

Με την συνδρομή της Μαρίας Ηλιού το μετέτρεψε σε βίντεο υψηλής ευκρίνειας στο εργαστήριο Colorlab. Η πρωτοβουλία ήταν της Ηλιού και του PROTEAS, με χορηγία του PROTEAS, ελληνικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας, από το 2008 ως το 2011. Συνέδραμαν επίσης τα ιδρύματα Μποδοσάκη, Κωστόπουλου, Αργυρού, Ν. Μπούρα,  Jim Chanos, Roy & Diane Vagelos.

Ελληνικό φιλμ στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Από το κινηματογραφικό υλικό του Άγγελου Παπαναστασίου

Σαν σήμερα άρχισε η Δίκη της Νυρεμβέργης (20 Νοεμβρίου του 1945 μέχρι την 1η Οκτωβρίου 1946). Για πολλούς σηματοδοτεί μια ουσιαστική στροφή στον παγκόσμιο πολιτισμό, κυρίως επειδή πίσω από το κατηγορητήριο βρίσκονταν αρχές και αξίες εύκολα αντιληπτές:

Α) Εγκλήματα κατά της Ειρήνης: Συγκεκριμένα ο σχεδιασμός, η προετοιμασία, η έναρξη, η εξαπόλυση πολέμου ή επίθεσης ή πολέμου κατά παράβαση των διεθνών συνθηκών, συμφωνιών ή διαβεβαιώσεων, ή συμμετοχή σε κοινό σχέδιο συνωμοσίας για την επίτευξη οποιουδήποτε από τους παραπάνω στόχους.
(Β) Εγκλήματα Πολέμου: Συγκεκριμένα, παραβιάσεις των νόμων και των κανόνων του πολέμου. Σε αυτά περιλαμβάνονται – δεν περιορίζονται όμως σε αυτά – δολοφονίες, κακομεταχείριση ή εκτόπιση για καταναγκαστική εργασία ή οποιοδήποτε άλλου σκοπό ιδιωτών από κατακτημένη χώρα, δολοφονία ή κακομεταχείριση αιχμαλώτων πολέμου ή ναυτικών, εκτέλεση ομήρων, λεηλασίες δημόσιας ή ιδιωτικής περιουσίας, απρόκλητη καταστροφή πόλεων, κωμοπόλεων ή χωριών ή καταστροφές μη υπαγορευόμενες από στρατιωτική ανάγκη.
(Γ) Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητος: Συγκεκριμένα, δολοφονία, εξόντωση, υποδούλωση, εκτόπιση και άλλες απάνθρωπες πράξεις διαπράχθηκαν κατά πολιτών πριν ή κατά τη διάρκεια του πολέμου. διώξεις λόγω πολιτικών, φυλετικών ή θρησκευτικών αιτίων ή σχετικών με οποιοδήποτε έγκλημα το Δικαστήριο ήθελε κρίνει ότι, εκτελέσθηκε, είτε παραβίασε την τοπική νομοθεσία είτε όχι, της χώρας στην οποία διαπράχθηκε.
(Δ) Συνωμοσία για το σχεδιασμό και την εξαπόλυση επιθετικών ενεργειών και άλλων εγκλημάτων κατά της Παγκόσμιας Ειρήνης

(πηγή: el.wikipedia.gr)

Άλλοι, εστιάζουν την προσοχή τους στο γεγονός ότι η συνεννόηση των νικητών, ΗΠΑ, ΗΒ, Γαλλίας και ΕΣΣΔ για την σύσταση του δικαστηρίου στις 8 Αυγούστου 1945, δεν συνήδε με το ως τότε ισχύον Διεθνές Δίκαιο: οι ηττημένοι του πολέμου δικάστηκαν από δικαστές των νικητριών δυνάμεων και όχι από δικαστές προερχόμενους από χώρες που δεν είχαν άμεση ή έμμεση εμπλοκή στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως θα μπορούσαν να ήταν για παράδειγμα από τη Σουηδία, ή την Ελβετία. Έτσι, καταλήγουν, αυτή υπήρξε μια παράνομη δίκη αιχμαλώτων  πολέμου.

Με τις οδηγίες αρ. 27 (13 Απριλίου 1941), και αρ. 31 (9 Ιουνίου 1941), ο Χίτλερ διέγραψε την πολιτικής του για τα Βαλκάνια και την Ελλάδα. Με βάση αυτήν την πολιτική η Ελλάδα τριχοτομήθηκε. Ο πρώτος κατοχικός πρωθυπουργός Τσολάκογλου αρνήθηκε να υπογράψει το σχετικό διάταγμα και παραιτήθηκε.

Στην Ελλάδα, αν μη τι άλλο, υπήρχε κυβερνητική αστάθεια: Στις 20 Νοεμβρίου  η κυβέρνηση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, που είχε διαδεχθεί την κυβέρνηση του αρχιεπισκόπου-αντιβασιλέως Δαμασκηνού την 1η Νοεμβρίου, είχε άλλες δύο ημέρες ζωής: παραιτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου, και παρέδωσε στην κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη, η οποία όφειλε να διενεργήσει εκλογές… Η ελληνική συνεισφορά στην σύνταξη του κατηγορητηρίου δεν ήταν ιδιαιτέρως σημαντική. Στην δίκη, πάντως, προβλήθηκε κινηματογραφικό υλικό που είχε συγκεντρώσει με κίνδυνο της ζωής του ο Άγγελος Παπαναστασίου, αξιωματικός του ελληνικού Ναυτικού, στα χρόνια της Κατοχής. Ως την προβολή αυτού του κινηματογραφικού υλικού η υπεράσπιση είχε αρνηθεί ότι στην Ελλάδα είχε διαπραχτεί οποιοδήποτε από τα 4 παραπάνω εγκλήματα. Εξάλλου, μέχρι σήμερα, η γερμανική δικαιοσύνη κρίνει ότι όλες οι πράξεις στις οποίες προέβησαν να στρατεύματα Κατοχής ήταν πολεμικές πράξεις αμυνόμενου στρατού.

(Αν δεν το έχετε υπόψη σας, αναζητείστε την ταινία του Ελβετού Στέφαν Χάουπτ, Ένα τραγούδι για τον Αργύρη (2006), για τον Αργύρη Σφουντούρη και τις άοκνες προσπάθειές του να αναγκάσει την σημερινή ενοποιημένη πια Γερμανία να αναγνωρίσει τη σφαγή στο Δίστομο, και να καταβάλει τις πρέπουσες πολεμικές αποζημιώσεις. Τον Ιούλιο του 2011 το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, θεώρησε ότι η άρνηση του γερμανού υπουργού Δικαιοσύνης να εγκρίνει καταβοή αποζημιώσεων δεν ήταν σε ρήξη με το διεθνές δίκαιο)
ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: