Category Archives: επιστολή

Ο βασιλεύς είναι το παν!

Ο βασιλεύς των Ελλήνων είναι το παν!
…και είναι και συνταγματικώς κατοχυρωμένος ως ανεύθυνος άρχων…

Ποια επαγγελματική πολιτική απασχόληση είναι πιο δελεαστική;

Σας ερωτώ!

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα Συντακτών. 14.02.2016, 09:50 |
Συντάκτης: Τάσος Κωστόπουλος

Τα νεογέννητα των Γκλίξμπουργκ αποτέλεσαν πηγή πολυσχιδών εμπνεύσεων

Τα νεογέννητα των Γκλίξμπουργκ αποτέλεσαν πηγή πολυσχιδών εμπνεύσεων 

 

«Η Δημοκρατία είναι μια μηχανή που κινείται με μεγάλη βραδύτητα, ειδικότερα σ’ ένα κατεστραμμένο Κράτος»

Φρειδερίκη, τέως βασίλισσα και βασιλομήτωρ
(«Μέτρον κατανοήσεως», Αθήναι 1971, σελ. 175)

Πάγιο επιχείρημα των νοσταλγών της μοναρχίας, όπως και άλλων αυταρχικών «υπερβάσεων» του κοινοβουλευτισμού, αποτελεί ο ισχυρισμός ότι ένας ισόβιος αρχηγός κράτους στέκεται υπεράνω της μικροκομματικής συναλλαγής που εκ των πραγμάτων χαρακτηρίζει τη σχέση των ψηφοθηρούντων πολιτευτών με το εκλογικό σώμα.

Σύμφωνα μ’ αυτή τη συλλογιστική, το ρουσφέτι και η καταπάτηση του κράτους δικαίου στις σχέσεις πολιτών και διοίκησης αποτελούν εγγενείς ασθένειες της δημοκρατικής αρχής και των εκλογικών διαδικασιών, που μόνο η ύπαρξη ενός ισχυρού (κι επί της ουσίας ανεξέλεγκτου) ηγέτη μπορεί να θεραπεύσει.

Το ντοκουμέντο που φέρνουμε σήμερα στη δημοσιότητα διαψεύδει πανηγυρικά αυτό το επίπλαστο ιδεολόγημα, αποκαλύπτοντας τον ρουσφετολογικό μηχανισμό των ανακτόρων κατά τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του τέως.

Πρόκειται για τον συνοπτικό κατάλογο κάθε λογής αιτημάτων πολιτών προς το βασιλικό ζεύγος, ομαδοποιημένων από τις ανακτορικές υπηρεσίες κατά θεματική κατηγορία (δίχως αναγραφή του ονοματεπωνύμου του εκάστοτε αιτούμενου), με προφανή σκοπό τη διευκόλυνση της εξέτασής τους από τον ίδιο τον βασιλιά ή κάποιο εντεταλμένο εκπρόσωπό του.

Διαδικασία ταυτόσημη, δηλαδή, μ’ εκείνη που ακολουθεί κάθε κλασικός κομματάρχης για την οργάνωση της σχέσης του πάτρωνά του με την πολιτική πελατεία του.

Το τεκμήριο εντοπίστηκε στο Αρχείο τέως Βασιλικών Ανακτόρων, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κι αποτελείται από 39 δακτυλογραφημένες σελίδες.

Ο φάκελος 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967»)

Ο φάκελος 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967») | Τ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

 

Τυλιγμένο με ροζ κορδέλα, το πακέτο περιλαμβάνεται στον φάκελο 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967») και, όπως συνάγουμε από το περιεχόμενό του, προέρχεται από τον τελευταίο χρόνο της βασιλείας του Κωνσταντίνου· αυτό τουλάχιστον υποδεικνύει η συνύπαρξη αναφορών «στον» διάδοχο (Παύλο), που γεννήθηκε στις 20/5/1967, και «στη» διάδοχο (Αλεξία), που γεννήθηκε στις 10/7/1965 κι έχασε αυτή της την ιδιότητα με τη γέννηση του άρρενος αδελφού της.

Ημερομηνίες του 1967 φέρουν κάμποσα ακόμη έγγραφα του ίδιου φακέλου –ιδιωτικές επιστολές αλλοδαπών προσωπικών γνωστών του προς τον Κωνσταντίνο, με αιτήματα που αφορούν, κι εδώ, ατομικές εξυπηρετήσεις.

Οι «προνοιακές» λειτουργίες του βασιλικού θεσμού, εν μέρει θεσμοποιημένες μεταπολεμικά με την οικοδόμηση παράλληλων μηχανισμών που συνδύαζαν την κρατική στήριξη και χρηματοδότηση με ανεξέλεγκτες δομές ιδιωτικού χαρακτήρα (Βασιλικό Εθνικό Ιδρυμα, Βασιλική Πρόνοια), είναι αρκετά γνωστές και μας είχαν απασχολήσει αναλυτικά σε παλιότερο αφιέρωμα του «Ιού» («Βασιλικό παρακράτος προνοίας», «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 15/12/2002).

Η τωρινή αποκάλυψη αφορά κάτι διαφορετικό: μια πτυχή της οργανωμένης διαχείρισης των εξωθεσμικών αιτημάτων προς το στέμμα, φαινόμενο γνωστό μεν από τις διάχυτες μνήμες της εποχής («έγραψε στην βασίλισσα»), ουσιαστικά ατεκμηρίωτο όμως μέχρι σήμερα.

Οπως διαπιστώνουμε από τη μελέτη των υπό εξέταση αιτημάτων, κάποια απ’ αυτά κινούνται στο πλαίσιο παραδοσιακών βασιλικών δικαιοδοσιών (απονομή χάριτος, άμεση ή έμμεση προσωπική επαφή με τη βασιλική οικογένεια, δωράκια κ.λπ.), ενώ άλλα αποσκοπούν ρητά στην παράκαμψη ή την υποκατάσταση κρατικών λειτουργιών· υποκατάσταση που άλλοτε κινούνταν στα όρια της τότε νομιμότητας (διορισμοί, μεταθέσεις κ.λπ.) κι άλλοτε ήταν καταφανώς παράνομη (χαριστικές παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και τον εκπαιδευτικό μηχανισμό).

Δεν γνωρίζουμε, φυσικά, τις απαντήσεις που δόθηκαν -αν πρόλαβαν να δοθούν- σε κάθε επιμέρους περίπτωση.

Η αναπαραγωγή όμως παρόμοιων αιτημάτων στον κατάλογο, με ταξινόμησή τους μάλιστα σε αυτοτελείς κατηγορίες, πιστοποιεί ότι παράνομες παρεμβάσεις αυτού του είδους δεν αποτελούσαν για τα ανάκτορα κάτι το εξ ορισμού απαράδεκτο.

Εκτός από τις αθέατες βασιλικές πρακτικές, το ρουσφετολόγιο του 1967 μάς δίνει επίσης την ευκαιρία για μια φευγαλέα ματιά στην κοινωνική πραγματικότητα, τον νοητικό κόσμο και, ενίοτε, το διανοητικό επίπεδο της τότε πελατείας του θεσμού: μια Ελλάδα της ένδειας και της εθνικόφρονος αρπαχτής, με δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ αφέλειας και κουτοπονηριάς, όπου ο πολίτης που διεκδικεί αξιοπρεπώς τα δικαιώματά του έχει υποκατασταθεί από έναν υπήκοο–συλλογικό επαίτη.

Τα ανάκτορα ως ΑΣΕΠ

Η δεσμίδα του φακέλου 438 με τα βασιλικά ρουσφέτια

Η δεσμίδα του φακέλου 438 με τα βασιλικά ρουσφέτια | Τ.ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ  

Στην ελληνική πραγματικότητα, ρουσφέτι θα πει πάνω απ’ όλα διορισμός –κατά προτίμηση στον δημόσιο, εν ανάγκη όμως και στον ιδιωτικό τομέα.

Δυο πυκνογραμμένες σελίδες του ρουσφετολογίου (φ. 366-367) επιγράφονται «Διορισμοί», παρόμοια όμως αιτήματα απαντώνται διάσπαρτα και στις υπόλοιπες 37.

Οι περισσότεροι από τους προσφεύγοντες στη βασιλική μεγαθυμία προσδιορίζουν επακριβώς τη θέση που επιθυμούν να καταλάβουν: «εις λιμένα», «εις μηχανικήν καλλιέργειαν», «εις έργα Αχελώου», «εις σωματείον φορτοεκφορτωτών», «ως καθαρίστρια εις Πυροσβεστικήν Υπηρεσίαν», «εις Σανατόριον», «εις Νομαρχίαν», «εις Νομαρχίαν ως επιστάτης», «εις θέσιν φύλακος Αρχαιοτήτων», «ως διδασκάλισσα ταπητουργίας», «ως θυρωρός», «ως κλητήρ», «ως βοηθός αλωνιστού», «ως φύλαξ», «ως οδοκαθαριστής», «εις θέσιν δικαστικού γραμματέως», «εις Εθνικόν Οργανισμόν Καπνού», «εις Πολιτικήν Αεροπορίαν», «εις Τελωνείον», «εις Σ.Ε.Κ.», «εις Σ.Π.Α.Π.», «εις Ο.Τ.Ε.-Δ.Ε.Η. κ.λπ.», «εις ­Τ.Ε.Β.Ε.-Ι.Κ.Α.», «εις «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΝ», «εις Καπνοβιομηχανίαν», «εις Κρατικόν Νοσοκομείον», «εις Δημόσιον Ταμείον», «εις Υπηρεσίαν Δασών», «εις θέσιν εισπράκτορος διοδίων», «εις πορθμείον», «εις Κτηνιατρείον», «εις Γυμνάσιον», «εις Πανεπιστήμιον», «εις Γεωργικήν Σχολήν», «εις Τουριστικόν Ξενοδοχείον», «εις Σχολήν Υφαντουργίας», «εις Στρατιωτικήν Υπηρεσίαν», «εις Υπουργείον Συντονισμού», «εις υπερωκεάνειον» κ.ο.κ.

Αλλοι είναι λιγότερο, άλλοι περισσότερο απαιτητικοί: κάποιος ζητά απλώς «εργασίαν εις Δήμον», ένας άλλος διορισμό ειδικά «εις Δημαρχείον Κερκύρας»· κάποιοι θέλουν να δουλέψουν «εις Εταιρείας», άλλοι «εις Τραπέζας», ενώ υπάρχει και κάποιος που ενδιαφέρεται αποκλειστικά για το «εργοστάσιον “ΓΛΑΥΚΟΣ”».

Ενας ιερέας ζητά «διορισμόν εις ενορίαν», ένας μουσικός παραγωγός ή δημοσιογράφος θέλει «να έχη περισσοτέρας εκπομπάς εις πρόγραμμα Ε.Ι.Ρ.», κάποιος λιγότερο προνομιούχος αιτεί «εργασίαν συζύγου εις τουαλέτταν Μουσείου»· πιο πρωτότυπος, ένας άλλος εκδηλώνει πάλι την επιθυμία «να τον προσλάβη η Βασίλισσα ως αργόμισθον».

Αξιοσημείωτα είναι επίσης τα αιτήματα για «εργασία εις Ανάκτορα» (μεταξύ άλλων και «ως τροφός Διαδόχου»), για «εργασία εις αποικίαν ψυχοπαθών Λέρου», «εις Κ.Υ.Π.», «εις θέσιν συνοδού», «εις καλλιτεχνικόν γραφείον», αλλά και για «εργασία εις Αγγλον εν Ελλάδι».

Μια λακωνική αναγραφή επιβεβαιώνει, τέλος, πως η ιδιότητα του συντοπίτη (εν προκειμένω, της βασίλισσας) αποτελεί πάντα ισχυρό εφόδιο για τη διεκδίκηση μιας θεσούλας: «Εργασία εις Νοσοκομείον (Δανίς)».

Από το Αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων
Οι κατάλογοι «Μεταθέσεις-Μετατάξεις-Προαγωγαί-Μονιμοποιήσεις-Ανανεώσεις συμβάσεων και αναστολαί αυτών» | Τ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συμπληρωματικό κεφάλαιο της ίδιας λειτουργίας αποτελούν οι κατάλογοι «Μεταθέσεις-Μετατάξεις-Προαγωγαί-Μονιμοποιήσεις-Ανανεώσεις συμβάσεων και αναστολαί αυτών» (φ. 470) και «Εισαγωγή εις Σχολάς» (φ. 468) –ο δεύτερος, με αιτήματα που αφορούν παραγωγικές σχολές των Ενόπλων Δυνάμεων και της Χωροφυλακής, τη Δραματική και τη Δασική Σχολή, «Σχολάς Μαιών – Κομμωτών – Τυφλών – Ναυπηγών – Νοσοκόμων» αλλά και «Ανωτάτας» (δηλαδή ΑΕΙ).

Το γεγονός ότι σε πολλές απ’ αυτές τις περιπτώσεις ο νόμος πρόβλεπε εισαγωγή μέσω εξετάσεων δεν φαίνεται να αποθάρρυνε ιδιαίτερα τους διεκδικητές της ανακτορικής εύνοιας.

Το επιβεβαιώνουν, άλλωστε, τα ακόμη πιο απροκάλυπτα αιτήματα που συναντάμε σε άλλα σημεία του ρουσφετολογίου: «Επέμβασις εις εξετάσεις Πανεπιστημίου», «Επέμβασις εις εξετάσεις Παιδαγωγικής Ακαδημίας», «Επέμβασις εις εξετάσεις Σχολής Νοσοκόμων» κ.ο.κ.

Υπάρχει κι ένας φοιτητής της Κτηνιατρικής, που ζητά «να του γράψη ο Βασιλεύς ότι υπάρχει θέσις και δι’ αυτόν εις Ελλάδα».

Ειδική κατηγορία τακτοποίησης συνιστούν τα αιτήματα για επαγγελματικές άδειες.

Αλλοτε για την είσοδο στο κλαμπ κάποιου κλειστού επαγγέλματος («άδεια ταξί», «άδεια φορτηγού αυτοκινήτου», «άδεια βυτιοφόρου αυτοκινήτου», «άδεια γερανοφόρου αυτοκινήτου», «άδεια λειτουργίας πρατηρίου άρτου», «άδεια αντλίας βενζίνης», «άδεια μικροπωλητού», «άδεια πωλήσεως σιγαρέτων», «άδεια τρικύκλου», «επέκτασις αδείας τρικύκλου»), κι άλλοτε για την παράκαμψη της γραφειοκρατίας ή την υπέρβαση νομικών κωλυμάτων («άδεια ιδρύσεως πτηνοτροφείου», «άδεια ξενοδοχείου», «άδεια λειτουργίας καφενείου», «άδεια κατασκευής ποτών», «άδεια κινηματογράφου»).

Αν το αίτημα για χορήγηση περιπτέρου αποτυπώνει μια συνήθη πραγματικότητα της εποχής, σαφώς πιο πρωτότυπες μπορεί να θεωρηθούν οι προσφυγές στο βασιλιά για «άδεια χαρτορρίκτου», «άδεια στιλβωτού», «άδεια πωλήσεως εικόνων», «άδεια θεάτρου σκιών», ακόμη και «άδεια επαιτείας».

Ενας νέος με καλλιτεχνικές φιλοδοξίες «ζητεί να του πληρώση η Βασίλισσα τα δίδακτρα εις Σχολήν Κινηματογράφου»· οφθαλμοφανώς πρακτικότερος, ένας άλλος προτείνει «να πωλήση φωτογραφίας ενυπογράφους Βασιλίσσης εις αγοράν».

Ο στρατός υπήρξε ανέκαθεν το βασίλειο του ρουσφετιού –και η βασιλική λίστα με τα «Στρατιωτικά θέματα» (φ. 476) δεν θα μπορούσε ν’ αποτελεί εξαίρεση: «Υπόθεσις Στρατοδικείου», «Υπόθεσις Ναυτοδικείου», «Υπόθεσις Αεροδικείου», «Εξαγορά θητείας», «Θεώρησις στρατιώτου ως προστάτου», «Αλλαγή ειδικότητος στρατιώτου», «Μεταθέσεις στρατιωτικών», «Μετατάξεις στρατιωτικών», «Αδεια στρατιωτικών», «Προαγωγαί στρατιωτικών», «Αποσπάσεις στρατιωτικών», «Αναστολαί αποσπάσεων στρατιωτικών», «Χαρισμός ποινής στρατιωτικών», «Επέμβασις εις θέματα αρμοδιότητος Στρατοδικείου -Αεροδικείου-Ναυτοδικείου», «Χαρισμός αναρρωτικής αδείας ναύτου», «Επιλογή σμηνίτου ως Αξιωματικού», «Αναβολή στρατεύσεως», «Αναβολή δίκης Ναυτοδικείου».

Την εικόνα συμπληρώνουν οι σποραδικές εγγραφές άλλων καταλόγων: «Ναύτης αιτεί καθημερινήν άδειαν εξόδου», «τέως εύελπις, απαλλαγή καταλογισμού», ενώ ένας φαντάρος επιθυμεί «να του γνωρίση η Βασίλισσα πότε απολύεται». Υπάρχει κι ένας «δεκανεύς», κομματάκι αιμοχαρής, που «ζητεί μετάθεσιν εις Βιετνάμ».

Τα ανάκτορα ως ΚΕΠ

Πίσω από τη βιτρίνα της βασιλικής «ανωτερότητας» κρυβόταν ένας μηχανισμός εκμαυλισμού συνειδήσεων και καταπάτησης του κράτους δικαίου
Πίσω από τη βιτρίνα της βασιλικής «ανωτερότητας» κρυβόταν ένας μηχανισμός εκμαυλισμού συνειδήσεων και καταπάτησης του κράτους δικαίου | greekroyalfamily.gr

Εκτός από το να βρει δουλειά στους (νομιμόφρονες) υπηκόους του, ο βασιλιάς επιφορτιζόταν και με μια σειρά άλλα καθήκοντα.

Ορισμένα απ’ αυτά είναι αδύνατο να κατανοηθούν, αν δεν λάβουμε υπόψη τις πολλαπλές ταχύτητες της τότε νομιμότητας.

Το γεγονός, δηλαδή, του θεσμικού αποκλεισμού μιας μεγάλης μερίδας Ελλήνων πολιτών από δικαιώματα που ίσχυαν μόνο για όσους κρίνονταν «υγιών κοινωνικών φρονημάτων» από τις υπηρεσίες ασφαλείας.

Το αίτημα «χορηγήσεως πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων» (φ. 479) ή -λακωνικότερα- «αποχαρακτηρισμού» (φ. 495) συνδέεται άμεσα μ’ αυτή την πραγματικότητα.

Το ίδιο και όσα αφορούν το δικαίωμα αποδημίας, αφού ούτε η έκδοση διαβατηρίου ούτε η απαραίτητη θεώρησή του για μετάβαση σε κάποια ξένη χώρα (αλλά και για επιστροφή στην Ελλάδα) αποτελούσαν αυτονόητο δικαίωμα κάθε Ελληνα πολίτη.

Ακόμη χειρότερα ήταν φυσικά τα πράγματα για τους πολιτικούς πρόσφυγες του εμφυλίου, ακόμη κι εκείνους που ταξινομούνταν υπηρεσιακά ως «απαχθέντες» και όχι «συμμορίτες».

Μισή σελίδα ρουσφετιών καταλαμβάνει έτσι η ενότητα «Μετανάστευσις – Επαναπατρισμός – Αποδημία – Αδεια παραμονής εις Ελλάδα» (φ. 486), ενώ παρεμφερή αιτήματα συναντάμε και σ’ άλλα σημεία του ντοκουμέντου: «Χορήγησις πιστοποιητικού διά θεραπεία εις Εξωτερικόν», «Διαβατήριον», «Θεώρησις διαβατηρίου», «Χορήγησις βίζας», «Επαναπατρισμός», «Επαναπατρισμός εκ παραπετάσματος», «Επαναπατρισμός εργάτου εκ Γερμανίας», «Χορήγησις πιστοποιητικού αποδημίας», «Μετανάστευσις», «Αδεια αποδημίας», «Αδεια μεταβάσεως εις Παραπέτασμα (Τσεχοσλοβακία)», «Αποστολή εις Ρωσία διά θεραπείαν», «Αδεια μεταβάσεως εις Ρωσίαν», «Αδεια μεταβάσεως παιδίου εις Γερμανίαν», «Αίτησις μεταβάσεως εις Βουλγαρίαν», «Επαναπατρισμός ιερέως εξ Αυστραλίας».

Από κει και πέρα, τα ανάκτορα εκλαμβάνονται ως χρήσιμος μεσολαβητής για την απόκτηση κάθε λογής πιστοποιητικών: απορίας, ποινικού μητρώου, «νοσηλείας θανόντος εις νοσοκομείον», ακόμη και μιας απλής «βεβαιώσεως από Ταχυδρομείον».

Ειδική κατηγορία αποτελεί η απόκτηση χαρτιών που κανονικά προϋποθέτουν την υποβολή σε κάποια μορφή εξετάσεων ή/και ισοδυναμούν μ’ επαγγελματική κατοχύρωση: «Χορήγησις διπλώματος οδηγού», «Δίπλωμα οδηγού ελκυστήρος», «Δίπλωμα πιλότου», «Χορήγησις ειδικότητος ηλεκτροκολλητού», «Αναγνώρισις διπλώματος νοσοκόμου», «Χορήγησις βιβλιαρίου αρτεργάτου».

Επανειλημμένα είναι τα αιτήματα για «άδεια ελκυστήρος» (δηλαδή τρακτέρ), αρκούντως δε πρωτότυπη η «αίτησις τάφου» –σε μια μάλιστα περίπτωση, για «παραχώρησιν τάφου εις Α΄ Νεκροταφείον».

Τριβές πολιτών με τη δημόσια διοίκηση έπρεπε να θεραπευθούν στις υποθέσεις «επιστροφής κυνηγετικού όπλου», «διορθώσεως ληξιαρχικής πράξεως», «διορθώσεως ηλικίας» και «αλλαγής επωνύμου», αλλά και στην περίπτωση ενός υλοτόμου που «ζητεί αποδέσμευσιν κατασχεθέντος αυτοκινήτου».

Τα ανάκτορα ως Πολεοδομία

Πολεοδομικές και συναφείς υπηρεσίες έχουν την τιμητική τους στο ανακτορικό ρουσφετολόγιο, όπως διαπιστώνουμε από την ενότητα «Στέγασις – Οικόπεδα – Αδειαι οικοδομής» (φ. 489): «αναστολή κατεδαφίσεως», «άδεια περιφράξεως οικοπέδου», «υπόθεσις περιμανδρώσεως οικοπέδου», «άδεια καταπατήσεως οικοπέδου», «άδεια οικοδομής», «άδεια τοποθετήσεως παραπήγματος», «εισαγωγή οικοπέδου εις Σχέδιον Πόλεως».

Αρκετά προχωρημένη, μια κυρία «ζητεί να της επιτραπή να κτίση εις αρχαιολογικήν περιοχήν» (φ. 493)· διακριτικότερος, ένας άλλος ευελπιστεί απλώς «να κτίση εκτός σχεδίου» (φ. 498).

Ειδική πάλι ενότητα είναι αφιερωμένη στα αιτήματα για «μεταφορά εργοστασίων» (φ. 474): «Μεταφορά εργοστασίου», «Μεταφορά Λατομείου», «Παράπονα διά θόρυβον εργοστασίου», «Υπόθεσις παρανόμου λειτουργίας εργοστασίου».

Στην ίδια κατηγορία υπάγονται και ουκ ολίγα αιτήματα της ενότητας «Κοινοτικά έργα. Υδρευσις, Αρδευσις, Ηλεκτροφωτισμός, Συγκοινωνία, Αποχέτευσις, Μεταφορά χωρίου, Μετατροπή Σχεδίου Πόλεως, Αντιπλημμυρικά έργα κ.λπ.» (φ. 488): «Υπόθεσις ρυμοτομίας», «Κατασκευή οδού και λεωφόρου», «Διάνοιξις κοινοτικής οδού», «Χάραξις οδού», «Μείωσις πλάτους οδού», «Τροποποίησις ρυμοτομικού σχεδίου», «Μετατροπή σχεδίου πόλεως», «Αναστολή απαλλοτριώσεως Κοινοτικής εκτάσεως», «Υπόθεσις απαλλοτριώσεως οικοπέδων» κ.ο.κ.

Λιγότερο προφανές είναι το περιεχόμενο κάποιων υπερβολικά λακωνικών εγγράφων (π.χ. «Συγκοινωνία μεταξύ χωρίων»).

Πολλές αιτήσεις αφορούν ηλεκτροδότηση ή ύδρευση· σε μια περίπτωση, το ζητούμενο είναι αυτή η τελευταία να γίνεται «δωρεάν».

Τα ανάκτορα ως κοινωνικό κράτος

Η ανεξέλεγκτη ΣΔΙΤ της Βασιλικής Πρόνοιας πρόσφερε το μοντέλο για τον ανεπίσημο μηχανισμό ρουσφετιού των ανακτόρων.
Η ανεξέλεγκτη ΣΔΙΤ της Βασιλικής Πρόνοιας πρόσφερε το μοντέλο για τον ανεπίσημο μηχανισμό ρουσφετιού των ανακτόρων. | «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΝΕ ΤΟΛΗ (Αθήνα 1998)

Οταν ο επίσημος οργανισμός πρόνοιας έφερε τον τίτλο «Βασιλική» κι αποτελούσε τσιφλίκι της πρώην βασίλισσας κι εν συνεχεία βασιλομήτορος, τι άλλο θα μπορούσε να περιμένει κανείς από τους πάσης φύσεως αναξιοπαθούντες, παρά να προσφύγουν απ’ ευθείας στα αφεντικά του μαγαζιού;

Η «Ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψις» καταλαμβάνει μισή σελίδα (φ. 480), το ίδιο και οι αποζημιώσεις για κάθε λογής δυστυχήματα (φ.483): «διά ζημίας από αεροψεκασμόν», «δι’ απαλλοτρίωσιν», «διά πλοίον», ακόμη και «εκ Γερμανικών Επανορθώσεων»· στην αντίπερα όχθη, κάποιος πάλι ζητά «χαρισμόν αποζημιώσεως».

Απόλυτα λογική ακούγεται, αντίθετα, η απαίτηση για «επισκευή αυτοκινήτου, καταστραφέντος εις τροχαίον ατύχημα υπό Πρίγκηπος του Ανοβέρου εις Κέρκυραν» (φ. 497).

Ιδια γεύση και στην ενότητα «Στέγασις – Οικόπεδα – Αδειαι οικοδομής» (φ. 489).

Κοινωνικές υπηρεσίες που έπρεπε ν’ αποτελούν φροντίδα του κράτους κι αυτονόητη απολαβή των πράγματι δικαιούχων αναγορεύονται εδώ σε επιδείξεις φιλανθρωπίας που επαφίενται στη διακριτική ευχέρεια του ηγεμόνα: «Στέγασις σεισμοπαθών, πλημμυροπαθών, πυροπαθών, προσφύγων κ.λπ.», «Εγγραφή εις κλήρωσιν εργατικών κατοικιών», «Εγγραφή Στεγαστική βοήθεια από Ο.Β.Υ.», «Στέγασις από Βασίλισσαν», «Παραχωρητήριον οικίας», «Χορήγησις οικοπέδου».

Από το αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων
Από το αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων | Τ.ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

 

Το παλάτι καλείται να μεσολαβήσει για την άντληση ατομικών ωφελημάτων από την αυτοδιοίκηση («Παραμονή εις οίκημα Δήμου Αθηναίων») και να παρέμβει σε ιδιωτικές έριδες («Υπόθεσις ενοικιοστασίου», «Αναστολή εξώσεως»).

Ολιγαρκέστερος, ένας άλλος ικέτης περιορίζει τις βλέψεις του σε «στεγαστικά υλικά από Μ.Ο.Μ.Α.».

Με τις τεχνικές δυνατότητες του ΟΤΕ ακόμη περιορισμένες, το αίτημα για «χορήγησιν» ή «εγκατάστασιν» τηλεφώνου, ακόμη και για «τηλεφωνικήν σύνδεσιν Ιεράς Μονής», ισοδυναμούσε φυσικά με ρουσφέτι.

Το ίδιο και οι αιτήσεις για δάνεια («από Κτηματική Τράπεζα», «από Βασίλισσαν», «αγροτικόν» ή «στεγαστικόν»), για «απαλλαγή τροφείων», «αρωγή εις μελισσοτρόφον», «προικοδότησιν» με «βιβλιάριον αποκαταστάσεως» και κάθε λογής χορηγήσεις: «οχήματος», «ομματοϋαλίων», «κατοικιδίων ζώων», «γεωτρυπάνου», «μουσικών οργάνων», «οικοπέδου δι’ επαγγελματικήν στέγην», «βοηθήματος δι’ αγοράν αυτοκινήτου», «βοηθήματος δι’ αγοράν αναπνευστικού μηχανήματος», «ενισχύσεως δι’ ορνιθοτροφείον», «εκτάσεως δι’ ανέγερσιν Εκκλησίας», «αρωγής δι’ αγοράν εργαλείων κομμωτικής», «οικιακών σκευών και ειδών διά προίκα».

Δυο τουλάχιστον γονείς θέλουν τον «ιματισμόν της Αλεξίας» (ο ένας διευκρινίζει: τον «παλαιόν»), ενώ ένας «τέως χωροφύλαξ, αιτεί έρανον μεταξύ πρώην συναδέλφων του δι’ ενίσχυσίν του».

Σε αρκετά διαφορετικό μήκος κύματος, κάποια Ελληνίδα ζητά πάλι «χρηματικόν βοήθημα διά την αγοράν κολιέ».

Οι βασιλικές «εξυπηρετήσεις» κάλυπταν ένα ευρύτατο φάσμα, ακόμη και «άδειαν στιλβωτού»
Οι βασιλικές «εξυπηρετήσεις» κάλυπταν ένα ευρύτατο φάσμα, ακόμη και «άδειαν στιλβωτού» | «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΝΕ ΤΟΛΗ (Αθήνα 1998)

Μια ολόκληρη σελίδα καταλαμβάνουν τα αιτήματα με γενικό τίτλο «Απαλλαγή χρημάτων» (φ.499): «Απαλλαγή πληρωμής φωτισμού», «πληρωμής ύδατος», «εισφοράς ραδιοφώνου», «δασμού αυτοκινήτου», «νοσηλίων», «φόρου οικοδομής», «κοινοτικού φόρου», «εισφοράς αυτοκινήτου», «τελωνειακού δασμού», «από αγροτικόν χρέος», «δόσεων ανταλλαξίμου κτήματος-οικήματος» αλλά και «φορολογίας» εν γένει· «αναστολή», «μείωσις», «διαγραφή» και «παράτασις εξοφλήσεως χρέους». «Χαρισμός δανείου», «προστίμου», «δικαστικών εξόδων», «καταλογισθέντος ποσού» και «χρέους Κτηματικής Τραπέζης». «Διαγραφή αγροτικού δανείου», «Υπόθεσις προστίμου Τροχαίας», «Υπόθεσις φορολογίας Ι.Κ.Α.», «Υπόθεσις πλειστηριασμού», «Υπόθεσις εξόδων εξώσεως» κ.ο.κ.

Υπάρχει ακόμη και κάποιος που ομολογεί ευθαρσώς ότι «ζητεί χρηματικόν βοήθημα διότι έκλεψε από κατάστημα και θέλει να πληρώση».

Τα ανάκτορα ως δικαστής

Η ενότητα με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473)
Η ενότητα με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473) |

 

Αν τα προηγούμενα προκαλούν απλώς σκωπτικά χαμόγελα ή πικρές σκέψεις για τον αρχαϊσμό της τότε κοινωνικής πολιτικής, αρκετά διαφορετικά συναισθήματα γεννά η ενότητα του βασιλικού ρουσφετολογίου με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473): «Υπόθεσις δίκης», «Υπόθεσις δίκης βιασμού», «Επίσπευσις ανακρίσεων», «Επίσπευσις δίκης», «Επέμβασις εις Δικαιοσύνην», «Ματαίωσις δίκης», «Αναθεώρησις δίκης», «Αναστολή δίκης».

Υπενθυμίζουμε ότι ο τότε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνος Κόλλιας, διορίστηκε με πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου ως πρώτος πρωθυπουργός της χούντας, αμέσως μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 21ης Απριλίου.

Νομικής φύσης ζητήματα περιλαμβάνονται επίσης στις ενότητες «Οικονομικαί Υποθέσεις» (φ. 481), «Αγροτικά Θέματα» (φ. 475) και «Θέματα Αλιείας» (φ. 490): «Υπόθεσις πλειστηριασμού», «κατασχέσεως περιουσίας», «κληρονομίας», «δημοπρασίας», «εκπλειστηριασμού (Χατζημιχάλη)», «κατασχέσεως καπνού», «παρανόμου αλιείας», «εκποιήσεως αλιευτικού σκάφους», «κοινοτικών βοσκοτόπων», «αναδασμού», «ιδιοκτησίας αγροτεμαχίου», «κυριότητος ελαιοδένδρου» κ.ο.κ.

Στον εκπαιδευτικό πάλι τομέα, ο βασιλιάς καλείται να τακτοποιήσει μεταγραφές φοιτητών, αλλά και από δικαστής να μετατραπεί σε γυμνασιάρχη: «Προαγωγή μαθητού», «Αναθεώρησις γραπτών μαθητού», «Υπόθεσις χαρισμού απουσιών μαθητού».

Τα ανάκτορα ως οικογενειακός σύμβουλος

H σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477)
H σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477) |

Από τη στιγμή που βασιλεύει ελέω Θεού, και όχι της λαϊκής ψήφου, ένας εστεμμένος δεν είναι φυσικά δυνατό να περιορίσει τις παρεμβάσεις του στη δημόσια μόνο σφαίρα, αδιαφορώντας για τις ιδιωτικές υποθέσεις (και την προσωπική ευτυχία) των υπηκόων του.

Ορισμένα από τα σχετικά αιτήματα του ρουσφετολογίου, όπως η «έκδοσις διαζυγίου» ή η «άδεια γάμου εις χωροφύλακα» (και γενικότερα «εις στρατιωτικούς και άνδρας Σωμάτων Ασφαλείας») είναι μάλλον αναμενόμενα, αν λάβουμε υπόψη ότι το νομικό πλαίσιο της εποχής έθετε δυσυπέρβλητους περιορισμούς στον χωρισμό των παντρεμένων και αυστηρές προϋποθέσεις (κοινωνικές και πολιτικοϊδεολογικές) για τις συζύγους των ενστόλων.

Λιγότερο προφανή είναι τα πράγματα στην «Υπόθεσιν γάμου μετά στρατιώτου» (φ. 496), ενώ μάλλον αυτονόητα στο αίτημα για «άδεια 4ου γάμου» (φ. 477).

Από κει και πέρα, ωστόσο, περνάμε από το βασίλειο της ανάγκης σ’ εκείνο της ιλαρότητας.

Μια ολόκληρη σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477) και διάσπαρτα άλλα αιτήματα μετατρέπουν το παλάτι σε αναγνωστήριο ενός συλλογικού ριάλιτι: «Υπόθεσις απαγωγής»· «Υπόθεσις αθετήσεως υποσχέσεως γάμου υπό διδασκάλου»· «Επέμβασις Βασιλίσσης να βγη η φίλη της από Μοναστήριον»· «Εξοδος θυγατρός από Μοναστήριον»· «Την εγκατέλειψεν ο σύζυγος, ζητεί επιστροφή»· «Αιτεί να πιεσθή γαμβρός να πανδρευθή την θυγατέρα του»· «Υπόθεσις διαζυγίου»· «Διάστασις συζύγων»· «Επιστροφή θυγατέρων»· «Εξαφάνισις νεανίδος»· «Επιστροφή ναυτικού»· «Υπόθεσις διατροφής»· «Υπόθεσις γάμου ανηλίκου»· «Υπόθεσις κηδεμονίας παιδίου»· «Επέμβασις εις υπόθεσιν βιασμού»· «Επέμβασις επί υποθέσεως αθετήσεως υποσχέσεως γάμου»· «Παράδοσις εγγονού εις μητέρα»· «Παράδοσις ακτινογραφιών υπό ιδιώτου ιατρού».

Τα ανάκτορα ως Νικολούλη

Υποπερίπτωση των παραπάνω αποτελεί η εμπλοκή του στέμματος σε αναζητήσεις χαμένων προσώπων –σε μια εποχή, θυμίζουμε, που το κρατικό ραδιόφωνο αναπαρήγε καθημερινά τα αντίστοιχα δελτία του Ερυθρού Σταυρού.

Υπάρχει κατ’ αρχάς ειδική ενότητα με τίτλο «Αναζητήσεις αγνοουμένων» (φ.487): «Αναζήτησις εξαφανισθέντος ναύτου Ε[μπορικού] Ν[αυτικού]»· «Ανεύρεσις οικογενείας»· «Αναζήτησις αγνοουμένου»· «Πληροφορίαι περί τύχης συζύγου»· «Πληροφορίαι δι’ αιχμάλωτον»· «Διεύθυνσις συζύγου εν Γερμανία».

Πιο περίπλοκα αιτήματα έχουν ταξινομηθεί σαν «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477): «Ανεύρεσις μητρός»· «Ανεύρεσις πατρός εξωγάμου τέκνου»· «Αναζήτησις πραγματικής μητρός».

Σε μια φαινομενικά άχρωμη ενότητα διαβάζουμε ότι ζητούνται «πληροφορίαι διά ψυχοπαθή»· θαυμαστής (ή θαυμάστρια) ζητά από τα ανάκτορα τη διεύθυνση του «ηθοποιού κ. Τσακίρη», ενώ απροσδιόριστου περιεχομένου παραμένει η «Υπόθεσις ανευρέσεως θησαυρού».

Ενδιαφέρουσα αποδεικνύεται επίσης η περιέργεια κάποιων πολιτών για τα μέλη και τους συμπεθέρους της βασιλικής οικογένειας («Υψος Βασιλέως Δανίας», «Υψος Βασιλέως Ελλάδος», «Πληροφορίαι διά τοκετόν Βασιλίσσης», «Πληροφορίαι διά χρονολογίαν γεννήσεως Βασιλέως»).

Λαμβάνοντας υπόψη όσα είχαν προηγηθεί και όσα ακολούθησαν, το αίτημα κάποιων άλλων «να μάθουν το επώνυμον της Βασιλικής Οικογενείας» θα πρέπει, πάντως, να θεωρηθεί είτε παντελώς αφελές είτε καθαρά προβοκατόρικο.

Βασιλεύς διά πάσαν νόσον

Η τελευταία κατηγορία αιτημάτων του ρουσφετολογίου απαρτίζεται από αιτήματα που σχετίζονται άμεσα με τη βασιλική ιδιότητα.

Υπάρχουν καλοπροαίρετοι που απευθύνουν «πολιτικάς συμβουλάς» ή «συμβουλάς προς Βασιλέα δι’ αυλικούς», με την αφελή βεβαιότητα πως οι σοφίες τους θα εισακουστούν· στο ίδιο μήκος κύματος, κάποιος νοσταλγός «ζητεί όπως ο Διάδοχος ονομασθή Γεώργιος Γ΄».

Ορισμένες διαθεσιμότητες κινούνται εμφανώς στην γκρίζα ζώνη μεταξύ αφιλοκερδούς προσφοράς και κουτοπόνηρων δημοσίων σχέσεων: ο ένας προβαίνει σε «προσφορά παιδικών τροφών εις Διάδοχον», ο άλλος «προτείνει να διδάξη την Διάδοχον πιάνον», ένας τρίτος στέλνει «χρυσόν σταυρόν εις Διάδοχον διά να τον φορέση και να τον βγάλουν φωτογραφία», ένας τέταρτος ζητά (ή αποστέλλει) «ενθύμιον διά τέκνον γεννηθέν την ιδίαν ημέραν με Διάδοχον».

Παρόμοια κίνητρα διακρίνονται και πίσω από το επιζητούμενο «συνοικέσιον μέσω Βασιλίσσης», την πρόσκληση της τελευταίας «εις εορτήν Τσιγγάνων» ή την «προσφορά υπηρεσιών προς Α.Μ. ως πράκτωρ».

Οσο για την «αποστολή Εθνικού Λαχείου προς Διάδοχον και Αλεξίαν», είναι προφανές ότι έγινε μπας και φτιάξει λίγο η τύχη τους.

Το αίτημα για «φωτογραφίαν [της] Βασιλίσσης από την μαθητικήν Της ζωήν» φέρνει αυτόματα στον νου τον φετινό «Νοτιά» του Τάσου Μπουλμέτη.

Η επιστήμη σηκώνει, αντίθετα, τα χέρια ψηλά στην περίπτωση του συμπατριώτη μας που «εις φωτογραφίαν Βασιλίσσης Αννας Μαρίας ζητεί αυτόγραφον Βασιλίσσης Φρειδερίκης».

Οι έμφυλες ιεραρχήσεις της εποχής, θεσμικά αποτυπωμένες και στην ίδια την εσωτερική τάξη των ανακτόρων, αποτυπώνονται, τέλος, αρκετά καθαρά στην αποτυχημένη «πρόρρησιν διά τέκνον Βασιλίσσης (θήλυ)», στην προθυμία ενός βασιλόφρονα «να αποστείλη βότανον διά να αποκτήση η Βασίλισσα άρρεν τέκνον», αλλά και στην έκκληση μιας Ελληνίδας που ζητά από το παλάτι «φυλακτόν διά να κάνη αγόρι».

Βιταμινούχα τσιγάρα, ταχύπλοα σκάφη

O Αμερικανός Νέλσον Τάρβις Γουότερμπαϊ ενημερώνει τον Κωνσταντίνο για την εκ μέρους του εφεύρεση ενός «τσιγάρου με βιταμίνη Α»
Η αποτυχία του κινήματος της 13/12/1967 μας απάλλαξε από την παραγωγή «αντικαρκινικού τσιγάρου» με τον βασιλικό θυρεό |

Εκτός από το βασιλικό ρουσφετολόγιο του 1967, ο φάκελος 438 του Αρχείου των Ανακτόρων περιέχει κάμποσα ακόμη ενδιαφέροντα ντοκουμέντα.

Ανάμεσά τους και επιστολές προς τον Κωνσταντίνο προσωπικών γνωστών του από το εξωτερικό, με ημερομηνίες του φθινοπώρου εκείνης της χρονιάς –λίγο πριν, δηλαδή, το αποτυχημένο κίνημα της 13ης Δεκεμβρίου και την αυτοεξορία του τέως στη Ρώμη.

Κάποιες απ’ αυτές τις επιστολές είναι αμιγώς κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η λακωνική απάντηση του απόστρατου -πλέον- στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι (9/10/1967) σε τηλεγράφημα του Ελληνα βασιλιά, απροσδιόριστου περιεχομένου.

Οι περισσότερες όμως αφορούν τη γνωστοποίηση επιχειρηματικών σχεδίων, για την ευόδωση των οποίων ζητούν την προσωπική υποστήριξη του Κωνσταντίνου.

Δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

◼ Στις 11 Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός Νέλσον Τάρβις Γουότερμπαϊ ενημερώνει τον Κωνσταντίνο για την εκ μέρους του εφεύρεση ενός «τσιγάρου με βιταμίνη Α», που υποτίθεται ότι «αποτρέπει τον καρκίνο», και τις σκέψεις για βιομηχανική παραγωγή του στην (καπνοπαραγωγό) χώρα μας –με δημόσια, μάλιστα, εμπλοκή των ανακτόρων:

«Θα είχατε την ευγένεια να με συμβουλεύσετε όσον αφορά το όνομα του κατασκευαστού τσιγάρων που φέρει τον βασιλικό θυρεό του Βασιλείου της Ελλάδος; Σχεδιάζω ένα ταξίδι στην Ελλάδα κατά τη χειμερινή περίοδο και θα εκτιμούσα κάθε καθοδήγηση που η Αυτού Βασιλική Υψηλότης θα επιθυμούσε να προσφέρει τότε».

◼ Στις 14 Νοεμβρίου ο Νορβηγός ιστιοπλόος Πέτερ Λούντε, χρυσός -κι αυτός- ολυμπιονίκης του 1960 σε άλλη κατηγορία, θυμίζει στον Κωνσταντίνο (14/11/1967) το «πολύ όμορφο δείπνο» που είχε απολαύσει τότε με τον ίδιο, «τις αδερφές Σας και, μεταξύ άλλων, τον κ. Straudridous», για να περάσει αμέσως μετά στο ψητό:

«Ο λόγος που Σας γράφω είναι ότι ασχολούμαι τώρα με τη ναυπηγική ταχύπλοων σκαφών από φάιμπεργκλας και μέχρι στιγμής τα έχω καταφέρει με το δικό μου σχέδιο τρικάρινου κήτους. Δεν έχω τη διεύθυνση του κ. Straudridous και γι’ αυτό τον λόγο θα Σας ζητούσα να προωθήσετε την επιστολή μου στους σωστούς ενδιαφερόμενους. Εσωκλείω φωτογραφίες και φυλλάδια των διαφόρων τρικάρινων σκαφών μας, τα οποία είναι πολύ κατάλληλα για ιστιοπλοϊκούς ομίλους ως διασωστικά, μεγαλοκάρινα και ενοικιαζόμενα σκάφη. […] Η παραγωγή μας για το 1968 έχει σχεδιαστεί στα 2.000 σκάφη και ο τζίρος της ισοδυναμεί με 10 εκατομμύρια νορβηγικές κορώνες. Αισθάνομαι πως υπάρχει μεγάλη ζήτηση για τον δικό μας τύπο σκαφών στη χώρα Σας, ελπίζω δε ότι το ζήτημα θα ενδιαφέρει και θα μου προσφερθεί επαφή με ανθρώπους της ναυτιλίας που ενδιαφέρονται να εισάγουν αυτά τα σκάφη και να τα διανείμουν κατά μήκος της υπέροχης ακτογραμμής Σας. Ελπίζω επίσης ότι αυτό θα μου δώσει την ευκαιρία να επισκεφθώ τα ελληνικά νησιά και να συναντήσω ξανά κάποιους από τους ιστιοπλόους φίλους μου. Ελπίζω πως αυτό δεν θα είναι υπερβολικά άβολο για Εσάς, και παίρνω το θάρρος να Σας ευχαριστήσω εκ των προτέρων για την ενδεχόμενη βοήθειά Σας».

▶ Δείτε το πλήρες κείμενο του βασιλικού ρουσφετολογίου:

PDF iconΑρχείο τέως Βασιλικών Ανακτόρων

Η αλληλογραφία ως επάγγελμα

Κωνσταντίννος Γκλίξμπουργκ- Εποχές μεγαλείου (1965)

Τριανταπέντε ολόκληρα χρόνια χωρίζουν την κατάρτιση του ρουσφετολογίου που μελετήσαμε από τη συνέντευξη του -έκπτωτου πλέον- Κωνσταντίνου στον δημοσιογράφο Λάρι Κινγκ του CNN (26/4/2002). Η αποκαλυπτική στιχομυθία των δυο ανδρών σχετικά με τον βιοπορισμό του τέως συνδέεται ωστόσο άμεσα, αν και υπόρρητα, με το σημερινό αντικείμενό μας:ΕΡ: «Πώς συντηρείστε; Υπάρχουν κονδύλια διαθέσιμα σ’ έναν εξόριστο βασιλιά;»

ΑΠ: «Δεν υπάρχουν κονδύλια διαθέσιμα σ’ έναν εξόριστο βασιλιά. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει εγώ να προσπαθήσω να κάνω, να φροντίσω τη δική μου οικογένεια».

ΕΡ: «Και πάτε στη δουλειά;»

ΑΠ: «Εχω ένα γραφείο στο Λονδίνο, το οποίο βασικά με κρατά σ’ επαφή με ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα μου. Ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι, πρώτα απ’ όλα, ότι υπάρχουν ένα σωρό άνθρωποι που θέλουν να έρθουν και να με δουν, απ’ όλα τα στρώματα της χώρας και όλες τις ηλικίες. Κατά κύριο λόγο, αυτή τη στιγμή, είναι νέοι. Για να σας δώσω μια ένδειξη, η αλληλογραφία που λαμβάνω από την Ελλάδα ξεπερνά τώρα τις 100.000 επιστολές τον χρόνο. Είναι λοιπόν τεράστιος φόρτος εργασίας για λίγους ανθρώπους κι ένα μικρό γραφείο στο Λονδίνο».

Για τον αριθμό των επιστολών, όποιος θέλει φυσικά τον πιστεύει. Αυτό για το οποίο μάλλον δεν χωρά αμφιβολία είναι, αντίθετα, η προέλευση της πεποίθησης του έκπτωτου μονάρχη πως η διαχείριση της αλληλογραφίας του συνιστά βιοποριστικό επάγγελμα…

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα Συντακτών. 14.02.2016, 09:50 |
Συντάκτης: Τάσος Κωστόπουλος

Προς τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο: Αυστροουγγαρία

Τρεις εβδομάδες μετά από την δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου-Φερδινάνδου και της συζύγου του Σοφίας στο Σεράγεβο, ή κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας εξέδωσε επίσημο κείμενο με την αντίδρασή της.

ΥΠΕΞ Αυστροουγγαρίας κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ Ο κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ (Graf Berchtold von und zu Ungarschitz, Frättling und Püllütz) υπήρξε ΥΠΕΞ της Αυστροουγγαρίας από τις 17 Φεβρουαρίου του 1912 ως τις 13 Ιανουαρίου 1915, και με αυτή την ιδιότητα έχει την ευθύνη για την σύνταξη και την επεξεργασία του τελεσιγράφου που ακολουθεί.

Από την ανάγνωσή του γίνεται φανερό ότι με αυτό η αυστροουγγρική κυβέρνηση επιχειρεί να διευθετήσει το σύνολο των προβλημάτων που θεωρούσε ότι είχε με την γειτονική Σερβία, και από την θέση της Μεγάλης Δϋναμης.

Το κείμενο αποφασίστηκε σε συνάντηση του υπουργικού συμβουλίου την 7η Ιουλίου 1914, και έλαβε την μορφή τελεσιγράφου. Η προϋπόθεση που λανθάνει είναι ότι η σερβική κυβέρνηση ενεχόταν στα γεγονότα του Σεράγεβο.

Το τελεσίγραφο επιδόθηκε στην σερβική κυβέρνηση στο Βελιγράδι την Πέμπτη 23 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ως χρονικό όριο για την ικανοποίηση των όρων που περιελάμβανε ήταν το Σάββατο 25 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ο βρετανός ΥΠΕΞ σερ Έντουαρντ Γκρέι (Edward Grey) σχολίασε ότι «ποτέ προηγουμένως ένα κράτος δεν απευθύνθηκε σε άλλο ανεξάρτητο κράτος με κείμενο τέτοιου τρομερού χαρακτήρα».

Η απάντηση των Σέρβων, ικανοποιούσε σχεδόν όλες τις απαιτήσεις της Αυστροουγγαρίας, εκτός από τον 6ο όρο. Παραταύτα, η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο στην Σερβία αμέσως μετά την απάντηση της σερβικής κυβέρνησης. Η κήρυξή του είχε δρομολογηθεί ήδη από την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου από διάφορα υψηλά ιστάμενα πρόσωπα στην κυβέρνηση και την αυλή τόσο της Αυστροουγγρικής όσο και της Γερμανικής αυτοκρατορία, και κατά την κρίση του αυστριακού επιτελάρχη Χοεντζόλερν όσο και του γερμανού επιτελάρχη Μόλτκε, το αργότερο έπρεπε να αρχίσει στις 25 Ιουλίου 1914.

Δείτε αμέσως κάτω από το τελεσίγραφο ένα συμπληρωματικό κείμενο της αυστροουγγρικής κυβέρνησης προς τις Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης, όπου επιχειρεί να εξηγήσει τα πράγματα από την δική της οπτική γωνία.

Τελεσίγραφο της Αυστροουγγαρίας προς την Σερβία

Την 31η Μαρτίου 1909 ο σέρβος πρέσβης στην Βιέννη, με εντολή της σερβικής κυβέρνησης, έκανε την ακόλουθη δήλωση στην αυτοκρατορική και βασιλική κυβέρνηση:

«Η Σερβία αναγκωρίζει ότι το τετελεσμένο γεγονός στην Βοσνία δεν επηρέασαν τα δικαιώματά της και συνεπώς θα συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις στις οποίες οι Δυνάμεις ενδέχεται να λάβουν κατά το Άρθρο 25 της Συνθήκης του Βερολίνου. Σε ένδειξη σεβασμού προς τις συμβουλές των Μεγάλων Δυνάμεων, η Σερβία αναλαμβάνει την υποχρέωση να παραιτηθεί από εδώ και στο εξής από την στάση της διαμαρτυρίας και της αντίθεσης, η οποία έχει υιοθετηθεί σε σχέση με την προσάρτηση1 από το περασμένο φθινόπωρο.

Επιπλέον, αναλαμβάνει να μεταβάλει την κατεύθυνση της πολιτικής της έναντι της Αυστροουγγαρίας, και να ζήσει εφεξής με όρους καλής γειτονίας με την τελευταία».

Η ιστορία των τελευταίων χρόνων, και ιδίως τα επώδυνα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, έχουν δείξει την ύπαρξη ενός ανατρεπτικού κινήματος που έχει στόχο την απόσχιση ενός τμήματος των εδαφών της Αυστροουγγαρίας από την Μοναρχία.

Το κίνημα, το οποίο γεννήθηκε υπό το βλέμμα της Σερβικής Κυβέρνησης, έχει προχωρήσει τόσο ώστε να γίνεται ορατό και από τις δύο πλευρές των σερβικών συνόρων εκδηλούμενο με τρομοκρατικές ενέργειες και σειρά βιαιοπραγιών και δολοφονιών.

Μακράν του να αναλαμβάνει τις επίσημες δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην διακήρυξη της 31ης Μαρτίου 1909, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας δεν έπραξε τίποτε για την καταστολή αυτών των κινήσεων. Έχει επιτρέψει εγκληματικές δολοπλοκίες διαφόρων εταιρειών που βάλλουν κατά της Μοναρχίας, και έχει ανεχτεί την υιοθέτηση ανεξέλεγκτης γλώσσας από τον τύπο, την εξύμνηση των δραστών των βιαιοπραγιών, και την συμμετοχή αξιωματικών και αξιωματούχων σε ανατρεπτικές δράσεις.

Έχει επιτρέψει μια δηλητηριώδη προπαγάνδα στην δημόσια εκπαίδευση· εν ολίγοις έχει επιτρέψει όλες τις εκφάνσεις μιας ρητορικής που αποσκοπεί στο να παρακινεί τον σερβικό πληθυσμό να μισεί την Μοναρχία και να περιφρονεί τους θεσμούς της.

Αυτή η ένοχη ανοχή της Βασιλικής Κυβέρνησης της Σερβίας δεν είχε πάψει κατά την στιγμή όπου σημειώθηκαν τα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, αλλά έδωσε αποδείξεις των μοιραίων συνεπειών της σε όλον τον κόσμο.

Από τις καταθέσεις και τις ομολογίες των ποινικών εγκληματιών της βιαιπραγίας της 28ης Ιουνίου τρέχοντος προκύπτει ότι οι δολοφονίες σχεδιάστηκαν στο Βελιγράδι· ότι τα όπλα και τα εκρηκτικά με τα οποία ήσαν εφοδιασμένοι οι δολοφόνοι δόθηκαν σε αυτούς από σέρβους αξιωματικούς και λειτουργούς που ανήκαν στην Ναρόντνα Οντμπράνα· ότι, τελικώς, η είσοδος των εγκληματιών και των όπλων τους στην Βοσνία οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε από αξιωματούχους των συνοριοφυλάκων των σερβικών συνόρων.

Οι παραπάνω αποτελέσματα της ανακριτικής διαδικασίας δεν επιτρέπουν πλέον στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση να ακολουθεί στάση καλόβουλης ανεκτικότητας την οποία τηρούσαν επί σειρά ετών έναντι των δολοπλοκιών που εξυφαίνονταν στο Βελιγράδι, και από εκεί διασπείρονταν στην επικράτεια της Μοναρχίας. Αντιθέτως, τα αποτελέσματα επιβάλλουν στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση το καθήκον να θέσει τέρμα στις μηχανορραφίες που διαμορφώνουν μια διαρκή απειλή για την ηρεμία της Μοναρχίας.

Για την επιτυχία αυτού του στόχου η Αυτοκρατορική και η Βασιλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι είναι αναγκασμένη να ζητήσει από την Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας την επίσημη διαβεβαίωση ότι καταδικάζει αυτήν την επικίνδυνη προπαγάνδα κατά της Μοναρχίας· με άλλα λόγια, όλη την σειρά των τάσεων, των οποίων ο έσχατος στόχος είναι να αποσπάσουν εδάφη που ανήκουν στην Μοναρχία, και να αναλάβει [η σερβική πλευρά] την καταστολή με κάθε μέσο αυτής της εγκληματικής και τρομοκρατικής προπαγάνδας.

Για να δώσει επίσημο χαρακτήρα σε αυτό το έργο, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα δημοσιεύσει στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» στης 13ης-16ης Ιουλίου την ακόλουθη δήλωση:

«Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας καταδικάζει την προπαγάνδα που στρέφεται κατά της Αυστροουγγαρίας –δηλαδή, την γενική τάση που έχει ως τελικό στόχο να αποσπάσει από την Αυστροουγγρική Μοναρχία εδάφη που της ανήκουν, και ειλικρινώς λυπάται για τις συνέπειες αυτών των εγκληματικών δράσεων.

Η Βασιλική Κυβέρνηση λυπάται που σέρβοι αξιωματικοί και αξιωματούχοι συμμετείχαν στην ανωτέρω προπαγάνδα, γεγονός που είχε ως συνέπεια την υπονόμευση των σχέσεων καλής γειτονίας, τις οποίες η Βασιλική Κυβέρνηση υποσχέθηκε να διατηρεί με την διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909.

Η Βασιλική Κυβέρνηση, που απορρίπτει και αποκηρύττει κάθε ιδέα ανάμειξης ή απόπειρας ανάμειξης στα πεπρωμένα των κατοίκων οποιασδήποτε περιοχής της Αυστροουγγαρίας, θεωρεί καθήκον της επισήμως να προειδοποιήσει τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους, και το σύνολο του πληθυσμού του Βασιλείου, ότι από τούδε και στο εξής θα προβεί με την μεγαλύτερη αυστηρότητα σε ενέργειες κατά των προσώπων που μπορεί να είναι ένοχοι τέτοιων μηχανορραφιών, τις οποίες θα επιχειρήσει με όλες της τις δυνάμεις να προλάβει και να καταστείλει».

Αυτή η διακήρυξη θα επιδοθεί ταυτοχρόνως στον Βασιλικό Στρατό ως ημερήσια διαταγή της Εξοχότητός-του του Βασιλέως και θα δημοσιευτεί στο «Επίσημο Δελτίο» του στρατού.

Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα αναλάβει περαιτέρω:

(1) Να εξαλείψει κάθε δημοσίευμα που παρακινεί σε μίσος και περιφρόνηση κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας και την γενική τάση η οποία στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας της [Μοναρχίας]·

(2) Να διαλύσει αμέσως την εταιρεία που ονομάζεται «Ναρόντνα Οντμπράνα», να κατασχέσει όλα τα μέσα άσκησης προπαγάνδας [από αυτή την οργάνωση], και να προχωρήσει με τον ίδιο τρόπο εναντίον άλλων εταιρειών και των κλάδων τους στην Σερβία, οι οποίες επιδίδονται σε προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Βασιλική Κυβέρνηση θα προβεί στα απαραίτητα μέτρα, ώστε να εμποδίσει τις διαλυμένες εταιρείες να εξακολουθήσουν την δράση τους κάτω από άλλο όνομα και μορφή·

(3) Να καταργήσει χωρίς καθυστέρηση από την δημόσια εκπαίδευση της Σερβίας, και από το σώμα της διδακτέας ύλης και από τις μεθόδους διδασκαλίας οτιδήποτε υπηρετεί την άνθιση της προπαγάνδας εναντίον της Αυστροουγγαρίας·

(4) Να απαλλάξει από την στρατιωτική υπηρεσία, και από την διοίκηση γενικώς, όλους τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους οι οποίοι είναι ένοχοι άσκησης προπαγάνδας κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, και των οποίων τα ονόματα η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα να ανακοινώσει στην Βασιλική Κυβέρνηση·

(5) Να δεχτεί την συνεργασία εντός της Σερβίας των εκπροσώπων της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης για την καταστολή του ανατρεπτικού κινήματος που απειλεί την ακεραιότητα της Μοναρχίας·

(6) Να αναλάβει την δικαστική δίωξη κατά όσων συνέβαλαν στην συνωμοσία της 28ης Ιουνίου τρέχοντος και οι οποίοι βρίσκονται εντός της σερβικής επικρατείας· εντεταλμένοι της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης θα συμμετάσχουν στις σχετικές έρευνες·

(7) Να προχωρήσουν χωρίς καθυστέρηση στην σύλληψη του Δημάρχου Βόιγια Τάνκοσιτς και του ατόμου με το όνομα Μίλαν Τσιγκάνοβιτς, σέρβου δημοσίου υπαλλήλου, οι οποίοι αποκαλύφθηκαν ως αποτέλεσμα της ανακριτικής διαδικασίας στο Σεράγεβο·

(8) Να εμποδίσει με αποτελεσματικά μέτρα την συνεργασία των σερβικών αρχών στην παράνομη διακίνηση όπλων και εκρηκτικών κατά μήκος των συνόρων, να απολύσει και να τιμωρήσει αυστηρά τους αξιωματούχους της συνοριοφυλακής στις Σάμπατζ και Λόζνικα, οι οποίοι είναι ένοχοι για την υποστήριξή τους προς τους δράστες του εγκλήματος στο Σεράγεβο, η οποία εκφράστηκε με διευκολύνσεις στην διέλευση των συνόρων·

(9) Να παράσχει στην Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση εξηγήσεις όσον αφορά αδικαιολόγητες δηλώσεις υψηλόβαθμων σέρβων αξιωματούχων, τόσο στη Σερβία όσο και στο εξωτερικό, οι οποίοι, παρά την επίσημη θέση τους, δεν δίστασαν μετά το έγκλημα της 28ης Ιουνίου να εκφραστούν σε συνεντεύξεις με όρους εχθρικούς προς την Αυστροουγγρική κυβέρνηση· και, τέλος,

(10) Να ενημερώσουν την Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, χωρίς καθυστέρηση, για την εκτέλεση των μέτρων που περιλαμβάνονται στους παραπάνω όρους.

Η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση αναμένει την απάντηση της Βασιλικής Κυβέρνησης το αργότερο ως τις 5 η ώρα του απογεύματος της 25ης Ιουλίου. [Βλ. Σημείωση]

Σημείωση 1. Ο Πρέσβης της Αυστροουγγαρίας σε προσωπική επιστολή προς τον ΥΠΕΞ της Γαλλίας με ημερομηνία 24 Ιουλίου 1914 προβαίνει στην εξής διόρθωση:

«Στο αντίγραφο που είχα την τιμή να στείλω στην Εξοχότητά σας σήμερα το πρωί, αναφερόταν ότι η Κυβέρνησή μου ανέμενε την απάντηση του Υπουργικού Συμβουλίου του Βελιγραδίου το αργότερο ως την 5η απογευματινή του Σαββάτου, 25 του τρέχοντος μηνός. Καθώς ο Πρέσβης μας στο Βελιγράδι παρέδωσε την επιστολή στις 6 το απόγευμα, ο επιτρεπόμενος χρόνος απάντησης μετατέθηκε για την 6η απογευματινή αύριο, Σάββατο.

Θεωρώ ότι είναι καθήκον μου να πληροφορήσω την Εξοχότητά σας για αυτή την μικρή μεταβολή στην εκπνοή της προθεσμίας για απάντηση από την Σερβική Κυβέρνηση».

Έχοντας συνείδηση ότι οι όροι του τελεσιγράφου ενδεχομένως να έμοιαζαν σχεδιασμένοι να προκαλέσουν μια αναπόφευκτη απόρριψη – παρέχοντας έτσι ένα εύσχημο άλλοθι για κήρυξη πολέμου κατά της Σερβίας – απεστάλη από την κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας μια επιστολή σε όλες της μείζονες Δυνάμεις τις Ευρώπης, συνημμένη στο ίδιο το τελεσίγραφο.

Επεξηγηματική επιστολή που επιδόθηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές Δυνάμεις Την 31η Μαρτίου 1909 η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας απηύθυνε στην Αυστροουγγαρία μια διακήρυξη της οποίας το κείμενο αναπαράγεται παραπάνω. Την ίδια ημέρα της επιδόσεως της διακηρύξεως η Σερβία απεδύθη σε μια πολιτική υποκίνησης επαναστατικών ιδεών μεταξύ των σέρβων υπηκόων της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, επιχειρώντας να προετοιμάσει με αυτόν τον τρόπο την απόσχιση αυστροουγγρικών εδαφών κατά μήκος των σερβικών συνόρων. Η Σερβία έγινε το κέντρο εγκληματικής αναταραχής. Αμέσως σχηματίστηκαν εταιρείες και ομάδες, στόχος των οποίων ήταν, είτε φανερά είτε μυστικά, να προκαλέσουν ταραχές επί ασυστροουγγρικού εδάφους. Μεταξύ των μελών αυτών των εταιρειών και ομάδων περιλαμβάνονταν στρατηγοί και διπλωμάτες, κυβερνητικοί αξιωματούχοι και ανώνυμοι υπήκοοι του βασιλείου. Οι σέρβοι δημοσιογράφοι είναι σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν στην υπηρεσία αυτής της προπαγάνδας, που στοχεύει την Αυστροουγγαρία, και δεν περνά ημέρα χωρίς τα όργανα του σερβικού τύπου να μη διαχέουν στους αναγνώστες τους μίσος και περιφρόνηση για την γειτονική τους Μοναρχία, ή να μη απευθύνουν απειλές λίγο ή περισσότερο απροκάλυπτες εναντίον της ασφάλειας και την ακεραιότητας της Μοναρχίας. Μεγάλος αριθμός πρακτόρων εν υπηρεσία χρησιμοποίησαν κάθε μέσο πρόκλησης αναταραχής με στόχο την Αυστροουγγαρία διαφθείροντας την νεολαία στις συνοριακές επαρχίες. Από την τελευταία κρίση στα Βαλκάνια υπήρξε αναζωπύρωση του πνεύματος συνωμοσίας, εγγενούς στους σέρβους πολιτικούς, το οποίο έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην Ιστορία του Βασιλείου· άτομα τα οποία ανήκαν προηγουμένως σε συμμορίες απασχολούμενες στην Μακεδονία ήρθαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην τρομοκρατική προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγαρίας. Έναντι τέτοιων ενεργειών, στις οποίες η Αυστροουγγαρία είναι εκτεθειμένη επί χρόνια, η Σερβική Κυβέρνηση δεν θεώρησε ότι είναι υποχρέωσή της να προβή στην λήψη έστω κάποιου ελάχιστου μέτρου. Έτσι, η Σερβική Κυβέρνηση απέτυχε να εκπληρώσει την υποχρέωσή της, όπως αυτή απορρέει από την επίσημη διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909, και ενήργησε σε αντίθεση με την βούληση της Ευρώπης και την δέσμευσή της έναντι της Αυστροουγγαρίας. Η υπομονή της Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Κυβέρνησης εν όψει αυτής της προκλητικής στάσης της Σερβίας προέκυπτε από την έλλειψη ενδιαφέροντος για εδαφικές διεκδικήσεις και α πό την ελπίδα ότι η Σερβική Κυβέρνηση θα έθετε τέρμα παρόλα αυτά εκτιμώντας την φιλία της Αυστροουγγαρίας και την αληθινή αξία της. Τηρώντας καλόβουλη στάση έναντι των πολιτικών ενδιαφερόντων της Σερβίας, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση ήλπισε ότι από την δική του πλευρά το βασίλειο θα αποφάσιζε εντέλει να ακολουθήσει ανάλογη συμπεριφορά. Ιδίως ανέμενε η Αυστροουγγαρία την ανάπτυξη αυτού του είδους πολιτικών ιδεών στην Σερβία, όταν, μετά από τα γεγονότα του 1912, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, με την ανιδιοτελή και αγόγγυστη στάση της, έκανε δυνατή μια τέτοια σημαντική αύξηση της επικράτειας της Σερβίας. Η εύνοια που επέδειξε τη Αυστροουγγαρία έναντι του γειτονικού Κράτους δεν ανέκοψε τις διεργασίες στο βασίλειο, το οποίο εξακολούθησε να ανέχεται επί του εδάφους του μια προπαγάνδα, οι μοιραίες συνέπειες της οποίας έγιναν ολοφάνερες σε ολόκληρο τον κόσμο στις 28 Ιουνίου τρέχοντος, όταν ο Διάδοχος της Μοναρχία και η επιφανής σύζυγός του έπεσαν θύματα συνωμοσίας που εκκολάφθηκε στο Βελιγάδι. Εν όψει αυτής της κατάστασης των πραγμάτων η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή αισθάνθηκε υποχρεωμένη να προβή σε νέα και επείγοντα διαβήματα στο Βελιγράδι με στόχο να πείσει την Σερβική Κυβέρνησή να θέσει τέρμα σε αυτό το εμπρηστικό κίνημα που απειλεί την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή είναι πεπεισμένη ότι προβαίνοντας σε αυτό το διάβημα θα έχει την απολύτως σύμφωνη γνώμη όλων των πολιτισμένων εθνών, τα οποία δεν δύνανται να επιτρέψει την βασιλοκτονία να γίνει το κατάλληλο όπλο που μπορεί ατιμωρητί να χρησιμοποιηθεί στην πολιτική διαμάχη, και την ειρήνη στην Ευρώπη να διαταράσσεται διαρκώς από κινήσεις που προέρχονται από το Βελιγράδι.

Πηγή: Source Records of the Great War, τ. I, εκδ. Charles F. Horne, National Alumni 1923.


1 Δηλαδή, την προσάρτηση της οθωμανικής επαρχίας της Βοσνίας από την Αυστροουγγαρία το 1908.

Προς τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο: Σερβία

Ο σέρβος πρωθυπουργός Νικόλα Πάσιτς με τον έλληνα ομόλογό του το 1913. Οι ιστορικοί δεν συμφωνούν αν είχε γνώση και εμπλοκή στην δολοφονία του διαδόχου της Αυστροουγγαρίας στο Σεράγεβο από μέλη της οργάνωσης Νέα Βοσνία, αν και οι περισσότεροι το απορρίπτουν. Πάντως, η άρνηση του Νικόλα Πάσιτς να ικανοποιήσει τον 6ο όρο του αυστριακού τελεσιγράφου για ανεξάρτητη έρευνα αστυνομικών της Αυστροουγγαρίας στο έδαφος της Σερβίας, οδήγησε την Αυστροουγγαρία να θεωρήσει ότι ο σέρβος πρωθυπουργός είχε γνώση της δολοφονίας, και αυτό μέσω της οργάνωσης Μαύρο Χέρι, που είχε μέλη και μεταξύ των σέρβων αστυνομικών. Αυτή την ερμηνεία της Αυστροουγγαρίας δέχονται κάποιοι ιστορικοί.

Η απάντηση της Σερβικής Κυβέρνησης στο τελεσίγραφο της Αυστροουγγαρίας

(Προοίμιο) … [Η Σερβία] δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για εκδηλώσεις ιδιωτικού χαρακτήρα, όπως άρθρα στον τύπο και ειρηνικά έργα εταιρειών … [Η Σερβική Κυβέρνηση] αισθάνεται οδύνη και έκπληξη για τις δηλώσεις, σύμφωνα με τις οποίες μέλη του Βασιλείου της Σερβίας φέρονται να έχουν συμμετάσχει στις προετοιμασίες του εγκλήματος …

[Ωστόσο, η Σερβία] είναι έτοιμη να χειριστεί την δίκη οιουδήποτε σέρβου υπηκόου…, για τον οποίο έχουν έρθει στο φως αποδείξεις για την συνενοχή του στο έγκλημα του Σεράγεβο [καθώς επίσης, καταδικάζει οποιαδήποτε προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγαρίας].

1. [Η Σερβία θα] εισαγάγει… ρύθμιση στον νόμο περί τύπου, η οποία θα προβλέπει βαρύτατες ποινές για την υποκίνηση μίσους και περιφρόνησης προς την Αυστροουγγρική Μοναρχία…

2. [Η σερβική Κυβέρνηση] δεν κατέχει αποδείξεις… ότι η Ναρόντνα Οντμπράνα και παρόμοιες εταιρείες έχουν διαπράξει προς το παρόν οποιαδήποτε εγκληματική πράξη αυτής της φύσεως… Ωστόσο, [η Σερβία] θα… διαλύσει την Ναρόντνα Οντμπράνα και κάθε άλλη εταιρεία, η οποία…

3. [Η Σερβία] θα καταργήσει χωρίς καθυστέρηση από την δημόσια εκπαίδευση… οτιδήποτε συντελεί ή ενδέχεται να συντελέσει στην υπόθαλψη προπαγάνδας κατά [της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας], μόλις [η Αυστροουγγαρία] της παράσχει γεγονότα και αποδείξεις…

4. [Η Σερβία] συμφωνεί επίσης να απομακρύνει από την στρατιωτική υπηρεσία όλα τα πρόσωπα, για τα οποία υπάρχουν αποδείξεις ενοχής για πράξεις που στοχεύουν εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας της [Αυστροουγγαρίας], και αναμένει [από την Αυστροουγγαρία] να κοινοποιήσει… τα ονόματα και τις ενέργειες αυτών των αξιωματικών, για τους σκοπούς των διεργασιών εναντίον τους.

5. [Η Βασιλική Κυβέρνησή της Σερβίας] δεν αντιλαμβάνεται σαφώς το νόημα ή την έκταση του αιτήματος… να αναλάβει να αποδεχτεί την συνεργασία των αντιπροσώπων [της Αυστροουγγαρίας], αλλά διακηρύσσει ότι δέχεται μια τέτοια συνεργασία, καθώς συμφωνεί με την αρχή του Διεθνούς Δικαίου, με την ποινική διαδικασία, καθώς και με τις σχέσεις καλής γειτονίας.

6. …Όσον αφορά την συμμετοχή σε αυτή την έρευνα [την οποία η Σερβία σκοπεύει να διεξαγάγει] των αυστροούγγρων αξιωματούχων… [η Σερβία] δεν μπορεί να δεχτεί μια τέτοια διευθέτηση, καθώς αυτή θα συνιστούσε παραβίαση του Συντάγματος…

7. [Η Σερβία δηλώνει ότι δεν κατέστη δυνατόν να συλλάβει ένα από τα κατονομαζόμενα πρόσωπα· ζητεί αποδείξεις από την Αυστροουγγαρία].

8. [Η Σερβία συμφωνεί να ενισχύσει τα μέτρα κατά της λαθραίας διακίνησης όπλων και εκρηκτικών κατά μήκος των συνόρων με την Βοσνία].

9. [Η Σερβία προσφέρει εξηγήσεις για τα αντι-αυστροουγγρικά σχόλια σέρβων αξιωματούχων, αν η Αυστροουγγαρία αποστείλει αντίγραφα των δηλώσεων για τις οποίες τους κατηγορεί].

10. [Η Σερβία θα ενημερώσει πρόθυμα για τα μέτρα που ελήφθησαν από πλευράς της, αλλά, αν η Αυστροουγγαρία δεν ικανοποιηθεί με την απάντησή της, τότε] η Σερβική Κυβέρνηση… είναι έτοιμη… να αποδεχθεί ειρηνική διευθέτηση είτε με παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είτε με παραπομπή του ζητήματος στις Μεγάλες Δυνάμεις…

Παράδοση του φον Πάουλους στο Στάλινγραντ (31-1-1943)

Στις 31 Ιανουαρίου του 1943, ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στο Στάλινγκραντ παραδόθηκε στον σοβιετικό στρατό. Παρά και ενάντια στην διαταγή του Χίτλερ που διέταξε, έξι ημέρες πριν, να πεθάνουν μέχρις ενός όλοι οι γερμανοί στρατιώτες και να μη παραδοθεί κανείς.

Ο Φρίντριχ φον Πάουλους (Friedrich von Paulus), 53 ετών, έλαβε μέρος στην εισβολή στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Το καλοκαίρι του 1940, ο Πάουλους προήχθη σε αναπληρωτής Αρχηγός τους Γενικού Επιτελείου. Με αυτή την ιδιότητα επισκέφθηκε τον Έρβιν Ρόμελ (Erwin Rommel) στην βόρεια Αφρική, και συνέταξε μια πολύ επικριτική αναφορά για τον Ρόμελ και τον στρατό του, αλλά ο Χίτλερ δεν έδωσε καμιά συνέχεια στην αναφορά.

Κατά την προετοιμασία της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, ο Πάουλους επεσήμανε στον Χίτλερ τρεις στόχους: (α) μετά την γερμανική εισβολή, να μη επιτραπεί στον Κόκκινο Στρατό να υποχωρήσει στο εσωτερικό της Ρωσίας. (β) Για την αποτελεσματική έκβαση της εισβολής ο γερμανικός στρατός θα έπρεπε να εφαρμόσει την αρχή της περικύκλωσης, και τέλος (γ) Η κύρια επιθετική ενέργεια θα έπρεπε να γίνει βόρεια από τα Έλη Πρίπιατ, ώστε να καταληφθεί η Μόσχα.

Το καλοκαίρι του 1942 ο Πάουλους επικεφαλής 250.000 ανδρών 500 τεθωρακισμένων αρμάτων μάχης, με 7.000 όπλα και πολυβόλα, και 25.000 άλογα. Η κίνηση του γερμανικου στρατού καθυστερούσε από έλλειψη καυσίμων για τα μηχανοκίνητα, κι έτσι τον Ιούλιο διέκοψε την πορεία στο Κάλαχ. Καύσιμα και εφόδια έφτασαν μόλις στις 7 Αυγούστου 1942 και η πορεία άρχισε αμέσως. Στις επόμενες εβδομάδες οι Γερμανοί σκότωσαν περί τους 50.000 σοβιετικούς στρατιώτες, αλλά στις 18 Αυγούστου αναγκάστηκε να ξανασταματήσει  από έλλειψη καυσίμων περίπου 55 χλμ. μακριά από το Στάλινγκραντ.

Για να εξοικονομήσει καύσιμα ο Παόυλους κινήθηκε μόνον με ένα μέρος των τεθωρακισμένων, αλλά τώρα ο Κόκκινος Στρατός διενεργούσε σφοδρές επιθέσεις, και καθήλωσε τους Γερμανούς έξω από το Στάλινγκραντ Ο Πάουλους έφερε και τις υπόλοιπες γερμανικές δυνάμεις, και κύκλωσε την πόλη. Καθώς το βόρειο τμήμα του απειλήθηκε, ο γερμανικός στρατός καθυστέρησε την επίθεση ως την  7η Σεπτεμβρίου. Εντωμεταξύ η γερμανική πολεμική αεροπορία βομβάρδιζε το Στάλινγκραντ με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς αμάχους.

Ο Χίτλερ διέταξε την άμεση κατάληψη του Στάλινγκραντ με οποιοδήποτε κόστος για τις γερμανικές δυνάμεις.  Από το ραδιόφωνο ο Χίτλερ είπε στους Γερμανούς: «Μπορείτε να είστε βέβαιο ότι κανείς δεν θα μας απωθήσει από το Στάλινγκραντ«. Στις 4 Οκτωβρίου 1942 ο Πάουλους που είχε χάσει 40.000 άνδρες από την είσοδό του στην πόλη, ζήτησε ενισχύσεις από τον Χίτλερ.

Λίγες ημέρες αργότερα 5 μεραρχίες μηχανικού και μία επιλαρχία αρμάτων έφθασαν στο Στάλινγραντ. Ο Ιωσήφ Στάλιν απάντησε με πόλεμο παρέλκυσης, και διέταξε τρεις επιπλέον στρατιές να κινηθούν σε βοήθεια της πόλης. Μολονότι οι Σοβιετικοί είχαν μεγαλύτερες απώλειες από τους Γερμανούς, εντούτοις είχαν συνολικά περισσότερους άνδρες.

Οι καταρρακτώδεις βροχές του Οκτωβρίου μετέτρεψαν τους δρόμους σε λάσπη, και ο ανεφοδιασμός της Έκτης γερμανικής Στρατιάς άρχισε να έχει προβλήματα. Στις 19 Οκτωβρίου άρχισε να χιονίζει. Εντούτοις, ο Πάουλους σημείωνε μικρή πρόοδο στην κατάληψη του Στάλινγκραντ, όπου οι Ρώσοι μάχονταν από σπίτι σε σπίτι: είχε καταλάβει περί το 90% της πόλης. Αλλά, οι στρατιώτες του άρχισαν να μη έχουν αρκετά πολεμοφόδια και τρόφιμα. Παραταύτα, ο Πάουλους διέταξε άλλη μια επίθεση στις 4 Νοεμβρίου. Τις επόμενες 2 ημέρες ο γερμανικός στρατός είχε σημαντικές απώλειες, και το Κόκκινος Στρατός άρχισε αντεπίθεση. Ο Πάουλους αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί νότια, αλλά τότε ήρθε εντολή από τον Χίτλερ να εξακολουθήσει την επίθεση, παρά τον κίνδυνο να περικυκλωθούν οι γερμανοί στρατιώτες. Ο Χίτλερ διαβεβαίωνε ότι η πολεμική αεροπορία θα αναλάμβανε τον ανεφοδιασμό.

Αξιωματικοί του Πάουλους αντέτειναν ότι η αεροπορία δεν θα μπορούσε να τους ανεφοδιάσει επαρκώς. Όλοι πρότειναν αναδίπλωση και υποχώρηση, προτού ο Κόκκινος Στρατός εδραιωθεί σε προωθημένες θέσεις. Ο Χανς Χούμπε είπε στον Πάουλους ότι μια έξοδος ήταν η μόνη σωστή επιλογή για τους Γερμανούς, αλλά ο Πάουλους του απάντησε ότι πρέπει να υπακούσει στις εντολές του Χίτλερ.

Όλον τον Δεκέμβριο η Λουφτβάφε έρριχνε καθημερινά 70 τόνους εφοδίων. Ο περικυκλωμένος γερμανικός στρατός χρειαζόταν 300 τόνους ημερησίως. Οι στρατιώτες άρχισαν να παίρνουν το ένα τρίτο της κανονικής μερίδας, έτσι άρχισαν να σκοτώνουν και να τρώνε τα άλογά τους. Στις 7 Δεκεμβρίου, σε κάθε 2ο άνδρες της Έκτης Στρατιάς αντιστοιχούσε ένα καρβέλι ψωμί.

Ο Χίτλερ αντιλήφθηκε ότι έχανε την Έκτη Στρατιά, και διέταξε τον στρατάρχη Έριχ ωον Μανστάιν (Erich von Manstein) και την 4η μηχανοκίνητη στρατιά να αρχίσουν επιχείρηση σωτηρίας. Ο Μανστάιν εμποδίστηκε να ενωθεί με την Έκτη Στρατιά 50 χιλιόμετρα πριν το Στάλινγκραντ, καθώς ο Κόκκινος Στρατός τον καθήλωσε με συνεχή πυρά. Στις 27 Δεκεμβρίου 1942, ο Μανστάιν αποφάσισε να υποχωρήσει, καθώς αντιμετώπιζε τον κίνδυνο περικύκλωσης από τους Ρώσους.

Στο Στάλινγκραντ τον τελευταίο μήνα είχαν σκοτωθεί 28.000 γερμανοί στρατιώτες. Καθώς είχαν μείνει ελάχιστα τρόφιμα, ο Πάουλους έδωσε την εντολή να πάψουν να τρέφονται οι 12.000 τραυματίες. Δελτίο τροφίμων μπορούσαν να έχουν μόνον όσοι πολεμούσαν. Ο Έριχ φον Μανστάιν έδωσε στον Πάουλους την εντολή να επιχειρήσει μαζική έξοδο από την πόλη του Στάλινγκραντ, αλλά οι Γερμανοί που βρίσκονταν μέσα στην πόλη ήταν πολύ αδύναμοι για κάτι τέτοιο.

Στις 3ο Ιανουαρίου 1943, ο Χίτλερ προήγαγε τον Πάουλους σε στρατάρχη και του έστειλε μήνυμα ότι κανένας γερμανός στρατάρχης δεν αιχμαλωτίστηκε ποτέ. Ο Χίτλερ υποδείκνυε έτσι στον Πάουλους να αυτοκτονήσει, αλλά εκείνος απέρριψε την ιδέα του φύρερ, και την επόμενη ημέρα παραδόθηκε στους Σοβιετικούς του Κόκκινου Στρατού. Ο τελευταίος Γερμανός παραδόθηκε στις 2 Φεβρουαρίου.

Η μάχη του Στάλινγκραντ είχε τελειώσει. Αιχμαλωτίστηκαν περισσότεροι από 91.000 άνδρες και 150.000 πέθαναν κατά την διάρκεια της πολιορκίας. Οι γερμανοί αιχμάλωτοι αναγκάστηκαν να πάνε με τα πόδια στην Σιβηρία. Περίπου 45.000 πέθαναν σ’ αυτήν την πορεία, και μόνον  7.000 επιβίωσαν μετά από την λήξη του πολέμου.

Ο Πάουλους φυλακίστηκε, και αρχικά αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους Σοβιετικούς. Αλλά, όταν ανακάλυψε ότι οι φίλοι του Έριχ Χέπνερ (Erich Hoepner) και Έρβιν φον Βιτζλέμπεν (Erwin von Witzleben) εκτελέστηκαν μετά την Συνωμοσία του Ιουλίου, συμφώνησε να κάνει αντιναζιστικές ραδιοφωνικές εκπομπές. Σ’ αυτές καλούσε γερμανούς αξιωματικούς να εγκαταλείψουν τον Χίτλερ και να τον παρακούσουν. Ο Χίτλερ διέταξε να συλληφθεί και να φυλακιστεί όλη η οικογένεια του φον Πάουλους.

Το 1946 ο Πάουλους κατέθεσε στην Δίκη της Νυρεμβέργης ως μάρτυρας κατηγορίας. Μολονίτι παραδέχτηκε ότι ήταν ένοχος εγκλημάτων κατά την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης αρνήθηκε να ενοχοποιήσει τους Άλφρεντ Γιόντι (Alfred Jodl) και Βίλχελμ Καϊτέλ (Wilhelm Keitel). Ο Πάουλους παρέμεινε φυλακισμένος στην Σοβιετική Ένωση ως το 1953, οπότε αποφυλακίστηκε. Εγκαταστάθηκε στην Δρέσδη της Ανατολικής Γερμανίας, όπου εργάστηκε ως επιθεωρητής της Λαϊκής Αστυνομίας. Πέθανε την 1η Φεβρουαρίου  1957.

(1) Αξιολόγηση του στρατιωτικού Φρίντριχ φον Πάουλους το 1927.

Πασχίζει για την αποφυγή δημιουργίας εχθρών. Είναι αργός, αλλά μεθοδικός. Φανερώνει ικανότητες τακτικής, μολονότι τείνει να δαπανά πολύ χρόνο για την εκτίμηση της κατάστασης.

(2) Samuel W. Mitcham: Hitler’s Field Marshals. 1988.

Δύσκολα φανταζόμαστε στρατηγό λιγότερο κατάλληλο για την αρχιστρατηγία από τον Φρίντριχ φον Πάουλους το 1942. Πράγματι ήταν σταθερός, τεχνικώς άριστος επιτελικός αξιωματικός, αλλά ποτέ δεν είχε αναλάβει την διοίκηση μονάδας μεγαλύτερης από ένα πειραματικό μηχανοκίνητο τάγμα. Ήταν από τα νύχια ως την κορφή ένας αξιωματικός επιτελείου. Υψηλός, αδύνατος και σχολαστικός, φορούσε κατά κανόνα γάντια καθώς μισούσε την βρωμιά. Έκανε λουτρό και άλλαζε ρούχα δύο φορές την ημέρα, και ορισμένοι πιο μάχιμοι συνάδελφοί του τον ονόμαζαν σαρκαστικά  «ο Ευγενής Κύριος» και «ο Κομψότερος Κύριός μας». Ακόμη χειρότερα του έλειπε η αποφασιστικότητα, ενώείχε  πείσει τον εαυτό του ότι ο Χίτλερ ήταν μια αλάνθαστη στρατιωτική μεγαλοφυΐα — ένας μοιραίος συνδυασμός.

(3) Τον χειμώνα του 1942 ανατέθηκε στον στρατηγό Γκίντερ Μπλούμεντριτ (Guenther Blumentritt) να επισκεφτεί το Ανατολικό Μέτωπο. Ο Χίτλερ απέρριψε την αναφορά του Μπλούμεντριτ για υποχώρηση από το Στάλινγκραντ.

Πέρασα 10 ημέρες σ’ εκείνον τον τομέα, και ύστερα από την επιστροφή μου συνέταξα μια αναφορά για το πόσο ανασφαλές ήταν να διατηρούμε ένα τόσο μακρό αμυντικό μέτωπο στην διάρκεια του χειμώνα. Οι ατμομηχανές σταματούσαν 200 χιλιόμετρα πίσω από την γραμμή του μετώπου, και η επίπεδη, αποψιλωμένη μορφολογία της χώρας σήμαινε ότι υπήρχε ελάχιστη ξυλεία για την εκτέλεση αμυντικών έργων. Οι διαθέσιμες γερμανικές μεραρχίες κρατούσαν γραμμές των 50 – 60 χιλιομέτρων. Δεν υπήρχαν κατάλληλα χαρακώματα ή σταθερές θέσεις. Ο στρατηγός Χάλντερ (Halder) αποδέχθηκε αυτήν την αναφορά και πρότεινε να διακοπεί η επίθεσή μας, με δεδομένη την αυξανόμενη αντίσταση που προβαλλόταν και τα εντεινόμενα σημεία κινδύνου από το εκτεταμένο μέτωπο. Αλλά ο Χίτλερ δεν άκουγε τίποτε. Ως τον Σεπτέμβριο η ένταση μεταξύ του φύρερ και του Χάλντερ αυξανόταν, και οι διαξιφισμοί τους έγιναν σκληρότεροι. Ήταν μια διαφωτιστική εμπειρία να βλέπει κάποιος τον Χίτλερ να συζητάει σχέδια με τον Χάλντερ. Ο φύρερ συνήθιζε να κινεί με μεγάλες κινήσεις τα χέρια του πάνω από τον χάρτη — «Επιτεθείτε εδώ, επιτεθείτε εκεί». Όλα ήσαν αόριστα και άσχετα από τις πρακτικές δυσκολίες. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι θα ήθελε, αν μπορούσε, να απολύσει όλο το Γενικό Επιτελείο, με μια πλατιά κίνηση των χεριών του. Αισθανόταν ότι αποδέχονταν μόνον με μισή καρδιά τις ιδέες του. Εντέλει, ο στρατηγός Χάλντερ κατέστησε σαφές ότι αρνιόταν να αναλάβει την ευθύνη για την εξακολούθηση της επιθετικής προέλασης με τον χειμώνα να πλησιάζει. Αποπέμφθηκε στο τέλος Σεπτεμβρίου, και αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό Τσάιτσλερ (Zeitzler) – τον τότε Επιτελάρχη του Στρατάρχη φον Ρούντστεντ (Rundstedt) στο Δυτικό Μέτωπο. Εμένα, με έστειλαν Δυτικά, να αναλάβω την θέση του Τσάτσλερ.

(4) Φρίντριχ Πάουλους: τηλεγραφικό μήνυμα στον Αδόλφο Χίτλερ (24 Ιανουαρίου 1943)

Στρατεύματα χωρίς πολεμοφόδια ή τροφή. Αποτελεσματική διοίκηση όχι πλέον δυνατή. 18.000 τραυματίες χωρίς εφόδια, ιματισμό, φάρμακα. Περαιτέρω άμυνα άνευ νοήματος. Αναπόφευκτη κατάρρευση. Στρατός ζητεί άμεση άδεια παραδόσεως, ώστε σωθεί ζωή υπολοίπων ανδρών.

(5) Αδόλφος Χίτλερ: τηλεγράφημα στον Φρίντριχ Πάουλους (24 Ιανουαρίου 1943)

Παράδοση απαγορεύεται. Έκτη Στρατιά θα κρατήσει θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελευταίας μάχης και από την ηρωική στάση τους συνεισφέρει αλησμόνητο τρόπο στην ίδρυση αμυντικού μετώπου και σωτηρία Δυτικού κόσμου.

(6) Φρίντριχ Πάουλους:  τηλεγράφημα στον Αδόλφο Χίτλερ (31 Ιανουαρίου 1943)

Έκτη Στρατιά, πιστή σε όρκο και συνείδηση μεγάλη σημασίας αποστολής της, κράτησαν θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελικής μάχης για τον Φύρερ και την Πατρίδα ως το τέλος.

(7) Γερμανικά στενογραφημένα πρακτικά όσων είπε ο Αδόλφος Χίτλερ σε συνάντηση με τους στρατηγούς του την 1η Φεβρουαρίου 1943.

Θα φθάσει στην Μόσχα – και σκεφτείτε την ποντικοπαγίδα εκεί. Εκεί θα υπογράψει οτιδήποτε. Θα κάνει ομολογίες, διακηρύξεις – θα δείτε. Τότε θα κατεβούν την πλαγιά της πνευματικής χρεοκοπίας ως το χαμηλότερο βάθος. Θα δείτε —  θα πάρει μια εβδομάδα το πολύ ωσότου ο Σέιλιτς (Seydlitz) και ο Σμιτ (Schmidt), ακόμη κι ο Πάουλους,  καταλάβουν το ραδιομέγαρο. Θα μπουν στην Λιουμπλιάνκα [αρχηγείο KGB και φυλακή στην Μόσχα], κι εκεί θα τους φάνε τα ποντίκια. Πώς μπορούν να είναι τόσο δειλοί; Δεν το καταλαβαίνω. Τι είναι η Ζωή; Η Ζωή είναι το Έθνος. Το άτομο πρέπει να πεθάνει άμεσα. Πέρα από την ζωή του ατόμου βρίσκεται το Έθνος. Αλλά, πώς μπορεί να φοβάται κάποιος αυτή την στιγμή του θανάτου, με τον οποίο μπορεί να ελευθερωθεί από αυτήν την μιζέρια, αν το καθήκον του δεν τον δένει με αυτήν την Κοιλάδα των Δακρύων. Τόσοι άνθρωποι έχουν πεθάνει, και ξάφνου ένας τέτοιος άνθρωπος αμαυρώνει την τελευταία στιγμή τον ηρωισμό τόσο πολλών άλλων. Θα μπορούσε να ελευθερώσει τον εαυτό του από όλη τη λύπη και να ανέλθει στην αιωνιότητα και την εθνική αθανασία, αλλά εκείνος επιλέγει να πάει στην Μόσχα! Ό,τι με πληγώνει περισσότερο, προσωπικά, είναι ότι τον προήγαγα σε στρατάρχη. Θέλησα να του δώσω αυτήν την τελευταία ευχαρίστηση. Αυτός είναι ο τελευταίος στρατάρχης που θα διορίσω σ’αυτόν τον πόλεμο.

(8) Επίσημη γερμανική ραδιοφωνική εκπομπή στις 3 Φεβρουαρίου 1943.

Η μάχη του Στάλινγκραντ τελείωσε. Πιστοί στον όρκο τους να πολεμήσουν μέχρι την τελευταία τους πνοή, οι άντρες της Έκτης Στρατιάς υπό την άψογη ηγεσία του Στρατάρχη Πάουλους νικήθηκαν από τις υπέρτερες δυνάμεις του εχθρού και από τις αντίξοες περιστάσεις που αντιμετώπισαν οι δυνάμεις μας.

(9) Edward Heath: The Course of My Life. 1988.

Ενόσω ήμουν στο δικαστήριο, οι Ρώσοι παρουσίασαν ως μάρτυρα κατηγορίας τον Στρατάρχη φον Πάουλους, που υπήρξε διοικητής της Έκτης Γερμανικής Στρατιάς στο Στάλινγκραντ. Ψηλός, και πλέον ελαφρώς σκυφτός, διηγήθηκε με ήρεμη φωνή την ιστορία της επίθεσης εναντίον της Ρωσίας’ πώς σχεδιάστηκε, τις διαταγές που δόθηκαν για την μεταχείριση του ρωσικού λαού και, τελικώς, για την ήττα και την αιχμαλωσία του στρατού του. Εξετάσθηκε από τα μέλη όλων των κατηγορουσών αρχών. Αισθάνθηκα ιδιαιτέρως υπερήφανος για την επιδεξιότητα με την οποία η βρετανική ομάδα, υπό τον Ντέιβιντ Μάξγουελ Φάιφ, λόρδο του Κίλμιουιρ, έκανε τη δουλειά της, και όλοι παρατηρούσαμε τα πρόσωπα στα έδρανα των κατηγορουμένων καθώς ξεδιπλωνόταν η εφιαλτική διήγηση. Σκεφτόμουν όλα τα σχέδια επίθεσης και κατοχής που αποκαλύπτονταν’ τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης  — τα συρρικνωμένα κεφάλια των στραγγαλισμένων Πολωνών και τα διάστικτα ανθρώπινα δέρματα σε αμπαζούρ για λαμπατέρ που είχα δει ανάμεσα σε άλλα αντικείμενα στην αίθουσα πειστηρίων  — και την καταναγκαστική εργασία’ για τις χιλιάδες εκτοπισμένων ανθρώπων από κάθε ευρωπαϊκή χώρα που βρίσκονταν σκορπισμένοι σ’ όλη την ήπειρο αναζητώντας απελπισμένα ένα σπίτι’ κι εκείνους τους πρόχειρους τάφους που είχαμε αφήσει πίσω μας καθώς κινούμασταν από την Νορμανδία στην Βαλτική.  Ο νους μου πήγε ακόμη πιο πίσω, στο απόγευμα της 3ης Σεπτεμβρίου 1939, όταν ο Νέβιλ Τσάμπερλεν ( Neville Chamberlain) απευθύνθηκε στο έθνος από το ραδιόφωνο και προειδοποίησε ότι «Ενάντια στο κακό θα πολεμήσουμε — την ωμή βία, την κακοπιστία, την αδικία, την καταπίεση και τους διωγμούς– κι ενάντια σ’ αυτά είμαι βέβαιος ότι το δίκαιο θα επικρατήσει.».

Ποιος και γιατί χρηματοδοτεί τον φασισμό;

Είναι ολωσδιόλου απίθανο το τι μπορεί να διαβάσει κάποιος στο διαδίκτυο: σκουπίδια, αποκυήματα και διαμαντάκια. Πριν από μερικές ημέρες βρήκα το βιβλίο του Antony C. Sutton: Wall Street and the Rise of Hitler, 2000, στον ιστότοπο του περιοδικού Studies in Reformed Theology. Άρχισα να το φυλλομετρώ και κατέληξα να το διαβάσω απνευστί (διακοπών του Πάσχα βοηθουσών!)..

Το έβδομο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην εξέταση των σχέσεων όχι μόνον των γερμανών, αλλά και των αμερκανών βιομηχάνων και χρηματιστών με την άμοδο του Χίτλερ στην εξουσία, και με κατάλληλη παράθεση πειστικών τεκμηρίων. Υποθέτω, ότι στον βαθμό που η γερμανική βιομηχανία ανασυγκροτήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με αμερικανικά κεφάλαια μετά την συντριβή της Γερμανίας στο τέλος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου. Το κείμενο μου γέννησε πολλές σκέψεις για την σύγχρονη άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη και την Ελλάδα, και θαρρώ ότι, αν θέλουμε να ανατάμουμε στα σοβαρά το φαινόμενο αυτό, θα πρέπει να εξετάσουμε το δίκτυο των χρηματοδοτικών πόρων των φασιστικών ομάδων. Και, επειδή στην εποχή μας, πολλά και μεγάλα συμβαίνουν ανοιχτά και σε πρώτο πλάνο, τόσο πολλά, τόσο μεγάλα και τόσο σε πρώτο πλάνο που να μη προλαβαίνουμε να ανασυγκροτήσουμε την πλήρη εικόνα, υποθέτω ότι θα πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να αποτιμήσουμε σε χρήμα τον τηλεοπτικό και ραδιοφωνικό χρόνο που αφιερώνεται στις ποικιλώνυμες φασιστικές ομάδες καθημερινά, τουλάχιστον από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης το 2008. Τέτοια έχοντας στον νου, αποφάσισα να επιχειρήσω την απόδοση στα ελληνικά του έβδομου κεφαλαίου του βιβλίου του Antony C. Sutton: Wall Street and the Rise of Hitler..

Άλλωστε, σε τι χρησιμεύει η Ιστορία, αν όχι την προσεκτική απόπειρα να γνωρίσει το σήμερα εξ αναλόγου προς το παρελθόν και mutatis mutandis; Αλλά, επ’ αυτού θα πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες ο καθένας μας

 

 

Α’ Παγκόσμιος πόλεμος

«Όταν μπορούσαμε να διαχειριστούμε την κατάσταση δείξαμε αμέλεια, και τώρα που είναι εντελώς εκτός ελέγχου χρησιμοποιούμε με υπερβολική καθυστέρηση φάρμακα που τότε θα μπορούσαν να είχαν θεραπεύσει. Δεν υπάρχει τίποτε νέο στην ιστορία αυτή. Είναι τόσο παλιά όσο τα βιβλία των σιβυλλικών χρησμών. Είναι του μεγάλου, ζοφερού καταλόγου της άκαρπης εμπειρίας και της περιορισμένης ικανότητας της ανθρωπότητας να διδαχθεί. Έλλειψη οξυδέρκειας, απροθυμία για δράση όταν η δράση θα ήταν απλή και αποτελεσματική, έλλειψη καθαρής σκέψης, συγκεχυμένες συμβουλές μέχρι να προκύψει η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, μέχρι η αυτοσυντήρηση να χτυπήσει το ενοχλητικό της γκονγκ – αυτά είναι τα γνωρίσματα που γεννούν την αέναη επανάληψη της Ιστορίας».

Βουλή των Κοινοτήτων, 3 Μαΐου 1935, μετά την Σύσκεψη στην Στρέζα, όπου η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία συμφώνησαν – ματαίως – να διατηρήσουν την ανεξαρτησία της Αυστρίας.

Σωκράτης: Η άγνοια λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών, αυτό   δεν είναι που κάνει την δειλία;
Κι εκείνος έκανε νεύμα ότι το παραδέχεται.

Πλάτων: Πρωταγόρας

Πλησιάζει επικίνδυνα η εκατονταετηρίδα από την κήρυξη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου, και θυμήθηκα ένα παλιό ντοκιμαντέρ που είδα πριν από πολλά χρόνια. Το αναζήτησα στο διαδίκτυο και, ω! του θαύματος, το βρήκα: 16 επεισόδια των 40 λεπτών περίπου. Είδα το πρώτο μέρος εκείνο που στριφογύριζε στον νου μου, λόγω των αναλογιών που έχει με κάποια από τα σημαντικά τεκταινόμενα των τελευταίων ετών. Λιτή και σαφής η αναφορά στα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης: ο ανταγωνισμός των ιμπεριαλιστικών βιομηχανικών κρατών της εποχής, παλαιών που επιζητούσαν την διατήρηση της καθεστηκυΐας τάξης πραγμάτων, και των ανερχόμενων που επιζητούσαν την ραγδαία μεταβολή της. Την διατήρηση ή την ανακατανομή ρόλων στην διεθνή σκηνή.

Διέκοψα λίγο την θέαση και σκέφτηκα γνωστό μου, που, ξεκινώντας από μια απόφανση μεταξύ σοβαρού και αστείου, καταδικάζει με πάσα σοβαρότητα πλέον οτιδήποτε εδράζεται στον αναλογικό στοχασμό: σύγκριση, εικασία, προβολή, και ούτω καθεξής. Αποδέχεται πια μόνον τον πιθανολογικό επαγωγικό συλλογισμό, και επαινεί τον επιστημονικό τρόπο σκέψης όπου και αν τον ανιχνεύσει. Στην ουσία, ανησυχώ μήπως μυστικά έχει αφοσιωθεί στην λατρεία ενός και μόνου τρόπου σκέψης, εκείνου που βασίζεται στον παραγωγικό συλλογισμό. Ανησυχώ ότι ανασύρει από το βάθος κάποιας μεσαιωνικής κοινοβιακής μονής τις συζητήσεις αδελφών που  εργάζονται στο Αντιγραφείο της Βιβλιοθήκης: μόνον ο παραγωγικός συλλογισμός είναι αποδεκτός, επειδή αυτός είναι ο τρόπος που προσιδιάζει στον Θεό. Γλίστρησα και στην επόμενη σκέψη: μήπως παραγωγικό συλλογισμό δεν έχει στον άρρητο πυρήνα της η σκέψη πολλών διαμορφωτών της πολιτικής και οικονομικής ζωής; Το ίδιο δεν μας διδάσκουν οι εγχώριοι διαμορφωταί κοινής γνώμης; Το τάδε ισχύει πάντα και παντού, τα δείνα απορρέουν από το τάδε, άρα τα δείνα θα εφαρμοσοτούν! Επικίνδυνα μονοπάτια σκέφτηκα, ας αναδιοργανωθώ προτού αποδιοργανωθώ, και συνέχισα την θέαση του ντοκιμαντέρ του BBC.

Κιότεψα, όμως: στο τρίτο επεισόδιο, άρχισα να θέλω να ανοίξω τον φυλλομετρητή, για να διαβάσω τις τελευταίες ειδήσεις, άρχισα να θέλω να δω τι τελευταίο γράφεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θυμήθηκα ότι χρειαζόμουν κάποια εικόνα για μια διαφάνεια παρουσίασης…. ότι έπρεπε να απαντήσω σε κάποιο εισερχόμενο μήνυμα. Με διακοπές ολοκλήρωσα και το τέταρτο επεισόδιο. Σκέφτηκα ότι μπορεί, όταν ήμουν φοιτητής να είδα και τα 26 επεισόδια σε 2 ημέρες. αλλά τώρα δεν έχω την ίδια άνεση χρόνου.

Είπα να πιω έναν καφέ.

Συνειρμικά συλλογίστηκα ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρώ, με διάφορες αφορμές, ότι άνθρωποι κάθε ηλικίας «σερφάρουν» είτε διαβάζουν είτε παρακολουθούν ταινίες. Διαφημίσεις και διαδίκτυο μας έχουν μάθει να πιέζουμε κάποιο πλήκτρο, και να αλλάζουμε πληροφορία, θέμα, θέση, οπτική γωνία, χρόνο, είδος, ύφος, κλπ. μέχρις εξαντλήσεως. Άρα, είμαι μέρος του προβλήματος; Ε, καλά, δεν χρειαζόταν και τόση σκέψη!..

Εντάξει, θα προσπαθήσω: θα δω τα επεισόδια σε 8 ημέρες, είμαι σε διακοπές, έχω χρόνο. Η διορία που έδωσα στον εαυτό μου λήγει σε 5 ημέρες — με λίγη άσκηση έχω ήδη ξαναδεί 13 επεισόδια, δηλαδή έχω κάνει πρόοδο στην συγκέντρωση της προσοχής μου. Μου επιτρέπω μόνον σύντομα διαλείμματα για σκέψη και περισυλλογή, όχι μεγαλύτερα απ’ ότι θα έκανα, αν διάβαζα ένα βιβλίο, από το οποίο κάτι θέλω να μου απομείνει. Και είναι τόσο ευχάριστη η αίσθηση να ορίζεις τον χρόνο σου!

Είναι πολλές οι αναλογίες που βρίσκω ανάμεσα σε μια εποχή που οσονούπω θα απέχει 99 χρόνια από την δική μας — στις 28 Ιουλίου 1914 άρχισαν οι μάχες . Τις δε αναλογίες θα επιμείνω (σε πείσμα του γνωστού μου, γνωστών ανθρώπων της οικονομίας και της πολιτικής, γνωστών διαμορφωτών κοινής γνώμης επίσης) να τις θεωρώ, όπως μου είχαν δείξει παλιά οι δάσκαλοί μου: για να ανιχνεύω δρόμους, να διατυπώνω υποθέσεις εργασίας, να επιλύω προβλήματα με «πληροφορημένο τρόπο», να μαθαίνω, δηλαδή.Αν από την μάθηση της Ιστορίας αφαιρέσουμε την πιθανότητα αξιοποίησής της για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, ενδεχομένως για να την μεταβάλλουμε, τι θα απέμενε από αυτήν;

Αν θέλετε να κάνετε κι εσείς μια παρόμοια άσκηση, όποτε και όσο επιθυμείτε εσείς, ιδού το πολύ καλό ντοκιμαντέρ της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης του BBC, παραγωγής 1964, παρακαλώ πολύ: The Great War. 

Γερμανοί ηγέτες λατρεύουν τον χρυσό, των Ελλήνων ιδίως!

Πολύ καλή σειρά άρθρων στην εφημερίδα «Πατρίς» του Ηρακλείου της Κρήτης για την καταλήστευση του ελληνικού δημόσιου ταμείου στην διάρκεια της Κατοχής, Απρίλιος 1941 – Οκτώβριος 1944.
Ιδού το πρώτο από αυτά τα άρθρα:

Λεηλάτησαν στην Κατοχή τη χώρα και μετά τη… δάνεισαν για να ανορθωθεί οικονομικά!

Δεν είναι μόνο ευθύνη της Ελλάδας το χρέος, αποδεικνύουν τα αρχεία του Ράιχ 1941-44

 

Τα αρχεία των Ναζί για την περίοδο 1941-44 αποδεικνύουν ότι τελικά δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα τα δάνεια που μας αναγκάζουν να πληρώσουμε σήμερα με το αίμα των Ελλήνων.

Οι Γερμανοί άδειασαν τα ταμεία στην κατοχή, αρπάζοντας για τις ανάγκες τους σχεδόν το σύνολο του κυκλοφορούντος νομίσματος και στη συνέχεια αρνήθηκαν να πληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, αφού οι ελληνικές ηγεσίες αποδείχτηκαν εξαιρετικά «συναινετικές».

Αντί αυτού, μας δάνεισαν για να αντιμετωπίσουμε την καταστροφή της οικονομίας, που προκάλεσαν οι ίδιοι! Τα δάνεια αυτά πληρώνουμε σήμερα με τη νέα καταστροφή της χώρας και των ανθρώπων της…

Είναι υποχρέωση της Ελλάδας να πληρώνει τα έξοδα όχι μόνο του γερμανικού στρατού κατοχής, αλλά και των εκστρατειών στην ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρειο Αφρική”, έγραφε ο Χίτλερ τον Σεπτέμβριο του 1942! Και θεωρούσε επίσης υποχρέωση της Ελλάδας να αντιμετωπίσει το δημοσιονομικό πρόβλημα που η χώρα του προκάλεσε!

Θέση με την οποία διαφώνησε ο ίδιος Μουσολίνι, ενώ αντέδρασαν ακόμη κι ο κατοχικός «πρωθυπουργός» Τσολάκογλου και ο «υπουργός Οικονομικών» Γκοτζαμάνης! Σήμερα η ηγεσία αντιδρά λιγότερο απ’ όσο ακόμη και ο «κυβερνήτης» της κατοχής, που παραιτήθηκε εξαιτίας της στάσης των Γερμανών στα δημοσιονομικά…

Πηγή: patris.gr, όπου και συνέχεια του άρθρου

Γιατί τους συμβαίνει αυτό;

Γιατί συμβαίνει πολιτικοί ηγέτες και οικονομολόγοι που αντιμετωπίζουν μια σοβαρή οικονομική κρίση, είτε να ψευδολογούν είτε να κρύβουν το κεφάλι τους στην άμμο;

Florence Owens Thompson

Η Florence Owens Thompson, 32 ετών, και τα παιδιά της τον Φεβρουάριο του 1936 στο Nipomo της Καλιφόρνια. Ζπύσαν άστεγοι σε στρατόπεδο συλλεκτών αρακά, γιατί η δική τους σοδειά καταστράφηκε και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους. Φωτογραφία της Dorothea Lange.

Πρόσφατα η Κριστίνα Ρόμερ, επικεφαλής των Οικονομικών Συμβούλων του Λευκού Οίκου, δήλωσε ότι ο Πρόεδρος Ομπάμα «πιστεύει ολόψυχα» ότι η αμερικανική οικονομία θα ανακάμψει μέσα σε έναν χρόνο.

Μάλιστα! Ζούμε εδώ και μια τετραετία την χειρότερη οικονομική κρίση από την εποχή του Κραχ του 1929, και ως διά μαγείας, η οικονομία θα ανακάμψει και όλα θα είναι μέλι-γάλα. Θαρρούσα ότι ο Ομπάμα δήλωσε ότι αυτή η διαδικασία θα πάρει καιρό. Ένας χρόνος, λοιπόν, εμένα μου φαίνεται δεν είναι πολύς δεδομένου του μεγέθους της κρίσης.

Αλλά και στα καθ’ημάς, θυμούμαι ακόμη την κα Κατσέλη, ως υπουργό της κυβέρνησης Παπανδρέου, να εξηγεί ότι, καθώς ο πρώτο μνημόνιο είχε σχεδιαστεί να είναι «εμπροσθοβαρές», τα δύσκολα θα ήταν εντός του 2010, ενώ από το 2011 θα είχαμε επιστρέψει στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές για κρατικό δανεισμό. Και το μέλλον και η κα Κατσέλη εκ των υστέρων, διέψευσαν την τόση αισιοδοξία.

Σκεφτόμουν, λοιπόν, άλλες ηγετικές μορφές της πολιτικής και της οικονομίας που επιθυμούσαν να νομίζουμε ότι όλα πηγαίνουν κατ’ευχήν. Παραθέτω μερικά παραδείγματα πιο κάτω, αλλά εξακολουθώ να αναρωτιέμαι: ψευδολογούσαν ή αυταπατούνταν; Αν ψευδολογούσαν, με ποιο κίνητρο; Αν έτρεφαν αυταπάτες, το έκαναν επειδή η ιδεολογική προσήλωση τους εμπόδιζε να δουν την πραγματικότητα;

  • «Δεν θα υπάρξουν άλλα κραχ στην εποχή μας», John Maynard Keynes, 1927.
  • «Δεν θα υπάρξει οποιαδήποτε διακοπή της διαρκούς ευημερίας μας», Myron E. Forbes, Πρόεδρος της Pierce Arrow Motor Car Co., 12 Ιανουαρίου 1928.
  • «Ίσως υπάρξει κάποια πτώση των τιμών στο Χρηματιστήριο, αλλά τίποτε που να θυμίζει κραχ», Irving Fisher, επιφανής οικονομολόγος των ΗΠΑ, The New York Times, 5 Σεπτεμβρίου 1929.
  • «Αυτό το κραχ δεν πρόκειται να έχει μεγάλη επίδραση στις επιχειρήσεις», Arthur Reynolds, Πρόεδρος της Continental Illinois Bank του Σικάγου 24 Οκτωβρίου, 1929.
  • «Αισθανόμαστε ότι στη βάση της η Wall Street είναι εντάξει, και ότι για όσους μπορούν να πληρώσουν άμεσα οι τιμές των καλών μετοχών είναι φθηνές», Goodbody & Co., χρηματοοικονομική επιστολή στους The New York Times, 25 Οκτωβρίου 1929.
  • «Τώρα είναι η στιγμή για να αγοράσει κάποιος μετοχές. Τώρα πρέπει να θυμηθούμε τα λόγια του αείμνηστου J. P. Morgan, ότι κάθε άνθρωπος που είναι απαισιόδοξος για το μέλλον της Αμερικής θα φαλιρίσει. Σε λίγες μέρες θα υπάρξει ενδεχομένως ένας πανικός αρκούδας και όχι ένας πανικός ταύρου. Πολλές από αυτές τις χαμηλές τιμές που υπήρξαν ως αποτέλεσμα της υστερικής πώλησης δεν θα σημειωθούν ξανά στο εγγύς μέλλον», R. W. McNeel, χρηματοοικονομικός αναλυτής, στην New York Herald Tribune, 30 Οκτωβρίου 1929.
  • «Κανείς δεν θα μείνει απογοητευμένος από την αγορά φερέγγυων και ώριμων τίτλων τώρα», E. A. Pearce, χρηματοοικονομική επιστολή στην New York Herald Tribune, 30 Οκτωβρίου 1929.
  • «Ορισμένοι πανέξυπνοι άνθρωποι αγοράζουν τώρα μετοχές …Εκτός κι αν υποχωρήσουμε στον πανικό – ενδεχόμενο που δεν πιστεύει κανείς στ’αλήθεια – και οι μετοχές πιάσουν πάτο», R. W. McNeal, οικονομικός αναλυτής, 30 Οκτωβρίου 1929.
  • «…παρά την σοβαρότητά της, πιστεύουμε ότι η πτώση των τιμών των μετοχών θα αποδειχθεί μια ενδιάμεση κίνηση και όχι ο πρόδρομος κατάρρευσης των επιχειρήσεων, τέτοιας που να επισύρει παρατεταμένη περαιτέρω εκκαθάριση» – Harvard Economic Society (HES), 2 Νοεμβρίου 1929.
  • «… είναι απίθανη μια σοβαρή οικονομική κρίση [αναμένουμε] ανάκαμψη των επιχειρήσεων την ερχόμενη άνοιξη, και περαιτέρω βελτίωση από το φθινόπωρο», Harvard Economic Society (HES), 10 Νοεμβρίου 1929.
  • «Το τέλος της πτώσης στο Χρηματιστήριο κατά πάσα πιθανότητα δεν θα αργήσει, ίσως μερικές ημέρες ακόμη το πολύ», Irving Fisher, Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Yale, 14 Νοεμβρίου 1929.
  • «Για τις περισσότερες πόλεις αυτής της χώρας, ο πανικός στην Wall Street δεν έχει καμιά επίπτωση», Paul Block (Πρόεδρος της αλυσίδας εφημερίδων Block), σημείωμα του εκδότη, 15 Νοεμβρίου 1929.
  • «Η οικονομική καταιγίδα πέρασε οριστικά», Bernard Baruch, τηλεγράφημα στον Winston Churchill, 15 Νοεμβρίου 1929.
  • «Δεν διακρίνω τίποτε στην παρούσα κατάσταση που είτε να είναι απειλητικό είτε να δικαιολογεί την απαισιοδοξία… Πιστεύω ακράδαντα ότι θα υπάρξει αναζωπύρωση της οικονομικής δραστηριότητας την ερχόμενη άνοιξη, και ότι κατά τον επόμενο χρόνο η χώρα θα σημειώσει σταθερή πρόοδο», Andrew W. Mellon, Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, 31 Δεκεμβρίου 1929.
  • «Είμαι βέβαιος ότι με αυτά τα μέτρα έχουμε αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη», Herbert Hoover, 29 Δεκεμβρίου 1929.
  • «Το 1930 θα είναι ένα θαυμάσιο έτος για την απασχόληση», Υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ, έκθεση προβλέψεων για το νέο έτος, Δεκέμβριος 1929.
  • «…υπάρχουν ενδείξεις ότι η χειρότερη φάση της ύφεσης πέρασε πια…», Harvard Economic Society (HES), 18 Ιανουαρίου 1930.
  • «Δεν υπάρχει απολύτως τίποτε στην κατάσταση που να εμπνέει ανησυχία», Andrew Mellon, Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Φεβρουάριος 1930.
  • «Η άνοιξη του 1930 σηματοδοτεί το τέλος μια περιόδου με πολλή ανησυχία… Οι αμερικανικές επιχειρήσεις σταθερά επανέρχονται στο φυσιολογικό επίπεδο εύρυθμης λειτουργίας», Julius Barnes, επικεφαλής του Συμποσίου του Hoover για την επισκόπηση των εθνικών επιχειρήσεων, 16 Μαρτίου 1930.

 

Ουρά ανέργων

Ουρά ανέργων και/ή αστέγων περιμένουν έξω από το πανδοχείο του Δήμου της Νέας Υόρκης για ένα δωρεάν γεύμα. Φωτογραφία του AP, 1932.

Όπως θα θυμάστε από την σχολική Ιστορία, μεταξύ 1929 και 1932, το Χρηματιστήριο έπεσε κατά 89%. Η μεγαλύτερη πτώση της τιμής των μετοχών ήταν η απαρχή της αρχής του Κραχ που διήρκεσε ως το 1937. Σε όλην αυτή την περίοδο πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες προσπαθούσαν αν πείσουν το αμερικανικό λαό ότι δεν συνέβαινε τίποτε σοβαρό ή έκτακτο!

(πηγή: The Road to Revulsion)

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Το μοναδικό '0% Lies & Errors Free' website. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: