Category Archives: πηγές

Η εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη

Ένας ελάχιστα γνωστός πίνακας για την εκτέλεση του Μπελογιάννη και των συντρόφων του Αργυριάδη, Καλούμενου και Μπάτση. Είναι του γαλλικής καταγωγής βρετανού ζωγράφου Peter Laurent de Francia. Διαβάστε την ωραία ιστορία του στο ιστολόγιο The execution of Beloyannis | Nikos Beloyannis, Peter de Francia. One painting. A century of history.

Να δηλώνουμε υποτέλεια για να σωθούμε;

Μέρα που είναι κολάστηκα: νεο-φιλελεύθερος συνομιλητής υπερασπιζόμενος την υποτέλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποστήριξε: Αν ζούσε ο Κολοκοτρώνης, θα υπέγραφε όλα τα Μνημόνια που θα χρειαστούν.

Τον ρώτησα: Να δηλώνουμε υποτέλεια για να σωθούμε; Αλλά, απέφυγε να απαντήσει ευθέως, κι έτσι αρχίσαμε μια συζήτηση για την κακή αναλογία…

Γύρισα στο σπίτι, κι έκτοτε διαβάζω τα απομνημονεύματα του Κολοκοκτρώνη και προσπαθώ να καταλάβω πώς υπέγραψε την Πράξη της Υποτέλειας στην Αγγλία, με την οποία οι Έλληνες ζητούσαν την αποκλειστική προστασία της Αγγλίας – η έμφαση είναι στην λέξη «αποκλειστική», που εννοείται ότι απέκλειε την αποδοχή συνδρομής από την Ρωσία, αν υπήρχε τέτοια περίπτωση. Στο όνομα του ρεαλισμού, γράφουν όσοι λίγοι ιστορικοί αναφέρονται στο γεγονός και επιχειρούν να το αποτιμήσουν.

Η αλήθεια είναι ότι έχω την αίσθηση πως η αρχή που ενέπνευσε τους Έλληνες στα πρώτα στάδια της Επανάστασης του 1821, και έλκει την καταγωγή της από τον Ρήγα, δηλαδή «να στηριχτούμε στις δυνάμεις μας» είχε νοθευτεί ήδη από την επιστολή Υψηλάντη, «και θέλετε ιδή μίαν κραταιάν δύναμιν», στο όνομα του διπλωματικού ελιγμού, είχε ήδη υπονομευτεί συστηματικά από τους Φαναριώτες και τους προεστούς που ζητούσαν την βοήθεια των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στο όνομα της ομοδοξίας και της αρχαίας κληρονομιάς, και είχε ανατραπεί από την στιγμή που ο Μοχάμετ Άλι και ο Ιμπραήμ συμμάχησαν με τον σουλτάνο.

Χωρίς καθυστέρηση αντιγράφω (σε πολυτονικό, μη θυμώσει και ο Τερτσέτης):

Ἰδοὺ πῶς ἐστάθηκε ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναφορᾶς διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς Ἀγγλίας. Μία φορὰ ἔλαβα ἕνα γράμμα ἀπὸ τὸν Ρώμα καὶ μοῦ ἔλεγε, ὅτι ὁμίλησε μὲ τὸν Ἄδαμ. Ὁ Ἄδαμ τοῦ εἶπε: «Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποσπάσωμεν τὸν Κολοκοτρώνην ἀπὸ τὸ ἀρχοντικὸ κόμμα;» Τὸ κόμμα αὐτὸ ἐνομίζετο ἀγγλοδιωκτικὸ καὶ ρωσολάτρικο, καὶ αὐτὸ τὸ διέδιδαν οἱ Μαυροκορδατισταί. Μοῦ ἔγραψε ὁ Ρώμας καὶ μοῦ ἔλεγε τὰ ὅσα τοῦ εἶπε, καὶ νὰ τοῦ γράψω ἰδιοχείρως τὸ φρόνημά μου. Ἐγὼ τοῦ ἀπεκρίθηκα ὅτι: «Δὲν εἶμαι ἀγγλοδιωκτικὸς καὶ ρωσολάτρης, ἀλλὰ εἶμαι φίλος ἐκείνου ὁποὺ θέλει νὰ κάμει τὸ καλὸν τῆς πατρίδος μου, καὶ γίνου ἐγγυητὴς εἰς τὴν ἐξοχότητά του τὸν Ἄδαμ, καὶ ὁ Ἄδαμ ἂς γίνει εἰς τὴν αὐλήν του διὰ τὰ φρονήματά μου». Ὁ Ἄδαμ ἔστειλεν εἴδησιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ μὲ μερικὸν καιρὸν ἔκραξε τὸν Ρώμα, ἐκλείσθηκε δύο ἡμέρες, ἔκαμε τὸ σχέδιο τῶν ἀναφορῶν, καὶ τὴν ἔστειλε τὴν μίαν νὰ τὴν ὑπογράψω ἐγώ, καὶ τὴν ἄλλην ὁ Μιαούλης· τὴν ὑπογράψαμεν· Ἐννοεῖτο τὸ Ἔθνος συνασμένον εἰς Συνέλευσιν, καὶ ἔτζι τὸ Βουλευτικό, τὸ Ἐκτελεστικὸ ὑπόγραψαν ὡς ἄτομα, ὄχι ὡς διοίκησις. Ἔλεγε ὅτι τὸν παρόντα νόμον νὰ ἐκτελέσουν οἱ πρόεδροι τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Ὑπογράφθηκα Πρόεδρος τῶν ἑνωμένων ἐπαρχιῶν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ ἀρχιστράτηγος τῆς Ἑλλάδος· Μιαούλης, πρόεδρος τῶν νήσων, καὶ ναύαρχος τῶν κατὰ θάλασσαν Ἑλληνικῶν δυνάμεων. Αὐτὴν τὴν πρᾶξιν τῆς ἀναφορᾶς διὰ τὴν Λόνδρα, τὴν ἐπικύρωσε τὸ Ἔθνος εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τῆς Τροιζῆνος.

Γεώργιος Τερτσέτης: Διηγήσεις ἀγωνιστῶν του Εἰκοσιένα.

Μου φαίνεται ότι μόνον η κακόβουλη και ηθελημένη στρέβλωση μπορεί να επιχειρήσει την αναλογία ανάμεσα στην κατάσταση του 1823 και στην κατάσταση του 2010.

Ακόμη κι αν μια τέτοια αναλογία ήταν επιτυχημένη: Φαναριώτες και προεστοί ετοίμασαν μαζί με έλληνες μεταπράτες της αγγλικής Ζακύνθου, οι αδελφοί Βιδάλη, εκτός της επαναστατημένης χώρας και ενάντια σ’ αυτήν και τους πολεμιστές της, την διαβόητη Πράξη της Υποτέλειας, όπως μεταφράζουμε τον τίτλο «Act of Submission» που έλαβε, όταν αρχειοθετήθηκε στο αγγλικό Υπουργείο Εξωτερικών. Την διακίνησαν εκβιαστικά και εξω-διαδικαστικά. Στα χέρια του Κολοκοτρώνη έφτασε, όταν πολλοί εξ αυτών είχαν βάλει την υπογραφή τους.

Νεο-φιλελεύθερε συνομιλητή, μου φαίνεται ότι μόνον η επιδίωξη κακόβουλης στρέβλωσης ή η προκλητική αμάθεια μπορεί να επιχειρήσει την αναλογία ανάμεσα στην κατάσταση του 1825 και στην κατάσταση του 2010. Η καταλυτικότερη είναι ότι το 1825 δεν είχαν αλλά επιδίωκαν να αποκτήσουν κράτος, ενώ το 2010 είχαμε κράτος 185 ετών.

Τελεία και παύλα.-

 

Γιατί δεν παραδίνονταν οι Γερμανοί το 1945;

Μολονότι τόσο ο Φλαϊσχάουερ του Σπίγκελ. όσο και ο Κέρσο φλερτάρουν κομψότατα και επικίνδυνα με το αξιακό σύστημα της γερμανικής κουλτούρας εν γένει, το οποίο θεωρούν πως βρίσκεται πίσω από την μέχρις εσχάτων αντίσταση των Γερμανών την άνοιξη του 1945 κατά των Σοβιετικών, των Αμερικανών και των Άγγλων, εντούτοις, κατά την συζήτησή τους προκύπτουν πολλαπλά αίτια, π.χ. ο φόβος του τι μπορούσε να τους συμβεί αν έπεφταν ηττημένοι στα χέρια των «μπολσεβικο-μογγόλων», εναντίον των οποίων αγωνιζόταν όχι μόνον το  Τρίτο Ράιχ, αλλά και οι Ιταλοί και οι Ιάπωνες (Anti-Commintern Pact, Αντιδιεθνιστικό Σύμφωνο)· επίσης, η καθολική ναζιστική προπαγάνδα κατά των Σοβιετικών και υπέρ της υπεράνθρωπης ικανότητας του Χίτλερ ως ηγέτη, η καλλιέργεια της εντύπωσης ότι δεν μπορεί να υπάρξει μέλλον χωρίς αυτόν και έξω από τον εθνικοσοσιαλισμό· η αίσθηση στα πρόθυρα της υστερία ότι «there is no alternative», TINA όπως θα μας θύμιζε η μακαρίτισσα Μάργκαρετ Θάτσερ στην δεκαετία του 1980· η σχετική δυνατότητα παραγωγής ενέργειας, πυρομαχικών και όπλων που διασφάλιζε ο Σπέερ, τα σχετικά αποθέματα τροφίμων, η ψυχολογικών ενδιαφέρουσα επιμονή στην επιτέλεση των μικρών καθημερινών καθηκόντων ως προβολής της θέλησης να ανασχεθεί η ορμητική έκβαση των γεγονότων. Όλα αυτά προκύπτουν από την ανάλυση της βασικής θέσης του Κέρσο: Σε στιγμές της Ιστορίας σαν αυτή που ζούσαν οι Γερμανοί την άνοιξη του 1945 είτε ξεσπά επανάσταση (όπως συνέβη το 1918, άλλωστε στην ίδια χώρα) είτε πραξικόπημα μεταξύ των ηγετών, εκδοχή που είχε συστηματικά ελεγχθεί από τον Χίτλερ εγκαίρως, και ιδίως μετά την απόπειρα δολοφονίας του τον Ιούλιο του 1944.

Αξίζει να διαβάσουμε, και μάλιστα προσεκτικά, το βιβλίο του Ίαν Κέρσο, The End. Hitler’s Germany 1944-45. Penguin 2012.

Συνέντευξη στον Σπίγκελ (SPIEGEL). Διαδικτυακή δημοσίευση στις 18/11/201

Ο Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ

‘Η επιρροή του Χίτλερ ήταν μοιραία’

Σε συνέντευξή του στον Σπίγκελ, ο πλέον ευπώλητος βρετανός ιστορικός Ίαν Κέρσο μιλάει για τις τελευταίες ημέρες του Τρίτου Ράιχ, για το γιατί οι Γερμανοί επέμεναν, όταν ήταν σαφές ότι όλα είχαν χαθεί και τις ολέθριες επιπτώσεις της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Χίτλερ στις 20 Ιουλίου 1944.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, περάσατε τα τελευταία τρία χρόνια μελετώντας την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας. Εντέλει, μένουμε κουνώντας το κεφάλι μας έκπληκτοι για το παράλογο της τελευταίας φάσης, ή εσείς ως ιστορικός αισθάνεστε επίσης κάτι κοντινό προς τον θαυμασμό για την επιμονή των Γερμανών;

ΚΕΡΣΟ: Οπωσδήποτε η κίνηση του κεφαλιού κυριαρχεί. Είμαι πεπεισμένος ότι εμείς οι Άγγλοι θα παραιτούμασταν πιο σύντομα. Είναι ασφαλώς ασυνήθιστο μια χώρα να εξακολουθεί να πολεμάει ως την ολοκληρωτική αυτοκαταστροφή. Είναι στάση που βλέπουμε συνήθως στους εμφύλιους πολέμους, αλλά όχι σε συγκρούσεις όπου εχθρικές μεταξύ τους χώρες βρίσκονται σε πόλεμο η μια εναντίον της άλλης.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Στην αρχή του νέου βιβλίου σας εγείρετε την ερώτηση γιατί οι Γερμανοί επέμειναν επί τόσο καιρό. Τι είναι που προφανώς θα έπρεπε να είχαν κάνει;

ΚΕΡΣΟ: Σε κάθε ένοπλη σύγκρουση, υπάρχει τελικώς μια στιγμή οπότε η μία πλευρά αντιλαμβάνεται ότι όλα έχουν τελειώσει. Αν οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία δεν παραδοθούν, αλλά, αντί να το πράξουν, εξακολουθούν να βυθίζουν την χώρα τους στα ερείπια, Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolph Jodan) υπάρχει είτε επανάσταση από τα κάτω, όπως συνέβη στην Γερμανία και στην Ρωσία κοντά στο τέλος του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, είτε εκδηλώνεται πραξικόπημα από τις ελίτ, που επιχειρούν να σώσουν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί. Το παράδειγμα γι’αυτό είναι η ανατροπή του Μπενίτο Μουσολίνι στην Ιταλία, τον Ιούλιο του 1943.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ποια είναι η ύστατη στιγμή οπότε οι Γερμανοί θα έπρεπε να είχαν αναγνωρίσει ότι δεν μπορούσαν πια να κερδίσουν τον πόλεμο;

ΚΕΡΣΟ: Θα έλεγα το καλοκαίρι του 1944, μετά από την επιτυχημένη απόβαση των Συμμάχων στην Νορμανδία και τα τεράστια εδαφικά κέρδη των Ρώσων στην Ανατολή. Σ’εκείνο το σημείο, ο πόλεμος είχε αντικειμενικά κριθεί, ακόμη κι αν η γερμανική κοινή γνώμη δεν το έβλεπε έτσι. Αλλά, αρχίζοντας από τον Δεκέμβριο του 1944, μετά την αποτυχημένη επίθεση των Αρδεννών (σημ. εκδ.: επίσης γνωστή και ως Μάχη της Μπουλζ), ήταν επίσης σαφές στην ελίτ της εξουσίας στο γερμανικό Ράιχ ότι στρατιωτικά δεν υπήρχε πια τίποτε να κερδηθεί. Σ’αυτό το σημείο, θα είχε νόημα να αρχίσουν συνομιλίες για την παράδοση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Μέχρι το τέλος, η ηγεσία των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, της Βέρμαχτ, είχαν αγκιστρωθεί στην ελπίδα ότι η Συμμαχία θα διαλυόταν και έτσι θα άνοιγε ο δρόμος για χωριστή ειρήνη με τις Δυτικές δυνάμεις. Με δεδομένη την ταχύτατη διάλυση της στρατιωτικής συμμαχίας και την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, αυτή η ιδέα δεν φαίνεται ολωσδιόλου παράλογη.

ΚΕΡΣΟ: Φυσικά, η ιδέα δεν ήταν ηλίθια, αλλά σ’εκείνο το σημείο του πολέμου, το στοίχημα ότι θα διαλυόταν η συμμαχία ισοδυναμούσε ολωσδιόλου με αυταπάτη. Ποτέ δεν υπήρξαν σοβαρές σκέψεις στους Δυτικούς Συμμάχουν να συνεχίσουν μόνοι τους. Η ύψιστη προτεραιότητα ήταν η κατανίκηση του χιτλερικού Ράιχ, και για τον σκοπό αυτό ήταν απαραίτητη η συμμαχία με τους Ρώσους. Ο Τσόρτσιλ (Churchill), όσο κι αν δεν είχε εμπιστοσύνη στον Στάλιν, το υποστήριξε πολλές φορές με επιχειρήματα και δεν άκουγε άλλες εναλλακτικές.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το βιβλίο σας αρχίζει με την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας κατά του Χίτλερ τον Ιούλιο του 1944. Κατά την άποψή σας, η αποτυχημένη δολοφονία παρέτεινε κατά πολύ τον πόλεμο.

ΚΕΡΣΟ: Η συνωμοσία της 20ης Ιουλίου οδήγησε στην ενδυνάμωση του καθεστώτος, τουλάχιστον προσωρινά. Υπήρξε μια αξιοσημείωτη αύξηση της δημοτικότητας του Χίτλερ. Το σοκ από την επίθεση ήταν τεράστιο, όπως μπορούμε να αντιληφθούμε από πολλά ιδιωτικά κείμενα. Αλλά, ακόμη σημαντικότερο ήταν το γεγονός ότι ακολούθησε η εκκαθάριση του σώματος των αξιωματικών της Βέρμαχτ. Αρχι-νομιμόφρονες αντικατέστησαν ανθρώπους που θεωρήθηκαν αναξιόπιστοι. Ως αποτέλεσμα, κάθε αντίσταση εξαλείφθηκε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Σημειώνεται ότι ο χιτλερικός χαιρετισμός εισήχθη στην Βέρμαχτ μόλις το καλοκαίρι του 1944. Γιατί τόσο αργά;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ χρειαζόταν την Βέρμαχτ πιο πολύ από άλλα μέρη του ναζιστικού καθεστώτος, γι’αυτό τον λόγο υπήρξε σχετικά προσεκτικός κατά τις συναλλαγές του με την ηγεσία της και για τόσον καιρό. Η απόπειρα της 20ης Ιουλίου τον ώθησε να συμπεράνει ότι ήταν καιρός να επαναφέρει σε τροχιά τον στρατό. Στο σώμα των αξιωματικών υπήρχε ισχυρή συναίνεση με τους στόχους και την νοοτροπία του ναζιστικού κράτους. Αλλά, όταν κάποιος εξετάζει έναν αρχι-ναζί όπως ο Στρατάρχης Φέρντιναντ Σένερ (Ferdinand Schörner), βλέπουμε την απόσταση που χωρίζει κάποιον σαν αυτόν από τους περισσότερους άλλους ανώτερους αξιωματικούς, που ναζιστικοποιήθηκαν αλλά δεν υπήρξαν ποτέ αληθινοί ναζί.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το καλοκαίρι του 1944, οι περισσότερες μεγάλες γερμανικές πόλεις κείτονταν σε ερείπια, και από την ήττα στο Στάλινγκραντ και εξής, δεν υπήρχαν ειδήσεις για αποφασιστικές νίκες στο μέτωπο. Πώς ήταν το ηθικό του πληθυσμού;

ΚΕΡΣΟ: Μεγάλη ανησυχία, άγχος και κατάθλιψη. Αλλά, η εμπιστοσύνη στον Χίτλερ δεν είχε ακόμη εξαφανιστεί. Μόνον στο τέλος του 1944 άρχισε αυτή να κατακρημνίζεται σαν βράχος. Σύμγωνα με την αναφορά της υπηρεσίας ασφαλείας κοντά στο Μπέρχτεσγκάντεν (Berchtesgaden), τον Μάρτιο του 1945, την ημέρα του Χέλντενγκεντενκταγκ (Heldengedenktag, σημ. εκδ.: μια ναζιστική αργία για την τιμή των πεσόντων ηρώων), κανείς πια δεν ήθελε να απαντήσει στον χιτλερικό χαιρετισμό με τον ίδιο τρόπο.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι αναφορές, με τις οποίες η ναζιστική ηγεσία συνήθιζε να ενισχύει το ηθικό στην χώρα;

ΚΕΡΣΟ: Οι αυθεντικές αναφορές από την βάση είναι σχετικά ασαφείς στις κρίσεις τους. Στο μέσον του 1944, ο γραμματέας του Χίτλερ, Μάρτιν Μπόρμαν (Martin Bormann), σταμάτησε την κυκλοφορία κεντρικών περιλήψεων αυτών των αναφορών από το Ράιχ, με το επιχείρημα ότι απεικόνιζαν την διάθεση του κόσμου με υπερβολικά αρνητικό τρόπο. Οι αναφορές από τους αξιωματικούς προπαγάνδας, που αποστέλλονταν στον Γιόζεφ Γκαίμπελς (Joseph Goebbels), επίσης αποκαλύπτουν αυτή την γενική πτώση του ηθικού. Υπάρχουν συχνά σημειώσεις στην σελίδα, όπου ο Γκαίμπελς έχει τραβήξει μια παχιά γραμή με πράσινο μελάνι, επειδή περίμενε αναφορές για νίκες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο Γκαίμπελς ήταν, που μετά την 20ή Ιουλίου, ήθελε να ζητήσει από τους αμάχους μεγαλύτερες θυσίες. Υπήρξε προσεκτικότερος ο Χίτλερ σε αυτό το θέμα;

ΚΕΡΣΟ: Ο Χίτλερ είχε πάντα τεταμένη την προσοχή του σε οτιδήποτε μπορούσε να υπονομεύσει το ηθικό του γερμανικού λαού. Ήταν ένα μάθημα που είχε πάρει από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ότι, δηλαδή, ήταν σημαντικό να κρατείται υψηλό το ηθικό του λαού, αλλιώς θα σημειωνόταν εξέγερση από τα κάτω, όπως συνέβη το 1918. Γι’αυτό βεβαιωνόταν ότι οι βαυαροί γεωργοί συνέχιζαν να έχουν την μπίρα τους. Ο Γκαίμπελς έβλεπε πιο καθαρά από τον Χίτλερ ότι οι Γερμανοί ήσαν όντως έτοιμοι να αντέξουν σκληρότερα μέτρα, εφόσον αυτά έθιγαν όλους εξίσου.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Το σύστημα λειτούργησε ως το τέλος. Μόνον μερικούς μήνες πριν από το τέλος του πολέμου, υποβάλλονταν αιτήσεις για άδεια οικοδομής και εγκρίνονταν, και οι μισθοί καταβάλλονταν κανονικά. Το τελευταίο κονσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου έγινε στις 12 Απριλίου 1945.

ΚΕΡΣΟ: Και η σοβιετική επίθεση στην γερμανική πρωτεύουσα άρχισε τέσσερις ημέρες αργότερα. Το ακροατήριο είχε πάρει θέση στην χωρίς θέρμανση αίθουσα της Φιλαρμονικής φορώντας βαριά παλτά, ενώ ο (Βίλχελμ) Φουρτβένγκλερ (Wilhelm Furtwängler) διηύθυνε την Συμφωνία αρ. 4 του Μπρούκνερ (Bruckner).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Και στις 23 Απριλίου 1945, η Μπάγιερν Μονάχου (Bayern München) νίκησε την TSV 1860 Μονάχου στο ποδοσφαιρικό ντέρμπι της πόλης.

ΚΕΡΣΟ: Ναι, κέρδισαν 3:2. Όταν το διάβασα αυτό, σοκαρίστηκα τόσο πολύ, που σκέφτηκα ότι η ημερομηνία ήταν λανθασμένη. Αλλά, ήταν σωστή.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Έχετε κάποια εξήγηση γι’ αυτή την αλλόκοτη ανάγκη να διατηρήσουν την ομαλότητα;

ΚΕΡΣΟ: Την ομαλότητα της ρουτίνας, ακόμη κι αν είναι απλώς μια τεχνητή ομαλότητα, είναι πιθανώς σημαντική για την λειτουργικότητα της ανθρώπινης τάξης. Πηγαίνετε στην δουλειά και ελέγχετε τα αρχεία σας, ακόμη κι αν η εργασία που κάνετε είναι απολύτως άχρηστη. Κι όταν πια δεν υπάρχει το γραφείο σας, επειδή βομβαρδίστηκε, εσείς απλώς απασχολείστε κάπου αλλού

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αλλά, αυτό δεν είναι αρκετό για την διατήρηση της δημόσιας τάξης.

ΚΕΡΣΟ: Είναι αλήθεια ότι δεν θα ήταν αρκετό χωρίς καλά εκπαιδευμένους δημοσίους υπαλλήλους. Η υποδειγματική γραφειοκρατία ήταν η ραχοκοκκαλιά του καθεστώτος. Ακόμη και η ταχυδρομική υπηρεσία διατηρήθηκε ακέραιη λίγο ως πολύ. Όταν καταστράφηκε το σιδηροδρομικό δίκτυο, ο υπουργός Ταχυδρομείων του Ράιχ εξέδωσε οδηγία να χρησιμοποιούνται μοτοσυκλέτες αντί τρένων. Όταν άρχισαν να λείπουν τα καύσιμα για τις μοτοσυκλέτες, άλλαξαν σε ποδήλατα. Στο τέλος, περπατούσαν μέσα απ’ τα βουνά με ένα σακκίδιο στην πλάτη τους. Είναι παράξενο όταν το φαντάζεσαι, αλλά δούλεψε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αναγνωρίζετε κάποιο ειδικά γερμανικό χαρακτηριστικό σε όλα αυτά;

‘Υπήρχε κάτι τυπικά γερμανικό σε όλα αυτά’

ΚΕΡΣΟ: Όσο και να χρησιμοποιήσω την φαντασία μου, δεν μπορώ να φανταστώ ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατόν στην Ιταλία ή την Ελλάδα. Υπήρχε κάτι χαρακτηριστικά γερμανικό σ’αυτό. Δεν το εννοώ αυτό ως εθνικό στερεότυπο. Το σκέφτομαι περισσότερο ως στοιχείο πολιτισμικής παράδοσης, που μεταδόθηκε μέσω της εκπαίδευσης και ενίσχυσε συγκεκριμένες αρετές. Σε ένα σημείο στο βιβλίο μου παραθέτω τον Φρίντριχ Βίλχελμ Κρίτζινγκερ (Friedrich Wilhelm Kritzinger), τον γραμματέα της Καγκελαρίας, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε κατά την διάρκεια της ανάκρισης γιατί συνέχισε να εργάζεται με τόση επιμέλεια ως το τέλος, απάντησε έκπληκτος ότι αυτό ήταν το καθήκον του. Μάλιστα, δεν καταλάβαινε καν την ερώτηση.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι Γερμανοί στερούνται της ικανότητας να χαλαρώνουν;

ΚΕΡΣΟ: Θα μπορούσαμε να το θέσουμε και έτσι. Φυσικά, είναι πράγματι πολύ θετικό να έψει κάποιος την αίσθηση του καθήκοντος, ακόμη και της τιμής. Αλλά, οι ναζί διέστρεψαν εντελώς αυτές τις αξίες. Τι σημαίνει καθήκον για έναν στρατηγό στην τελική φάση του Ράιχ; Να εξακολουθήσει να μάχεται, έως ότου όλα σωριαστούν σε ερείπια; Ή, να εκδώσει διαταγή παράδοσης;

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πιθανώς υπήρχαν πάρα πολλοί αφοσιωμένοι ναζί, που πίστευαν ειλικρινά στην υπόθεσή τους. Ο τυχοδιωκτισμός μπορεί κάποτε να είναι ευεργετικός.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό πιθανώς είναι αλήθεια. Σε πολλές περιπτώσεις, η μοίρα μιας πόλης ορίζεται από το κατά πόσον κυβερνάται από ανθρώπους που απλώς θέλουν να σώσουν τον εαυτό τους, ή από φανατικούς που θα διέτασσαν την εκτέλεση οποιουδήποτε σήκωνε λευκή σημαία στο παράθυρό του. Πάρτε για παράδειγμα το Μπρεσλάου (Breslau) (σημ. εκδ.: σήμερα Βρότσλαβ),όπου ο Καρλ Χάνκε (Karl Hanke), ο τοπικός γκαουλάιτερ (σημ. εκδ.: περιφερειακός ηγέτης του ναζιστικού κόμματος), εξέδωσε διαταγή για αντίσταση μέχρι τον τελευταίο άνδρα. Το κέντρο της πόλης ισοπεδώθηκε, και ο πληθυσμός υπέμεινε ανείπωτα βάσανα, έως ότου το Μπρεσλάου έπεσε στα χέρια των Σοβιετικών – όλα αυτά ήσαν μάταια.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Ο ίδιος ο Χάνκε φρόντισε να επιβιβαστεί στο τελευταίο αεροπλάνο που απογειώθηκε από το Μπρεσλάου.

ΚΕΡΣΟ: Αυτό ήταν χαρακτηριστικό για τους κομματικούς αξιωματούχους, που έκαναν λόγο για αντίσταση ως την τελευταία σφαίρα. Αλλά μόνον 2 από τους 43 γκαουλάιτερ σκοτώθηκαν στη μάχη. Οι περισσότεροι κατέφυγαν σε ασφαλείς προορισμούς αρκετά νωρίς, εγκαταλείποντας τον πληθυσμό.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πολλοί στρατιωτικοί ιστορικοί τονίζουν το ειδικό πολεμικό πνεύμα της γερμανικής Βέρμαχτ. Για τους κοινούς στρατιώτες, υπήρχε άλλη εναλλακτική εκτός από την εξακολούθηση της μάχης;

ΚΕΡΣΟ: Το μόνο πράγμα που μπορώ να δω θα ήταν η λιποταξία, που θα επέσυρε την θανατική ποινή, αν (οι λιποτάκτες) συλλαμβάνονταν (από τους άλλους συστρατιώτες τους).

ΣΠΙΓΚΕΛ: Πώς κρίνετε τον Χίτλερ ως στρατιωτικό αρχηγό;

ΚΕΡΣΟ: Η επιρροή του, ειδικά στην τελευταία φάση του πολέμου, ήταν ασφαλώς μοιραία. Αλλά, πολλοί στρατηγοί διευκόλυναν υπερβολικά τους εαυτούς τους, μετά τα γεγονότα, ρίχνοντας τα βάρη για όλες τις λανθασμένες αποφάσεις σ’ εκείνον. Αν διαβάσετε τις ενημερωτικές αναφορές, θα δείτε ότι ο Χίτλερ σπανίως έκανε κάτι έξω από ό,τι συνηθιζόταν. Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, για τις όλο και πιο απελπισμένες προσπάθειες του αρχισυνταγματάρχη Γκέοργκ-Χανς Ράινχαρντ (Georg-Hans Reinhardt) από την Ανατολική Πρωσία να πείσει τον Χίτλερ για την τακτική υποχώρηση του επιτελείου στρατιάς. Αλλά, ο Χίτλερ δεν ήταν ο μόνος που απέρριπτε αυτή την ιδέα. Στην πραγματικότητα, είχε την ευρεία υποστήριξη των αξιωματικών του άμεσου περιβάλλοντός του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: «Κοίταξα τα μάτια του και ήξερα ότι όλα θα πήγαιναν καλά», είπε ο αρχιναύαρχος Καρλ Ντένιτζ (Karl Dönitz), μετά από μια συνομιλία με τον Χίτλερ. Κι άλλοι αξιωματικοί είπαν παρόμοια πράγματα. Από πού πήγαζε αυτή η απόλυτη πίστη αυτών των ανδρών στον φύρερ, οι οποίοι κατά τα άλλα δεν ήταν πολύ συναισθηματικοί;

ΚΕΡΣΟ: Θα πρέπει να ρωτήσετε ψυχολόγους. Γιατί ο Άλμπερτ Σπέερ (Albert Speer) επέστρεψε στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας, όταν πραγματικά όλα είχαν τελειώσει; Προφανώς ως το τέλος δεν ήταν σε θέση να αποσυνδεθεί από τον Χίτλερ, όπως συνέβη και με πολλούς άλλους στον περίγυρό του. Αυτή η συναισθηματική εξάρτηση εκδηλώθηκε επίσης στην συνάντηση με τους γκαουλάιτερ, στις 24 Φεβρουαρίου 1945, στην οποία οι κομματικοί αρχηγοί αντιλήφθηκαν τον Χίτλερ ως έναν συντετριμμένο άνθρωπο, και τρομοκρατήθηκαν τελείως από ό,τι είδαν. Αλλά, τότε, ο Χίτλερ τους πλησίασε έναν-έναν, τους κοίταξε στα μάτια, και μονομιάς η διάθεσή τους ελάφρυνε, όπως έγραψε ο γκαουλάιτερ Ρούντολφ Γιόρνταν (Rudolf Jordan) στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Τα μάγια λύθηκαν ξαφνικά με την αυτοκτονία του Χίτλερ.

ΚΕΡΣΟ: Μετά από αυτήν όλα συνέβησαν πολύ γρήγορα. Ο Γκαίμπελς ήταν σχεδόν ο μόνος που στάθηκε δίπλα στον Χίτλερ μέχρι τον θάνατο. Σχεδόν όλοι οι άλλοι το έβαλαν στα πόδια. Ακόμη κι ο αφοσιωμένος (Μάρτιν) Μπόρμαν προσπάθησε να δραπετεύσει από τον κόσμο του υπόγειου καταφυγίου της Καγκελαρίας και να φτάσει όπου μπορούσε.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Οι περίεργες πτυχές του βιβλίου σας περιλαμβάνουν και τις περιγραφές της ίντριγκας στο δικαστήριο. Η Γερμανία κείτεται σε στάχτες, κι όμως οι παλαδίνοι μάχονται για εξουσία και επιρροή.

ΚΕΡΣΟ: Κι αυτό επίσης εξηγεί την επίμονη αντοχή του συστήματος. Η αμοιβαία έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ εκείνων που μετείχαν στην ηγεσία δεν επέτρεπε να σχηματιστούν φράξιες στο εσωτερικό της δομής της εξουσίας, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχτεί επικίνδυνο για τον Χίτλερ. Στην καλύτερη περίπτωση υπήρξαν βραχύβιες συμμαχίες, που διαλύθηκαν σε σύντομο διάστημα, όταν κάποιος ανακάλυπτε κάποιο πλεονέκτημα, όπως συνέβη ανάμεσα στον Γκαίμπελς και τον Σπέερ.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Περιγράφετε τον Σπέερ ως το πιο αινιγματικό πρόσωπο στον κύκλο του δικτάτορα. Τι έκανε έναν τόσο έξυπνο και τόσο ρεαλιστή άνθρωπο να επιμείνει ως το τέλος;

ΚΕΡΣΟ: Μια άσβεστη φιλοδοξία, και ασφαλώς η πίστη στον Χίτλερ και την αποστολή, επίσης. Ο Σπέερ παραμένει, ως σήμερα, ένα αίνιγμα για εμένα. Κανείς δεν είχε καλύτερη αντίληψη από εκείνον για την κατάσταση στην οποία βρισκόταν το Ράιχ, παραταύτα τον Μάρτιο συνέταξε ένα υπόμνημα, στο οποίο σύστηνε την συνέχιση του πολέμου στον Ρήνο και στον Όντερ. Φυσικά, παραμέλησε να το αναφέρει αυτό στα απομνημονεύματά του.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Γράφετε ότι η πολεμική βιομηχανία της Γερμανίας παρήγαγε τον μεγαλύτερο όγκο όπλων τον Δεκέμβριο του 1944, παρά τους καταστροφικούς βομβαρδισμούς που υφίστατο.

ΚΕΡΣΟ: Χωρίς την ικανότητα του Σπέερ να διατηρεί την παραγωγή όπλων κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τελειώσει πολύ νωρίτερα. Μέχρι την Επίθεση των Αρδενών, αυτός και οι άνθρωποί του έκαναν πραγματικά θαύματα όσον αφορά την παραγωγή πυρομαχικών. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να θέσουμε αυτό το ζήτημα.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Αν οι συνωμότες της 20ης Ιουλίου είχαν επιτύχει με την βόμβα εναντίον του Χίτλερ, ο πόλεμος θα μπορούσε να έχει τερματιστεί τουλάχιστον ως το φθινόπωρο του 1944. Ως ιστορικός, θα επιθυμούσατε να έχει σκοτωθεί ο Χίτλερ εκείνη την ημέρα, ή είσαστε ικανοποιημένος που η απόπειρα δολοφονίας απέτυχε;

ΚΕΡΣΟ: Έχω κι εγώ αναρωτηθεί συχνά γι’αυτό το θέμα. Όταν κάποιος γράφει γι’αυτά τα πράγματα, εύχεται μέσα του να είχαν επιτύχει. Πιστεύω ότι αυτή είναι η θέση κάθε ανθρώπου που δεν έχει αιχμαλωτιστεί από τις ιδέες του ναζισμού. Το τελευταίο έτος του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, πέθαναν στην Ευρώπη τόσοι άνθρωποι, όσοι σκοτώθηκαν σε όλα τα πολεμικά μέτωπα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Πολιτικά μιλώντας, ωστόσο, είναι ίσως ευχής έργο ότι οι συνωμότες απέτυχαν. Αλλιώς, οι ευκαιρίες για μια δημοκρατική Γερμανία θα ήσαν κατά πολύ λιγότερες.

ΣΠΙΓΚΕΛ: Καθηγητά Κέρσο, σας ευχαριστώ γι’αυτή την συνέντευξη.

Η συνέντευξη δόθηκε από τον Ίαν Κέρσο (Ian Kershaw) στον Γιαν Φλαϊσχάουερ (Jan Fleischhauer). Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Κοκκώνης.

URL:

Σχετικοί σύνδεσμοι του SPIEGEL ONLINE:

Η όπερα της πεντάρας (1928)

Σενάριο Μπέρτολτ Μπρεχτ, μουσική Κουρτ Βάιλ, σκηνοθεσία Γκέοργκ Βίλχελμ Παμπστ.

«ο Μπρεχτ μας δείχνει πόσο κοντά βρίσκεται η ανηθικότητα των κοινών ζητιάνων με την επίσημη ανηθικότητα» Βάλτερ Μπένγιαμιν

Η Όπερα της πεντάρας ανέβηκε για πρώτη φορά στο Βερολίνο την 31η Οκτωβρίου του 1928, περίπου ένα έτος πριν από το Κραχ στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (1929), και έναν χρόνο πριν ο ακροδεξιός βαρώνος του Τύπου Άλφρεντ Χούγκενμπεργ (Alfred Hugenberg) με την συνεργασία του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (Ναζί) του Χίτλερ οδηγήσει την Δημοκρατία της Βαϊμάρης σε δημοψήφισμα την 22α Δεκεμβρίου 1929, στο οποίο απορρίφθηκε με 94,5% (όμως μόνον από το 13,5% των συμμετασχόντων ψηφοφόρων, εξ ου και η ακύρωσή του) το Σχέδιο Γιανγκ που θα ελάφρυνε το εξωτερικό χρέος της Γερμανίας.

Το έργο γυρίστηκε σε ταινία με σκηνοθεσία του Παμπστ (G.W. Pabst) το 1931. Μια αυθεντική κόπια υπέστη πλήρη συντήρηση το 1954 από την Decca Broadway και ψηφιοποιημένη κυκλοφόρησε σε CD. Αυτή την έκδοση επανεπεξεργάστηκε η εταιρεία Criterion, γνωστή για την επανέκδοση κλασικών κινηματογραφικών ταινιών. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν διαθέσιμοι στο διαδίκτυο ελληνικοί υπότιτλοι, αλλά, με αγγλικούς υπότιτλους η ταινία είναι διαθέσιμη στο YouTube (βλ. παρακ.).

Στο ανακαινισμένο θέατρο του Μπρεχτ, το Μπερλίνερ Ανσάμπλ (Berliner Ensemble) το θεατρικό έργο παίζεται από το 2007. Το 2016 θα ανεβεί για λίγες παραστάσεις στην Αθήνα. ->

interwarΜε πολλούς τρόπους η Όπερα της πεντάρας ανατέμνει την φύση του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού συστήματος του Μεσοπολέμου, που έναν χρόνο μετά από την κυκλοφορία της ταινίας απογυμνώθηκε από κάθε σαγήνη με το Κραχ  και την άνοδο των αυταρχικών μορφών διακυβέρνησης ως επακόλουθο της διεθνούς οικονομικής ύφεσης, της κοινωνικής απελπισίας και του πανικού των στυλοβατών του κατεστημένου συστήματος.

Ο βασιλεύς είναι το παν!

Ο βασιλεύς των Ελλήνων είναι το παν!
…και είναι και συνταγματικώς κατοχυρωμένος ως ανεύθυνος άρχων…

Ποια επαγγελματική πολιτική απασχόληση είναι πιο δελεαστική;

Σας ερωτώ!

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα Συντακτών. 14.02.2016, 09:50 |
Συντάκτης: Τάσος Κωστόπουλος

Τα νεογέννητα των Γκλίξμπουργκ αποτέλεσαν πηγή πολυσχιδών εμπνεύσεων

Τα νεογέννητα των Γκλίξμπουργκ αποτέλεσαν πηγή πολυσχιδών εμπνεύσεων 

 

«Η Δημοκρατία είναι μια μηχανή που κινείται με μεγάλη βραδύτητα, ειδικότερα σ’ ένα κατεστραμμένο Κράτος»

Φρειδερίκη, τέως βασίλισσα και βασιλομήτωρ
(«Μέτρον κατανοήσεως», Αθήναι 1971, σελ. 175)

Πάγιο επιχείρημα των νοσταλγών της μοναρχίας, όπως και άλλων αυταρχικών «υπερβάσεων» του κοινοβουλευτισμού, αποτελεί ο ισχυρισμός ότι ένας ισόβιος αρχηγός κράτους στέκεται υπεράνω της μικροκομματικής συναλλαγής που εκ των πραγμάτων χαρακτηρίζει τη σχέση των ψηφοθηρούντων πολιτευτών με το εκλογικό σώμα.

Σύμφωνα μ’ αυτή τη συλλογιστική, το ρουσφέτι και η καταπάτηση του κράτους δικαίου στις σχέσεις πολιτών και διοίκησης αποτελούν εγγενείς ασθένειες της δημοκρατικής αρχής και των εκλογικών διαδικασιών, που μόνο η ύπαρξη ενός ισχυρού (κι επί της ουσίας ανεξέλεγκτου) ηγέτη μπορεί να θεραπεύσει.

Το ντοκουμέντο που φέρνουμε σήμερα στη δημοσιότητα διαψεύδει πανηγυρικά αυτό το επίπλαστο ιδεολόγημα, αποκαλύπτοντας τον ρουσφετολογικό μηχανισμό των ανακτόρων κατά τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του τέως.

Πρόκειται για τον συνοπτικό κατάλογο κάθε λογής αιτημάτων πολιτών προς το βασιλικό ζεύγος, ομαδοποιημένων από τις ανακτορικές υπηρεσίες κατά θεματική κατηγορία (δίχως αναγραφή του ονοματεπωνύμου του εκάστοτε αιτούμενου), με προφανή σκοπό τη διευκόλυνση της εξέτασής τους από τον ίδιο τον βασιλιά ή κάποιο εντεταλμένο εκπρόσωπό του.

Διαδικασία ταυτόσημη, δηλαδή, μ’ εκείνη που ακολουθεί κάθε κλασικός κομματάρχης για την οργάνωση της σχέσης του πάτρωνά του με την πολιτική πελατεία του.

Το τεκμήριο εντοπίστηκε στο Αρχείο τέως Βασιλικών Ανακτόρων, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κι αποτελείται από 39 δακτυλογραφημένες σελίδες.

Ο φάκελος 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967»)

Ο φάκελος 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967») | Τ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

 

Τυλιγμένο με ροζ κορδέλα, το πακέτο περιλαμβάνεται στον φάκελο 438 του αρχείου («Υπομνήματα 1954-1967») και, όπως συνάγουμε από το περιεχόμενό του, προέρχεται από τον τελευταίο χρόνο της βασιλείας του Κωνσταντίνου· αυτό τουλάχιστον υποδεικνύει η συνύπαρξη αναφορών «στον» διάδοχο (Παύλο), που γεννήθηκε στις 20/5/1967, και «στη» διάδοχο (Αλεξία), που γεννήθηκε στις 10/7/1965 κι έχασε αυτή της την ιδιότητα με τη γέννηση του άρρενος αδελφού της.

Ημερομηνίες του 1967 φέρουν κάμποσα ακόμη έγγραφα του ίδιου φακέλου –ιδιωτικές επιστολές αλλοδαπών προσωπικών γνωστών του προς τον Κωνσταντίνο, με αιτήματα που αφορούν, κι εδώ, ατομικές εξυπηρετήσεις.

Οι «προνοιακές» λειτουργίες του βασιλικού θεσμού, εν μέρει θεσμοποιημένες μεταπολεμικά με την οικοδόμηση παράλληλων μηχανισμών που συνδύαζαν την κρατική στήριξη και χρηματοδότηση με ανεξέλεγκτες δομές ιδιωτικού χαρακτήρα (Βασιλικό Εθνικό Ιδρυμα, Βασιλική Πρόνοια), είναι αρκετά γνωστές και μας είχαν απασχολήσει αναλυτικά σε παλιότερο αφιέρωμα του «Ιού» («Βασιλικό παρακράτος προνοίας», «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 15/12/2002).

Η τωρινή αποκάλυψη αφορά κάτι διαφορετικό: μια πτυχή της οργανωμένης διαχείρισης των εξωθεσμικών αιτημάτων προς το στέμμα, φαινόμενο γνωστό μεν από τις διάχυτες μνήμες της εποχής («έγραψε στην βασίλισσα»), ουσιαστικά ατεκμηρίωτο όμως μέχρι σήμερα.

Οπως διαπιστώνουμε από τη μελέτη των υπό εξέταση αιτημάτων, κάποια απ’ αυτά κινούνται στο πλαίσιο παραδοσιακών βασιλικών δικαιοδοσιών (απονομή χάριτος, άμεση ή έμμεση προσωπική επαφή με τη βασιλική οικογένεια, δωράκια κ.λπ.), ενώ άλλα αποσκοπούν ρητά στην παράκαμψη ή την υποκατάσταση κρατικών λειτουργιών· υποκατάσταση που άλλοτε κινούνταν στα όρια της τότε νομιμότητας (διορισμοί, μεταθέσεις κ.λπ.) κι άλλοτε ήταν καταφανώς παράνομη (χαριστικές παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και τον εκπαιδευτικό μηχανισμό).

Δεν γνωρίζουμε, φυσικά, τις απαντήσεις που δόθηκαν -αν πρόλαβαν να δοθούν- σε κάθε επιμέρους περίπτωση.

Η αναπαραγωγή όμως παρόμοιων αιτημάτων στον κατάλογο, με ταξινόμησή τους μάλιστα σε αυτοτελείς κατηγορίες, πιστοποιεί ότι παράνομες παρεμβάσεις αυτού του είδους δεν αποτελούσαν για τα ανάκτορα κάτι το εξ ορισμού απαράδεκτο.

Εκτός από τις αθέατες βασιλικές πρακτικές, το ρουσφετολόγιο του 1967 μάς δίνει επίσης την ευκαιρία για μια φευγαλέα ματιά στην κοινωνική πραγματικότητα, τον νοητικό κόσμο και, ενίοτε, το διανοητικό επίπεδο της τότε πελατείας του θεσμού: μια Ελλάδα της ένδειας και της εθνικόφρονος αρπαχτής, με δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ αφέλειας και κουτοπονηριάς, όπου ο πολίτης που διεκδικεί αξιοπρεπώς τα δικαιώματά του έχει υποκατασταθεί από έναν υπήκοο–συλλογικό επαίτη.

Τα ανάκτορα ως ΑΣΕΠ

Η δεσμίδα του φακέλου 438 με τα βασιλικά ρουσφέτια

Η δεσμίδα του φακέλου 438 με τα βασιλικά ρουσφέτια | Τ.ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ  

Στην ελληνική πραγματικότητα, ρουσφέτι θα πει πάνω απ’ όλα διορισμός –κατά προτίμηση στον δημόσιο, εν ανάγκη όμως και στον ιδιωτικό τομέα.

Δυο πυκνογραμμένες σελίδες του ρουσφετολογίου (φ. 366-367) επιγράφονται «Διορισμοί», παρόμοια όμως αιτήματα απαντώνται διάσπαρτα και στις υπόλοιπες 37.

Οι περισσότεροι από τους προσφεύγοντες στη βασιλική μεγαθυμία προσδιορίζουν επακριβώς τη θέση που επιθυμούν να καταλάβουν: «εις λιμένα», «εις μηχανικήν καλλιέργειαν», «εις έργα Αχελώου», «εις σωματείον φορτοεκφορτωτών», «ως καθαρίστρια εις Πυροσβεστικήν Υπηρεσίαν», «εις Σανατόριον», «εις Νομαρχίαν», «εις Νομαρχίαν ως επιστάτης», «εις θέσιν φύλακος Αρχαιοτήτων», «ως διδασκάλισσα ταπητουργίας», «ως θυρωρός», «ως κλητήρ», «ως βοηθός αλωνιστού», «ως φύλαξ», «ως οδοκαθαριστής», «εις θέσιν δικαστικού γραμματέως», «εις Εθνικόν Οργανισμόν Καπνού», «εις Πολιτικήν Αεροπορίαν», «εις Τελωνείον», «εις Σ.Ε.Κ.», «εις Σ.Π.Α.Π.», «εις Ο.Τ.Ε.-Δ.Ε.Η. κ.λπ.», «εις ­Τ.Ε.Β.Ε.-Ι.Κ.Α.», «εις «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΝ», «εις Καπνοβιομηχανίαν», «εις Κρατικόν Νοσοκομείον», «εις Δημόσιον Ταμείον», «εις Υπηρεσίαν Δασών», «εις θέσιν εισπράκτορος διοδίων», «εις πορθμείον», «εις Κτηνιατρείον», «εις Γυμνάσιον», «εις Πανεπιστήμιον», «εις Γεωργικήν Σχολήν», «εις Τουριστικόν Ξενοδοχείον», «εις Σχολήν Υφαντουργίας», «εις Στρατιωτικήν Υπηρεσίαν», «εις Υπουργείον Συντονισμού», «εις υπερωκεάνειον» κ.ο.κ.

Αλλοι είναι λιγότερο, άλλοι περισσότερο απαιτητικοί: κάποιος ζητά απλώς «εργασίαν εις Δήμον», ένας άλλος διορισμό ειδικά «εις Δημαρχείον Κερκύρας»· κάποιοι θέλουν να δουλέψουν «εις Εταιρείας», άλλοι «εις Τραπέζας», ενώ υπάρχει και κάποιος που ενδιαφέρεται αποκλειστικά για το «εργοστάσιον “ΓΛΑΥΚΟΣ”».

Ενας ιερέας ζητά «διορισμόν εις ενορίαν», ένας μουσικός παραγωγός ή δημοσιογράφος θέλει «να έχη περισσοτέρας εκπομπάς εις πρόγραμμα Ε.Ι.Ρ.», κάποιος λιγότερο προνομιούχος αιτεί «εργασίαν συζύγου εις τουαλέτταν Μουσείου»· πιο πρωτότυπος, ένας άλλος εκδηλώνει πάλι την επιθυμία «να τον προσλάβη η Βασίλισσα ως αργόμισθον».

Αξιοσημείωτα είναι επίσης τα αιτήματα για «εργασία εις Ανάκτορα» (μεταξύ άλλων και «ως τροφός Διαδόχου»), για «εργασία εις αποικίαν ψυχοπαθών Λέρου», «εις Κ.Υ.Π.», «εις θέσιν συνοδού», «εις καλλιτεχνικόν γραφείον», αλλά και για «εργασία εις Αγγλον εν Ελλάδι».

Μια λακωνική αναγραφή επιβεβαιώνει, τέλος, πως η ιδιότητα του συντοπίτη (εν προκειμένω, της βασίλισσας) αποτελεί πάντα ισχυρό εφόδιο για τη διεκδίκηση μιας θεσούλας: «Εργασία εις Νοσοκομείον (Δανίς)».

Από το Αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων
Οι κατάλογοι «Μεταθέσεις-Μετατάξεις-Προαγωγαί-Μονιμοποιήσεις-Ανανεώσεις συμβάσεων και αναστολαί αυτών» | Τ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Συμπληρωματικό κεφάλαιο της ίδιας λειτουργίας αποτελούν οι κατάλογοι «Μεταθέσεις-Μετατάξεις-Προαγωγαί-Μονιμοποιήσεις-Ανανεώσεις συμβάσεων και αναστολαί αυτών» (φ. 470) και «Εισαγωγή εις Σχολάς» (φ. 468) –ο δεύτερος, με αιτήματα που αφορούν παραγωγικές σχολές των Ενόπλων Δυνάμεων και της Χωροφυλακής, τη Δραματική και τη Δασική Σχολή, «Σχολάς Μαιών – Κομμωτών – Τυφλών – Ναυπηγών – Νοσοκόμων» αλλά και «Ανωτάτας» (δηλαδή ΑΕΙ).

Το γεγονός ότι σε πολλές απ’ αυτές τις περιπτώσεις ο νόμος πρόβλεπε εισαγωγή μέσω εξετάσεων δεν φαίνεται να αποθάρρυνε ιδιαίτερα τους διεκδικητές της ανακτορικής εύνοιας.

Το επιβεβαιώνουν, άλλωστε, τα ακόμη πιο απροκάλυπτα αιτήματα που συναντάμε σε άλλα σημεία του ρουσφετολογίου: «Επέμβασις εις εξετάσεις Πανεπιστημίου», «Επέμβασις εις εξετάσεις Παιδαγωγικής Ακαδημίας», «Επέμβασις εις εξετάσεις Σχολής Νοσοκόμων» κ.ο.κ.

Υπάρχει κι ένας φοιτητής της Κτηνιατρικής, που ζητά «να του γράψη ο Βασιλεύς ότι υπάρχει θέσις και δι’ αυτόν εις Ελλάδα».

Ειδική κατηγορία τακτοποίησης συνιστούν τα αιτήματα για επαγγελματικές άδειες.

Αλλοτε για την είσοδο στο κλαμπ κάποιου κλειστού επαγγέλματος («άδεια ταξί», «άδεια φορτηγού αυτοκινήτου», «άδεια βυτιοφόρου αυτοκινήτου», «άδεια γερανοφόρου αυτοκινήτου», «άδεια λειτουργίας πρατηρίου άρτου», «άδεια αντλίας βενζίνης», «άδεια μικροπωλητού», «άδεια πωλήσεως σιγαρέτων», «άδεια τρικύκλου», «επέκτασις αδείας τρικύκλου»), κι άλλοτε για την παράκαμψη της γραφειοκρατίας ή την υπέρβαση νομικών κωλυμάτων («άδεια ιδρύσεως πτηνοτροφείου», «άδεια ξενοδοχείου», «άδεια λειτουργίας καφενείου», «άδεια κατασκευής ποτών», «άδεια κινηματογράφου»).

Αν το αίτημα για χορήγηση περιπτέρου αποτυπώνει μια συνήθη πραγματικότητα της εποχής, σαφώς πιο πρωτότυπες μπορεί να θεωρηθούν οι προσφυγές στο βασιλιά για «άδεια χαρτορρίκτου», «άδεια στιλβωτού», «άδεια πωλήσεως εικόνων», «άδεια θεάτρου σκιών», ακόμη και «άδεια επαιτείας».

Ενας νέος με καλλιτεχνικές φιλοδοξίες «ζητεί να του πληρώση η Βασίλισσα τα δίδακτρα εις Σχολήν Κινηματογράφου»· οφθαλμοφανώς πρακτικότερος, ένας άλλος προτείνει «να πωλήση φωτογραφίας ενυπογράφους Βασιλίσσης εις αγοράν».

Ο στρατός υπήρξε ανέκαθεν το βασίλειο του ρουσφετιού –και η βασιλική λίστα με τα «Στρατιωτικά θέματα» (φ. 476) δεν θα μπορούσε ν’ αποτελεί εξαίρεση: «Υπόθεσις Στρατοδικείου», «Υπόθεσις Ναυτοδικείου», «Υπόθεσις Αεροδικείου», «Εξαγορά θητείας», «Θεώρησις στρατιώτου ως προστάτου», «Αλλαγή ειδικότητος στρατιώτου», «Μεταθέσεις στρατιωτικών», «Μετατάξεις στρατιωτικών», «Αδεια στρατιωτικών», «Προαγωγαί στρατιωτικών», «Αποσπάσεις στρατιωτικών», «Αναστολαί αποσπάσεων στρατιωτικών», «Χαρισμός ποινής στρατιωτικών», «Επέμβασις εις θέματα αρμοδιότητος Στρατοδικείου -Αεροδικείου-Ναυτοδικείου», «Χαρισμός αναρρωτικής αδείας ναύτου», «Επιλογή σμηνίτου ως Αξιωματικού», «Αναβολή στρατεύσεως», «Αναβολή δίκης Ναυτοδικείου».

Την εικόνα συμπληρώνουν οι σποραδικές εγγραφές άλλων καταλόγων: «Ναύτης αιτεί καθημερινήν άδειαν εξόδου», «τέως εύελπις, απαλλαγή καταλογισμού», ενώ ένας φαντάρος επιθυμεί «να του γνωρίση η Βασίλισσα πότε απολύεται». Υπάρχει κι ένας «δεκανεύς», κομματάκι αιμοχαρής, που «ζητεί μετάθεσιν εις Βιετνάμ».

Τα ανάκτορα ως ΚΕΠ

Πίσω από τη βιτρίνα της βασιλικής «ανωτερότητας» κρυβόταν ένας μηχανισμός εκμαυλισμού συνειδήσεων και καταπάτησης του κράτους δικαίου
Πίσω από τη βιτρίνα της βασιλικής «ανωτερότητας» κρυβόταν ένας μηχανισμός εκμαυλισμού συνειδήσεων και καταπάτησης του κράτους δικαίου | greekroyalfamily.gr

Εκτός από το να βρει δουλειά στους (νομιμόφρονες) υπηκόους του, ο βασιλιάς επιφορτιζόταν και με μια σειρά άλλα καθήκοντα.

Ορισμένα απ’ αυτά είναι αδύνατο να κατανοηθούν, αν δεν λάβουμε υπόψη τις πολλαπλές ταχύτητες της τότε νομιμότητας.

Το γεγονός, δηλαδή, του θεσμικού αποκλεισμού μιας μεγάλης μερίδας Ελλήνων πολιτών από δικαιώματα που ίσχυαν μόνο για όσους κρίνονταν «υγιών κοινωνικών φρονημάτων» από τις υπηρεσίες ασφαλείας.

Το αίτημα «χορηγήσεως πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων» (φ. 479) ή -λακωνικότερα- «αποχαρακτηρισμού» (φ. 495) συνδέεται άμεσα μ’ αυτή την πραγματικότητα.

Το ίδιο και όσα αφορούν το δικαίωμα αποδημίας, αφού ούτε η έκδοση διαβατηρίου ούτε η απαραίτητη θεώρησή του για μετάβαση σε κάποια ξένη χώρα (αλλά και για επιστροφή στην Ελλάδα) αποτελούσαν αυτονόητο δικαίωμα κάθε Ελληνα πολίτη.

Ακόμη χειρότερα ήταν φυσικά τα πράγματα για τους πολιτικούς πρόσφυγες του εμφυλίου, ακόμη κι εκείνους που ταξινομούνταν υπηρεσιακά ως «απαχθέντες» και όχι «συμμορίτες».

Μισή σελίδα ρουσφετιών καταλαμβάνει έτσι η ενότητα «Μετανάστευσις – Επαναπατρισμός – Αποδημία – Αδεια παραμονής εις Ελλάδα» (φ. 486), ενώ παρεμφερή αιτήματα συναντάμε και σ’ άλλα σημεία του ντοκουμέντου: «Χορήγησις πιστοποιητικού διά θεραπεία εις Εξωτερικόν», «Διαβατήριον», «Θεώρησις διαβατηρίου», «Χορήγησις βίζας», «Επαναπατρισμός», «Επαναπατρισμός εκ παραπετάσματος», «Επαναπατρισμός εργάτου εκ Γερμανίας», «Χορήγησις πιστοποιητικού αποδημίας», «Μετανάστευσις», «Αδεια αποδημίας», «Αδεια μεταβάσεως εις Παραπέτασμα (Τσεχοσλοβακία)», «Αποστολή εις Ρωσία διά θεραπείαν», «Αδεια μεταβάσεως εις Ρωσίαν», «Αδεια μεταβάσεως παιδίου εις Γερμανίαν», «Αίτησις μεταβάσεως εις Βουλγαρίαν», «Επαναπατρισμός ιερέως εξ Αυστραλίας».

Από κει και πέρα, τα ανάκτορα εκλαμβάνονται ως χρήσιμος μεσολαβητής για την απόκτηση κάθε λογής πιστοποιητικών: απορίας, ποινικού μητρώου, «νοσηλείας θανόντος εις νοσοκομείον», ακόμη και μιας απλής «βεβαιώσεως από Ταχυδρομείον».

Ειδική κατηγορία αποτελεί η απόκτηση χαρτιών που κανονικά προϋποθέτουν την υποβολή σε κάποια μορφή εξετάσεων ή/και ισοδυναμούν μ’ επαγγελματική κατοχύρωση: «Χορήγησις διπλώματος οδηγού», «Δίπλωμα οδηγού ελκυστήρος», «Δίπλωμα πιλότου», «Χορήγησις ειδικότητος ηλεκτροκολλητού», «Αναγνώρισις διπλώματος νοσοκόμου», «Χορήγησις βιβλιαρίου αρτεργάτου».

Επανειλημμένα είναι τα αιτήματα για «άδεια ελκυστήρος» (δηλαδή τρακτέρ), αρκούντως δε πρωτότυπη η «αίτησις τάφου» –σε μια μάλιστα περίπτωση, για «παραχώρησιν τάφου εις Α΄ Νεκροταφείον».

Τριβές πολιτών με τη δημόσια διοίκηση έπρεπε να θεραπευθούν στις υποθέσεις «επιστροφής κυνηγετικού όπλου», «διορθώσεως ληξιαρχικής πράξεως», «διορθώσεως ηλικίας» και «αλλαγής επωνύμου», αλλά και στην περίπτωση ενός υλοτόμου που «ζητεί αποδέσμευσιν κατασχεθέντος αυτοκινήτου».

Τα ανάκτορα ως Πολεοδομία

Πολεοδομικές και συναφείς υπηρεσίες έχουν την τιμητική τους στο ανακτορικό ρουσφετολόγιο, όπως διαπιστώνουμε από την ενότητα «Στέγασις – Οικόπεδα – Αδειαι οικοδομής» (φ. 489): «αναστολή κατεδαφίσεως», «άδεια περιφράξεως οικοπέδου», «υπόθεσις περιμανδρώσεως οικοπέδου», «άδεια καταπατήσεως οικοπέδου», «άδεια οικοδομής», «άδεια τοποθετήσεως παραπήγματος», «εισαγωγή οικοπέδου εις Σχέδιον Πόλεως».

Αρκετά προχωρημένη, μια κυρία «ζητεί να της επιτραπή να κτίση εις αρχαιολογικήν περιοχήν» (φ. 493)· διακριτικότερος, ένας άλλος ευελπιστεί απλώς «να κτίση εκτός σχεδίου» (φ. 498).

Ειδική πάλι ενότητα είναι αφιερωμένη στα αιτήματα για «μεταφορά εργοστασίων» (φ. 474): «Μεταφορά εργοστασίου», «Μεταφορά Λατομείου», «Παράπονα διά θόρυβον εργοστασίου», «Υπόθεσις παρανόμου λειτουργίας εργοστασίου».

Στην ίδια κατηγορία υπάγονται και ουκ ολίγα αιτήματα της ενότητας «Κοινοτικά έργα. Υδρευσις, Αρδευσις, Ηλεκτροφωτισμός, Συγκοινωνία, Αποχέτευσις, Μεταφορά χωρίου, Μετατροπή Σχεδίου Πόλεως, Αντιπλημμυρικά έργα κ.λπ.» (φ. 488): «Υπόθεσις ρυμοτομίας», «Κατασκευή οδού και λεωφόρου», «Διάνοιξις κοινοτικής οδού», «Χάραξις οδού», «Μείωσις πλάτους οδού», «Τροποποίησις ρυμοτομικού σχεδίου», «Μετατροπή σχεδίου πόλεως», «Αναστολή απαλλοτριώσεως Κοινοτικής εκτάσεως», «Υπόθεσις απαλλοτριώσεως οικοπέδων» κ.ο.κ.

Λιγότερο προφανές είναι το περιεχόμενο κάποιων υπερβολικά λακωνικών εγγράφων (π.χ. «Συγκοινωνία μεταξύ χωρίων»).

Πολλές αιτήσεις αφορούν ηλεκτροδότηση ή ύδρευση· σε μια περίπτωση, το ζητούμενο είναι αυτή η τελευταία να γίνεται «δωρεάν».

Τα ανάκτορα ως κοινωνικό κράτος

Η ανεξέλεγκτη ΣΔΙΤ της Βασιλικής Πρόνοιας πρόσφερε το μοντέλο για τον ανεπίσημο μηχανισμό ρουσφετιού των ανακτόρων.
Η ανεξέλεγκτη ΣΔΙΤ της Βασιλικής Πρόνοιας πρόσφερε το μοντέλο για τον ανεπίσημο μηχανισμό ρουσφετιού των ανακτόρων. | «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΝΕ ΤΟΛΗ (Αθήνα 1998)

Οταν ο επίσημος οργανισμός πρόνοιας έφερε τον τίτλο «Βασιλική» κι αποτελούσε τσιφλίκι της πρώην βασίλισσας κι εν συνεχεία βασιλομήτορος, τι άλλο θα μπορούσε να περιμένει κανείς από τους πάσης φύσεως αναξιοπαθούντες, παρά να προσφύγουν απ’ ευθείας στα αφεντικά του μαγαζιού;

Η «Ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψις» καταλαμβάνει μισή σελίδα (φ. 480), το ίδιο και οι αποζημιώσεις για κάθε λογής δυστυχήματα (φ.483): «διά ζημίας από αεροψεκασμόν», «δι’ απαλλοτρίωσιν», «διά πλοίον», ακόμη και «εκ Γερμανικών Επανορθώσεων»· στην αντίπερα όχθη, κάποιος πάλι ζητά «χαρισμόν αποζημιώσεως».

Απόλυτα λογική ακούγεται, αντίθετα, η απαίτηση για «επισκευή αυτοκινήτου, καταστραφέντος εις τροχαίον ατύχημα υπό Πρίγκηπος του Ανοβέρου εις Κέρκυραν» (φ. 497).

Ιδια γεύση και στην ενότητα «Στέγασις – Οικόπεδα – Αδειαι οικοδομής» (φ. 489).

Κοινωνικές υπηρεσίες που έπρεπε ν’ αποτελούν φροντίδα του κράτους κι αυτονόητη απολαβή των πράγματι δικαιούχων αναγορεύονται εδώ σε επιδείξεις φιλανθρωπίας που επαφίενται στη διακριτική ευχέρεια του ηγεμόνα: «Στέγασις σεισμοπαθών, πλημμυροπαθών, πυροπαθών, προσφύγων κ.λπ.», «Εγγραφή εις κλήρωσιν εργατικών κατοικιών», «Εγγραφή Στεγαστική βοήθεια από Ο.Β.Υ.», «Στέγασις από Βασίλισσαν», «Παραχωρητήριον οικίας», «Χορήγησις οικοπέδου».

Από το αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων
Από το αρχείο των τέως Βασιλικών Ανακτόρων | Τ.ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

 

Το παλάτι καλείται να μεσολαβήσει για την άντληση ατομικών ωφελημάτων από την αυτοδιοίκηση («Παραμονή εις οίκημα Δήμου Αθηναίων») και να παρέμβει σε ιδιωτικές έριδες («Υπόθεσις ενοικιοστασίου», «Αναστολή εξώσεως»).

Ολιγαρκέστερος, ένας άλλος ικέτης περιορίζει τις βλέψεις του σε «στεγαστικά υλικά από Μ.Ο.Μ.Α.».

Με τις τεχνικές δυνατότητες του ΟΤΕ ακόμη περιορισμένες, το αίτημα για «χορήγησιν» ή «εγκατάστασιν» τηλεφώνου, ακόμη και για «τηλεφωνικήν σύνδεσιν Ιεράς Μονής», ισοδυναμούσε φυσικά με ρουσφέτι.

Το ίδιο και οι αιτήσεις για δάνεια («από Κτηματική Τράπεζα», «από Βασίλισσαν», «αγροτικόν» ή «στεγαστικόν»), για «απαλλαγή τροφείων», «αρωγή εις μελισσοτρόφον», «προικοδότησιν» με «βιβλιάριον αποκαταστάσεως» και κάθε λογής χορηγήσεις: «οχήματος», «ομματοϋαλίων», «κατοικιδίων ζώων», «γεωτρυπάνου», «μουσικών οργάνων», «οικοπέδου δι’ επαγγελματικήν στέγην», «βοηθήματος δι’ αγοράν αυτοκινήτου», «βοηθήματος δι’ αγοράν αναπνευστικού μηχανήματος», «ενισχύσεως δι’ ορνιθοτροφείον», «εκτάσεως δι’ ανέγερσιν Εκκλησίας», «αρωγής δι’ αγοράν εργαλείων κομμωτικής», «οικιακών σκευών και ειδών διά προίκα».

Δυο τουλάχιστον γονείς θέλουν τον «ιματισμόν της Αλεξίας» (ο ένας διευκρινίζει: τον «παλαιόν»), ενώ ένας «τέως χωροφύλαξ, αιτεί έρανον μεταξύ πρώην συναδέλφων του δι’ ενίσχυσίν του».

Σε αρκετά διαφορετικό μήκος κύματος, κάποια Ελληνίδα ζητά πάλι «χρηματικόν βοήθημα διά την αγοράν κολιέ».

Οι βασιλικές «εξυπηρετήσεις» κάλυπταν ένα ευρύτατο φάσμα, ακόμη και «άδειαν στιλβωτού»
Οι βασιλικές «εξυπηρετήσεις» κάλυπταν ένα ευρύτατο φάσμα, ακόμη και «άδειαν στιλβωτού» | «ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΝΕ ΤΟΛΗ (Αθήνα 1998)

Μια ολόκληρη σελίδα καταλαμβάνουν τα αιτήματα με γενικό τίτλο «Απαλλαγή χρημάτων» (φ.499): «Απαλλαγή πληρωμής φωτισμού», «πληρωμής ύδατος», «εισφοράς ραδιοφώνου», «δασμού αυτοκινήτου», «νοσηλίων», «φόρου οικοδομής», «κοινοτικού φόρου», «εισφοράς αυτοκινήτου», «τελωνειακού δασμού», «από αγροτικόν χρέος», «δόσεων ανταλλαξίμου κτήματος-οικήματος» αλλά και «φορολογίας» εν γένει· «αναστολή», «μείωσις», «διαγραφή» και «παράτασις εξοφλήσεως χρέους». «Χαρισμός δανείου», «προστίμου», «δικαστικών εξόδων», «καταλογισθέντος ποσού» και «χρέους Κτηματικής Τραπέζης». «Διαγραφή αγροτικού δανείου», «Υπόθεσις προστίμου Τροχαίας», «Υπόθεσις φορολογίας Ι.Κ.Α.», «Υπόθεσις πλειστηριασμού», «Υπόθεσις εξόδων εξώσεως» κ.ο.κ.

Υπάρχει ακόμη και κάποιος που ομολογεί ευθαρσώς ότι «ζητεί χρηματικόν βοήθημα διότι έκλεψε από κατάστημα και θέλει να πληρώση».

Τα ανάκτορα ως δικαστής

Η ενότητα με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473)
Η ενότητα με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473) |

 

Αν τα προηγούμενα προκαλούν απλώς σκωπτικά χαμόγελα ή πικρές σκέψεις για τον αρχαϊσμό της τότε κοινωνικής πολιτικής, αρκετά διαφορετικά συναισθήματα γεννά η ενότητα του βασιλικού ρουσφετολογίου με τον τίτλο «Δικαστικαί Υποθέσεις» (φ.473): «Υπόθεσις δίκης», «Υπόθεσις δίκης βιασμού», «Επίσπευσις ανακρίσεων», «Επίσπευσις δίκης», «Επέμβασις εις Δικαιοσύνην», «Ματαίωσις δίκης», «Αναθεώρησις δίκης», «Αναστολή δίκης».

Υπενθυμίζουμε ότι ο τότε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνος Κόλλιας, διορίστηκε με πρωτοβουλία του Κωνσταντίνου ως πρώτος πρωθυπουργός της χούντας, αμέσως μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 21ης Απριλίου.

Νομικής φύσης ζητήματα περιλαμβάνονται επίσης στις ενότητες «Οικονομικαί Υποθέσεις» (φ. 481), «Αγροτικά Θέματα» (φ. 475) και «Θέματα Αλιείας» (φ. 490): «Υπόθεσις πλειστηριασμού», «κατασχέσεως περιουσίας», «κληρονομίας», «δημοπρασίας», «εκπλειστηριασμού (Χατζημιχάλη)», «κατασχέσεως καπνού», «παρανόμου αλιείας», «εκποιήσεως αλιευτικού σκάφους», «κοινοτικών βοσκοτόπων», «αναδασμού», «ιδιοκτησίας αγροτεμαχίου», «κυριότητος ελαιοδένδρου» κ.ο.κ.

Στον εκπαιδευτικό πάλι τομέα, ο βασιλιάς καλείται να τακτοποιήσει μεταγραφές φοιτητών, αλλά και από δικαστής να μετατραπεί σε γυμνασιάρχη: «Προαγωγή μαθητού», «Αναθεώρησις γραπτών μαθητού», «Υπόθεσις χαρισμού απουσιών μαθητού».

Τα ανάκτορα ως οικογενειακός σύμβουλος

H σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477)
H σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477) |

Από τη στιγμή που βασιλεύει ελέω Θεού, και όχι της λαϊκής ψήφου, ένας εστεμμένος δεν είναι φυσικά δυνατό να περιορίσει τις παρεμβάσεις του στη δημόσια μόνο σφαίρα, αδιαφορώντας για τις ιδιωτικές υποθέσεις (και την προσωπική ευτυχία) των υπηκόων του.

Ορισμένα από τα σχετικά αιτήματα του ρουσφετολογίου, όπως η «έκδοσις διαζυγίου» ή η «άδεια γάμου εις χωροφύλακα» (και γενικότερα «εις στρατιωτικούς και άνδρας Σωμάτων Ασφαλείας») είναι μάλλον αναμενόμενα, αν λάβουμε υπόψη ότι το νομικό πλαίσιο της εποχής έθετε δυσυπέρβλητους περιορισμούς στον χωρισμό των παντρεμένων και αυστηρές προϋποθέσεις (κοινωνικές και πολιτικοϊδεολογικές) για τις συζύγους των ενστόλων.

Λιγότερο προφανή είναι τα πράγματα στην «Υπόθεσιν γάμου μετά στρατιώτου» (φ. 496), ενώ μάλλον αυτονόητα στο αίτημα για «άδεια 4ου γάμου» (φ. 477).

Από κει και πέρα, ωστόσο, περνάμε από το βασίλειο της ανάγκης σ’ εκείνο της ιλαρότητας.

Μια ολόκληρη σελίδα με τίτλο «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477) και διάσπαρτα άλλα αιτήματα μετατρέπουν το παλάτι σε αναγνωστήριο ενός συλλογικού ριάλιτι: «Υπόθεσις απαγωγής»· «Υπόθεσις αθετήσεως υποσχέσεως γάμου υπό διδασκάλου»· «Επέμβασις Βασιλίσσης να βγη η φίλη της από Μοναστήριον»· «Εξοδος θυγατρός από Μοναστήριον»· «Την εγκατέλειψεν ο σύζυγος, ζητεί επιστροφή»· «Αιτεί να πιεσθή γαμβρός να πανδρευθή την θυγατέρα του»· «Υπόθεσις διαζυγίου»· «Διάστασις συζύγων»· «Επιστροφή θυγατέρων»· «Εξαφάνισις νεανίδος»· «Επιστροφή ναυτικού»· «Υπόθεσις διατροφής»· «Υπόθεσις γάμου ανηλίκου»· «Υπόθεσις κηδεμονίας παιδίου»· «Επέμβασις εις υπόθεσιν βιασμού»· «Επέμβασις επί υποθέσεως αθετήσεως υποσχέσεως γάμου»· «Παράδοσις εγγονού εις μητέρα»· «Παράδοσις ακτινογραφιών υπό ιδιώτου ιατρού».

Τα ανάκτορα ως Νικολούλη

Υποπερίπτωση των παραπάνω αποτελεί η εμπλοκή του στέμματος σε αναζητήσεις χαμένων προσώπων –σε μια εποχή, θυμίζουμε, που το κρατικό ραδιόφωνο αναπαρήγε καθημερινά τα αντίστοιχα δελτία του Ερυθρού Σταυρού.

Υπάρχει κατ’ αρχάς ειδική ενότητα με τίτλο «Αναζητήσεις αγνοουμένων» (φ.487): «Αναζήτησις εξαφανισθέντος ναύτου Ε[μπορικού] Ν[αυτικού]»· «Ανεύρεσις οικογενείας»· «Αναζήτησις αγνοουμένου»· «Πληροφορίαι περί τύχης συζύγου»· «Πληροφορίαι δι’ αιχμάλωτον»· «Διεύθυνσις συζύγου εν Γερμανία».

Πιο περίπλοκα αιτήματα έχουν ταξινομηθεί σαν «Οικογενειακαί Υποθέσεις» (φ. 477): «Ανεύρεσις μητρός»· «Ανεύρεσις πατρός εξωγάμου τέκνου»· «Αναζήτησις πραγματικής μητρός».

Σε μια φαινομενικά άχρωμη ενότητα διαβάζουμε ότι ζητούνται «πληροφορίαι διά ψυχοπαθή»· θαυμαστής (ή θαυμάστρια) ζητά από τα ανάκτορα τη διεύθυνση του «ηθοποιού κ. Τσακίρη», ενώ απροσδιόριστου περιεχομένου παραμένει η «Υπόθεσις ανευρέσεως θησαυρού».

Ενδιαφέρουσα αποδεικνύεται επίσης η περιέργεια κάποιων πολιτών για τα μέλη και τους συμπεθέρους της βασιλικής οικογένειας («Υψος Βασιλέως Δανίας», «Υψος Βασιλέως Ελλάδος», «Πληροφορίαι διά τοκετόν Βασιλίσσης», «Πληροφορίαι διά χρονολογίαν γεννήσεως Βασιλέως»).

Λαμβάνοντας υπόψη όσα είχαν προηγηθεί και όσα ακολούθησαν, το αίτημα κάποιων άλλων «να μάθουν το επώνυμον της Βασιλικής Οικογενείας» θα πρέπει, πάντως, να θεωρηθεί είτε παντελώς αφελές είτε καθαρά προβοκατόρικο.

Βασιλεύς διά πάσαν νόσον

Η τελευταία κατηγορία αιτημάτων του ρουσφετολογίου απαρτίζεται από αιτήματα που σχετίζονται άμεσα με τη βασιλική ιδιότητα.

Υπάρχουν καλοπροαίρετοι που απευθύνουν «πολιτικάς συμβουλάς» ή «συμβουλάς προς Βασιλέα δι’ αυλικούς», με την αφελή βεβαιότητα πως οι σοφίες τους θα εισακουστούν· στο ίδιο μήκος κύματος, κάποιος νοσταλγός «ζητεί όπως ο Διάδοχος ονομασθή Γεώργιος Γ΄».

Ορισμένες διαθεσιμότητες κινούνται εμφανώς στην γκρίζα ζώνη μεταξύ αφιλοκερδούς προσφοράς και κουτοπόνηρων δημοσίων σχέσεων: ο ένας προβαίνει σε «προσφορά παιδικών τροφών εις Διάδοχον», ο άλλος «προτείνει να διδάξη την Διάδοχον πιάνον», ένας τρίτος στέλνει «χρυσόν σταυρόν εις Διάδοχον διά να τον φορέση και να τον βγάλουν φωτογραφία», ένας τέταρτος ζητά (ή αποστέλλει) «ενθύμιον διά τέκνον γεννηθέν την ιδίαν ημέραν με Διάδοχον».

Παρόμοια κίνητρα διακρίνονται και πίσω από το επιζητούμενο «συνοικέσιον μέσω Βασιλίσσης», την πρόσκληση της τελευταίας «εις εορτήν Τσιγγάνων» ή την «προσφορά υπηρεσιών προς Α.Μ. ως πράκτωρ».

Οσο για την «αποστολή Εθνικού Λαχείου προς Διάδοχον και Αλεξίαν», είναι προφανές ότι έγινε μπας και φτιάξει λίγο η τύχη τους.

Το αίτημα για «φωτογραφίαν [της] Βασιλίσσης από την μαθητικήν Της ζωήν» φέρνει αυτόματα στον νου τον φετινό «Νοτιά» του Τάσου Μπουλμέτη.

Η επιστήμη σηκώνει, αντίθετα, τα χέρια ψηλά στην περίπτωση του συμπατριώτη μας που «εις φωτογραφίαν Βασιλίσσης Αννας Μαρίας ζητεί αυτόγραφον Βασιλίσσης Φρειδερίκης».

Οι έμφυλες ιεραρχήσεις της εποχής, θεσμικά αποτυπωμένες και στην ίδια την εσωτερική τάξη των ανακτόρων, αποτυπώνονται, τέλος, αρκετά καθαρά στην αποτυχημένη «πρόρρησιν διά τέκνον Βασιλίσσης (θήλυ)», στην προθυμία ενός βασιλόφρονα «να αποστείλη βότανον διά να αποκτήση η Βασίλισσα άρρεν τέκνον», αλλά και στην έκκληση μιας Ελληνίδας που ζητά από το παλάτι «φυλακτόν διά να κάνη αγόρι».

Βιταμινούχα τσιγάρα, ταχύπλοα σκάφη

O Αμερικανός Νέλσον Τάρβις Γουότερμπαϊ ενημερώνει τον Κωνσταντίνο για την εκ μέρους του εφεύρεση ενός «τσιγάρου με βιταμίνη Α»
Η αποτυχία του κινήματος της 13/12/1967 μας απάλλαξε από την παραγωγή «αντικαρκινικού τσιγάρου» με τον βασιλικό θυρεό |

Εκτός από το βασιλικό ρουσφετολόγιο του 1967, ο φάκελος 438 του Αρχείου των Ανακτόρων περιέχει κάμποσα ακόμη ενδιαφέροντα ντοκουμέντα.

Ανάμεσά τους και επιστολές προς τον Κωνσταντίνο προσωπικών γνωστών του από το εξωτερικό, με ημερομηνίες του φθινοπώρου εκείνης της χρονιάς –λίγο πριν, δηλαδή, το αποτυχημένο κίνημα της 13ης Δεκεμβρίου και την αυτοεξορία του τέως στη Ρώμη.

Κάποιες απ’ αυτές τις επιστολές είναι αμιγώς κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η λακωνική απάντηση του απόστρατου -πλέον- στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι (9/10/1967) σε τηλεγράφημα του Ελληνα βασιλιά, απροσδιόριστου περιεχομένου.

Οι περισσότερες όμως αφορούν τη γνωστοποίηση επιχειρηματικών σχεδίων, για την ευόδωση των οποίων ζητούν την προσωπική υποστήριξη του Κωνσταντίνου.

Δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

◼ Στις 11 Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός Νέλσον Τάρβις Γουότερμπαϊ ενημερώνει τον Κωνσταντίνο για την εκ μέρους του εφεύρεση ενός «τσιγάρου με βιταμίνη Α», που υποτίθεται ότι «αποτρέπει τον καρκίνο», και τις σκέψεις για βιομηχανική παραγωγή του στην (καπνοπαραγωγό) χώρα μας –με δημόσια, μάλιστα, εμπλοκή των ανακτόρων:

«Θα είχατε την ευγένεια να με συμβουλεύσετε όσον αφορά το όνομα του κατασκευαστού τσιγάρων που φέρει τον βασιλικό θυρεό του Βασιλείου της Ελλάδος; Σχεδιάζω ένα ταξίδι στην Ελλάδα κατά τη χειμερινή περίοδο και θα εκτιμούσα κάθε καθοδήγηση που η Αυτού Βασιλική Υψηλότης θα επιθυμούσε να προσφέρει τότε».

◼ Στις 14 Νοεμβρίου ο Νορβηγός ιστιοπλόος Πέτερ Λούντε, χρυσός -κι αυτός- ολυμπιονίκης του 1960 σε άλλη κατηγορία, θυμίζει στον Κωνσταντίνο (14/11/1967) το «πολύ όμορφο δείπνο» που είχε απολαύσει τότε με τον ίδιο, «τις αδερφές Σας και, μεταξύ άλλων, τον κ. Straudridous», για να περάσει αμέσως μετά στο ψητό:

«Ο λόγος που Σας γράφω είναι ότι ασχολούμαι τώρα με τη ναυπηγική ταχύπλοων σκαφών από φάιμπεργκλας και μέχρι στιγμής τα έχω καταφέρει με το δικό μου σχέδιο τρικάρινου κήτους. Δεν έχω τη διεύθυνση του κ. Straudridous και γι’ αυτό τον λόγο θα Σας ζητούσα να προωθήσετε την επιστολή μου στους σωστούς ενδιαφερόμενους. Εσωκλείω φωτογραφίες και φυλλάδια των διαφόρων τρικάρινων σκαφών μας, τα οποία είναι πολύ κατάλληλα για ιστιοπλοϊκούς ομίλους ως διασωστικά, μεγαλοκάρινα και ενοικιαζόμενα σκάφη. […] Η παραγωγή μας για το 1968 έχει σχεδιαστεί στα 2.000 σκάφη και ο τζίρος της ισοδυναμεί με 10 εκατομμύρια νορβηγικές κορώνες. Αισθάνομαι πως υπάρχει μεγάλη ζήτηση για τον δικό μας τύπο σκαφών στη χώρα Σας, ελπίζω δε ότι το ζήτημα θα ενδιαφέρει και θα μου προσφερθεί επαφή με ανθρώπους της ναυτιλίας που ενδιαφέρονται να εισάγουν αυτά τα σκάφη και να τα διανείμουν κατά μήκος της υπέροχης ακτογραμμής Σας. Ελπίζω επίσης ότι αυτό θα μου δώσει την ευκαιρία να επισκεφθώ τα ελληνικά νησιά και να συναντήσω ξανά κάποιους από τους ιστιοπλόους φίλους μου. Ελπίζω πως αυτό δεν θα είναι υπερβολικά άβολο για Εσάς, και παίρνω το θάρρος να Σας ευχαριστήσω εκ των προτέρων για την ενδεχόμενη βοήθειά Σας».

▶ Δείτε το πλήρες κείμενο του βασιλικού ρουσφετολογίου:

PDF iconΑρχείο τέως Βασιλικών Ανακτόρων

Η αλληλογραφία ως επάγγελμα

Κωνσταντίννος Γκλίξμπουργκ- Εποχές μεγαλείου (1965)

Τριανταπέντε ολόκληρα χρόνια χωρίζουν την κατάρτιση του ρουσφετολογίου που μελετήσαμε από τη συνέντευξη του -έκπτωτου πλέον- Κωνσταντίνου στον δημοσιογράφο Λάρι Κινγκ του CNN (26/4/2002). Η αποκαλυπτική στιχομυθία των δυο ανδρών σχετικά με τον βιοπορισμό του τέως συνδέεται ωστόσο άμεσα, αν και υπόρρητα, με το σημερινό αντικείμενό μας:ΕΡ: «Πώς συντηρείστε; Υπάρχουν κονδύλια διαθέσιμα σ’ έναν εξόριστο βασιλιά;»

ΑΠ: «Δεν υπάρχουν κονδύλια διαθέσιμα σ’ έναν εξόριστο βασιλιά. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει εγώ να προσπαθήσω να κάνω, να φροντίσω τη δική μου οικογένεια».

ΕΡ: «Και πάτε στη δουλειά;»

ΑΠ: «Εχω ένα γραφείο στο Λονδίνο, το οποίο βασικά με κρατά σ’ επαφή με ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα μου. Ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι, πρώτα απ’ όλα, ότι υπάρχουν ένα σωρό άνθρωποι που θέλουν να έρθουν και να με δουν, απ’ όλα τα στρώματα της χώρας και όλες τις ηλικίες. Κατά κύριο λόγο, αυτή τη στιγμή, είναι νέοι. Για να σας δώσω μια ένδειξη, η αλληλογραφία που λαμβάνω από την Ελλάδα ξεπερνά τώρα τις 100.000 επιστολές τον χρόνο. Είναι λοιπόν τεράστιος φόρτος εργασίας για λίγους ανθρώπους κι ένα μικρό γραφείο στο Λονδίνο».

Για τον αριθμό των επιστολών, όποιος θέλει φυσικά τον πιστεύει. Αυτό για το οποίο μάλλον δεν χωρά αμφιβολία είναι, αντίθετα, η προέλευση της πεποίθησης του έκπτωτου μονάρχη πως η διαχείριση της αλληλογραφίας του συνιστά βιοποριστικό επάγγελμα…

Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα Συντακτών. 14.02.2016, 09:50 |
Συντάκτης: Τάσος Κωστόπουλος

Ο Άιχμαν ζητάει χάρη (29-5-1962)

Για την επέτειο της Γενοκτονίας των Εβραίων την 27η Ιανουαρίου 2016, η ισραηλινή Πολιτεία έδωσε στην δημοσιότητα την αίτηση χάριτος του Άντολφ Άιχμαν (Adolf Eichmann), που δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο από δικαστήριο της Ιερουσαλήμ το 1962. Απευθύνεται στον τότε Πρόεδρο του Ισραήλ Γιτζάκ Μπεν-Ζβί (Yitzhak Ben-Zvi). Η επιστολή με την αίτηση χάριτος απορρίφθηκε την ίδια ημέρα από το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ. Η ελληνική απόδοση που επιχείρησα (και ίσως χρειάζεται κάποιες βελτιώσεις) βασίζεται στην αγγλική μετάφραση που δημοσιεύτηκε στους Τάιμς της Νέας Υόρκης την 27η Ιανουαρίου 2016.
eichmann
Να είχε δίκιο η Hannah Arendt για τον δρόμο από τον οποίο φτάνει κάποιος στο απόλυτο κακό; Που είναι ο δρόμος της αντίληψης του κακού ως «κοινώς αποδεκτού»; Και ότι ο Άιχμαν ήταν ένας μεγάλος κλόουν;

Δεν έχω πειστεί περί αυτής της θέσης της Arendt ακόμη…

Δείτε ένα απόσπασμα από την τετραετή δίκη του Άιχμαν στο Ισραήλ:

Προς τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο: Αυστροουγγαρία

Τρεις εβδομάδες μετά από την δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου-Φερδινάνδου και της συζύγου του Σοφίας στο Σεράγεβο, ή κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας εξέδωσε επίσημο κείμενο με την αντίδρασή της.

ΥΠΕΞ Αυστροουγγαρίας κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ Ο κόμης Λεοπόλδος Μπέρχτολντ (Graf Berchtold von und zu Ungarschitz, Frättling und Püllütz) υπήρξε ΥΠΕΞ της Αυστροουγγαρίας από τις 17 Φεβρουαρίου του 1912 ως τις 13 Ιανουαρίου 1915, και με αυτή την ιδιότητα έχει την ευθύνη για την σύνταξη και την επεξεργασία του τελεσιγράφου που ακολουθεί.

Από την ανάγνωσή του γίνεται φανερό ότι με αυτό η αυστροουγγρική κυβέρνηση επιχειρεί να διευθετήσει το σύνολο των προβλημάτων που θεωρούσε ότι είχε με την γειτονική Σερβία, και από την θέση της Μεγάλης Δϋναμης.

Το κείμενο αποφασίστηκε σε συνάντηση του υπουργικού συμβουλίου την 7η Ιουλίου 1914, και έλαβε την μορφή τελεσιγράφου. Η προϋπόθεση που λανθάνει είναι ότι η σερβική κυβέρνηση ενεχόταν στα γεγονότα του Σεράγεβο.

Το τελεσίγραφο επιδόθηκε στην σερβική κυβέρνηση στο Βελιγράδι την Πέμπτη 23 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ως χρονικό όριο για την ικανοποίηση των όρων που περιελάμβανε ήταν το Σάββατο 25 Ιουλίου 1914 στις 6 το απόγευμα. Ο βρετανός ΥΠΕΞ σερ Έντουαρντ Γκρέι (Edward Grey) σχολίασε ότι «ποτέ προηγουμένως ένα κράτος δεν απευθύνθηκε σε άλλο ανεξάρτητο κράτος με κείμενο τέτοιου τρομερού χαρακτήρα».

Η απάντηση των Σέρβων, ικανοποιούσε σχεδόν όλες τις απαιτήσεις της Αυστροουγγαρίας, εκτός από τον 6ο όρο. Παραταύτα, η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο στην Σερβία αμέσως μετά την απάντηση της σερβικής κυβέρνησης. Η κήρυξή του είχε δρομολογηθεί ήδη από την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου από διάφορα υψηλά ιστάμενα πρόσωπα στην κυβέρνηση και την αυλή τόσο της Αυστροουγγρικής όσο και της Γερμανικής αυτοκρατορία, και κατά την κρίση του αυστριακού επιτελάρχη Χοεντζόλερν όσο και του γερμανού επιτελάρχη Μόλτκε, το αργότερο έπρεπε να αρχίσει στις 25 Ιουλίου 1914.

Δείτε αμέσως κάτω από το τελεσίγραφο ένα συμπληρωματικό κείμενο της αυστροουγγρικής κυβέρνησης προς τις Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης, όπου επιχειρεί να εξηγήσει τα πράγματα από την δική της οπτική γωνία.

Τελεσίγραφο της Αυστροουγγαρίας προς την Σερβία

Την 31η Μαρτίου 1909 ο σέρβος πρέσβης στην Βιέννη, με εντολή της σερβικής κυβέρνησης, έκανε την ακόλουθη δήλωση στην αυτοκρατορική και βασιλική κυβέρνηση:

«Η Σερβία αναγκωρίζει ότι το τετελεσμένο γεγονός στην Βοσνία δεν επηρέασαν τα δικαιώματά της και συνεπώς θα συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις στις οποίες οι Δυνάμεις ενδέχεται να λάβουν κατά το Άρθρο 25 της Συνθήκης του Βερολίνου. Σε ένδειξη σεβασμού προς τις συμβουλές των Μεγάλων Δυνάμεων, η Σερβία αναλαμβάνει την υποχρέωση να παραιτηθεί από εδώ και στο εξής από την στάση της διαμαρτυρίας και της αντίθεσης, η οποία έχει υιοθετηθεί σε σχέση με την προσάρτηση1 από το περασμένο φθινόπωρο.

Επιπλέον, αναλαμβάνει να μεταβάλει την κατεύθυνση της πολιτικής της έναντι της Αυστροουγγαρίας, και να ζήσει εφεξής με όρους καλής γειτονίας με την τελευταία».

Η ιστορία των τελευταίων χρόνων, και ιδίως τα επώδυνα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, έχουν δείξει την ύπαρξη ενός ανατρεπτικού κινήματος που έχει στόχο την απόσχιση ενός τμήματος των εδαφών της Αυστροουγγαρίας από την Μοναρχία.

Το κίνημα, το οποίο γεννήθηκε υπό το βλέμμα της Σερβικής Κυβέρνησης, έχει προχωρήσει τόσο ώστε να γίνεται ορατό και από τις δύο πλευρές των σερβικών συνόρων εκδηλούμενο με τρομοκρατικές ενέργειες και σειρά βιαιοπραγιών και δολοφονιών.

Μακράν του να αναλαμβάνει τις επίσημες δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην διακήρυξη της 31ης Μαρτίου 1909, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας δεν έπραξε τίποτε για την καταστολή αυτών των κινήσεων. Έχει επιτρέψει εγκληματικές δολοπλοκίες διαφόρων εταιρειών που βάλλουν κατά της Μοναρχίας, και έχει ανεχτεί την υιοθέτηση ανεξέλεγκτης γλώσσας από τον τύπο, την εξύμνηση των δραστών των βιαιοπραγιών, και την συμμετοχή αξιωματικών και αξιωματούχων σε ανατρεπτικές δράσεις.

Έχει επιτρέψει μια δηλητηριώδη προπαγάνδα στην δημόσια εκπαίδευση· εν ολίγοις έχει επιτρέψει όλες τις εκφάνσεις μιας ρητορικής που αποσκοπεί στο να παρακινεί τον σερβικό πληθυσμό να μισεί την Μοναρχία και να περιφρονεί τους θεσμούς της.

Αυτή η ένοχη ανοχή της Βασιλικής Κυβέρνησης της Σερβίας δεν είχε πάψει κατά την στιγμή όπου σημειώθηκαν τα γεγονότα της 28ης Ιουνίου τρέχοντος, αλλά έδωσε αποδείξεις των μοιραίων συνεπειών της σε όλον τον κόσμο.

Από τις καταθέσεις και τις ομολογίες των ποινικών εγκληματιών της βιαιπραγίας της 28ης Ιουνίου τρέχοντος προκύπτει ότι οι δολοφονίες σχεδιάστηκαν στο Βελιγράδι· ότι τα όπλα και τα εκρηκτικά με τα οποία ήσαν εφοδιασμένοι οι δολοφόνοι δόθηκαν σε αυτούς από σέρβους αξιωματικούς και λειτουργούς που ανήκαν στην Ναρόντνα Οντμπράνα· ότι, τελικώς, η είσοδος των εγκληματιών και των όπλων τους στην Βοσνία οργανώθηκε και πραγματοποιήθηκε από αξιωματούχους των συνοριοφυλάκων των σερβικών συνόρων.

Οι παραπάνω αποτελέσματα της ανακριτικής διαδικασίας δεν επιτρέπουν πλέον στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση να ακολουθεί στάση καλόβουλης ανεκτικότητας την οποία τηρούσαν επί σειρά ετών έναντι των δολοπλοκιών που εξυφαίνονταν στο Βελιγράδι, και από εκεί διασπείρονταν στην επικράτεια της Μοναρχίας. Αντιθέτως, τα αποτελέσματα επιβάλλουν στην Αυστροουγγρική Κυβέρνηση το καθήκον να θέσει τέρμα στις μηχανορραφίες που διαμορφώνουν μια διαρκή απειλή για την ηρεμία της Μοναρχίας.

Για την επιτυχία αυτού του στόχου η Αυτοκρατορική και η Βασιλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι είναι αναγκασμένη να ζητήσει από την Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας την επίσημη διαβεβαίωση ότι καταδικάζει αυτήν την επικίνδυνη προπαγάνδα κατά της Μοναρχίας· με άλλα λόγια, όλη την σειρά των τάσεων, των οποίων ο έσχατος στόχος είναι να αποσπάσουν εδάφη που ανήκουν στην Μοναρχία, και να αναλάβει [η σερβική πλευρά] την καταστολή με κάθε μέσο αυτής της εγκληματικής και τρομοκρατικής προπαγάνδας.

Για να δώσει επίσημο χαρακτήρα σε αυτό το έργο, η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα δημοσιεύσει στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» στης 13ης-16ης Ιουλίου την ακόλουθη δήλωση:

«Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας καταδικάζει την προπαγάνδα που στρέφεται κατά της Αυστροουγγαρίας –δηλαδή, την γενική τάση που έχει ως τελικό στόχο να αποσπάσει από την Αυστροουγγρική Μοναρχία εδάφη που της ανήκουν, και ειλικρινώς λυπάται για τις συνέπειες αυτών των εγκληματικών δράσεων.

Η Βασιλική Κυβέρνηση λυπάται που σέρβοι αξιωματικοί και αξιωματούχοι συμμετείχαν στην ανωτέρω προπαγάνδα, γεγονός που είχε ως συνέπεια την υπονόμευση των σχέσεων καλής γειτονίας, τις οποίες η Βασιλική Κυβέρνηση υποσχέθηκε να διατηρεί με την διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909.

Η Βασιλική Κυβέρνηση, που απορρίπτει και αποκηρύττει κάθε ιδέα ανάμειξης ή απόπειρας ανάμειξης στα πεπρωμένα των κατοίκων οποιασδήποτε περιοχής της Αυστροουγγαρίας, θεωρεί καθήκον της επισήμως να προειδοποιήσει τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους, και το σύνολο του πληθυσμού του Βασιλείου, ότι από τούδε και στο εξής θα προβεί με την μεγαλύτερη αυστηρότητα σε ενέργειες κατά των προσώπων που μπορεί να είναι ένοχοι τέτοιων μηχανορραφιών, τις οποίες θα επιχειρήσει με όλες της τις δυνάμεις να προλάβει και να καταστείλει».

Αυτή η διακήρυξη θα επιδοθεί ταυτοχρόνως στον Βασιλικό Στρατό ως ημερήσια διαταγή της Εξοχότητός-του του Βασιλέως και θα δημοσιευτεί στο «Επίσημο Δελτίο» του στρατού.

Η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας θα αναλάβει περαιτέρω:

(1) Να εξαλείψει κάθε δημοσίευμα που παρακινεί σε μίσος και περιφρόνηση κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας και την γενική τάση η οποία στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας της [Μοναρχίας]·

(2) Να διαλύσει αμέσως την εταιρεία που ονομάζεται «Ναρόντνα Οντμπράνα», να κατασχέσει όλα τα μέσα άσκησης προπαγάνδας [από αυτή την οργάνωση], και να προχωρήσει με τον ίδιο τρόπο εναντίον άλλων εταιρειών και των κλάδων τους στην Σερβία, οι οποίες επιδίδονται σε προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Βασιλική Κυβέρνηση θα προβεί στα απαραίτητα μέτρα, ώστε να εμποδίσει τις διαλυμένες εταιρείες να εξακολουθήσουν την δράση τους κάτω από άλλο όνομα και μορφή·

(3) Να καταργήσει χωρίς καθυστέρηση από την δημόσια εκπαίδευση της Σερβίας, και από το σώμα της διδακτέας ύλης και από τις μεθόδους διδασκαλίας οτιδήποτε υπηρετεί την άνθιση της προπαγάνδας εναντίον της Αυστροουγγαρίας·

(4) Να απαλλάξει από την στρατιωτική υπηρεσία, και από την διοίκηση γενικώς, όλους τους αξιωματικούς και τους αξιωματούχους οι οποίοι είναι ένοχοι άσκησης προπαγάνδας κατά της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, και των οποίων τα ονόματα η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα να ανακοινώσει στην Βασιλική Κυβέρνηση·

(5) Να δεχτεί την συνεργασία εντός της Σερβίας των εκπροσώπων της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης για την καταστολή του ανατρεπτικού κινήματος που απειλεί την ακεραιότητα της Μοναρχίας·

(6) Να αναλάβει την δικαστική δίωξη κατά όσων συνέβαλαν στην συνωμοσία της 28ης Ιουνίου τρέχοντος και οι οποίοι βρίσκονται εντός της σερβικής επικρατείας· εντεταλμένοι της Αυστροουγγρικής Κυβέρνησης θα συμμετάσχουν στις σχετικές έρευνες·

(7) Να προχωρήσουν χωρίς καθυστέρηση στην σύλληψη του Δημάρχου Βόιγια Τάνκοσιτς και του ατόμου με το όνομα Μίλαν Τσιγκάνοβιτς, σέρβου δημοσίου υπαλλήλου, οι οποίοι αποκαλύφθηκαν ως αποτέλεσμα της ανακριτικής διαδικασίας στο Σεράγεβο·

(8) Να εμποδίσει με αποτελεσματικά μέτρα την συνεργασία των σερβικών αρχών στην παράνομη διακίνηση όπλων και εκρηκτικών κατά μήκος των συνόρων, να απολύσει και να τιμωρήσει αυστηρά τους αξιωματούχους της συνοριοφυλακής στις Σάμπατζ και Λόζνικα, οι οποίοι είναι ένοχοι για την υποστήριξή τους προς τους δράστες του εγκλήματος στο Σεράγεβο, η οποία εκφράστηκε με διευκολύνσεις στην διέλευση των συνόρων·

(9) Να παράσχει στην Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση εξηγήσεις όσον αφορά αδικαιολόγητες δηλώσεις υψηλόβαθμων σέρβων αξιωματούχων, τόσο στη Σερβία όσο και στο εξωτερικό, οι οποίοι, παρά την επίσημη θέση τους, δεν δίστασαν μετά το έγκλημα της 28ης Ιουνίου να εκφραστούν σε συνεντεύξεις με όρους εχθρικούς προς την Αυστροουγγρική κυβέρνηση· και, τέλος,

(10) Να ενημερώσουν την Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, χωρίς καθυστέρηση, για την εκτέλεση των μέτρων που περιλαμβάνονται στους παραπάνω όρους.

Η Αυστροουγγρική Κυβέρνηση αναμένει την απάντηση της Βασιλικής Κυβέρνησης το αργότερο ως τις 5 η ώρα του απογεύματος της 25ης Ιουλίου. [Βλ. Σημείωση]

Σημείωση 1. Ο Πρέσβης της Αυστροουγγαρίας σε προσωπική επιστολή προς τον ΥΠΕΞ της Γαλλίας με ημερομηνία 24 Ιουλίου 1914 προβαίνει στην εξής διόρθωση:

«Στο αντίγραφο που είχα την τιμή να στείλω στην Εξοχότητά σας σήμερα το πρωί, αναφερόταν ότι η Κυβέρνησή μου ανέμενε την απάντηση του Υπουργικού Συμβουλίου του Βελιγραδίου το αργότερο ως την 5η απογευματινή του Σαββάτου, 25 του τρέχοντος μηνός. Καθώς ο Πρέσβης μας στο Βελιγράδι παρέδωσε την επιστολή στις 6 το απόγευμα, ο επιτρεπόμενος χρόνος απάντησης μετατέθηκε για την 6η απογευματινή αύριο, Σάββατο.

Θεωρώ ότι είναι καθήκον μου να πληροφορήσω την Εξοχότητά σας για αυτή την μικρή μεταβολή στην εκπνοή της προθεσμίας για απάντηση από την Σερβική Κυβέρνηση».

Έχοντας συνείδηση ότι οι όροι του τελεσιγράφου ενδεχομένως να έμοιαζαν σχεδιασμένοι να προκαλέσουν μια αναπόφευκτη απόρριψη – παρέχοντας έτσι ένα εύσχημο άλλοθι για κήρυξη πολέμου κατά της Σερβίας – απεστάλη από την κυβέρνηση της Αυστροουγγαρίας μια επιστολή σε όλες της μείζονες Δυνάμεις τις Ευρώπης, συνημμένη στο ίδιο το τελεσίγραφο.

Επεξηγηματική επιστολή που επιδόθηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές Δυνάμεις Την 31η Μαρτίου 1909 η Βασιλική Κυβέρνηση της Σερβίας απηύθυνε στην Αυστροουγγαρία μια διακήρυξη της οποίας το κείμενο αναπαράγεται παραπάνω. Την ίδια ημέρα της επιδόσεως της διακηρύξεως η Σερβία απεδύθη σε μια πολιτική υποκίνησης επαναστατικών ιδεών μεταξύ των σέρβων υπηκόων της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας, επιχειρώντας να προετοιμάσει με αυτόν τον τρόπο την απόσχιση αυστροουγγρικών εδαφών κατά μήκος των σερβικών συνόρων. Η Σερβία έγινε το κέντρο εγκληματικής αναταραχής. Αμέσως σχηματίστηκαν εταιρείες και ομάδες, στόχος των οποίων ήταν, είτε φανερά είτε μυστικά, να προκαλέσουν ταραχές επί ασυστροουγγρικού εδάφους. Μεταξύ των μελών αυτών των εταιρειών και ομάδων περιλαμβάνονταν στρατηγοί και διπλωμάτες, κυβερνητικοί αξιωματούχοι και ανώνυμοι υπήκοοι του βασιλείου. Οι σέρβοι δημοσιογράφοι είναι σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν στην υπηρεσία αυτής της προπαγάνδας, που στοχεύει την Αυστροουγγαρία, και δεν περνά ημέρα χωρίς τα όργανα του σερβικού τύπου να μη διαχέουν στους αναγνώστες τους μίσος και περιφρόνηση για την γειτονική τους Μοναρχία, ή να μη απευθύνουν απειλές λίγο ή περισσότερο απροκάλυπτες εναντίον της ασφάλειας και την ακεραιότητας της Μοναρχίας. Μεγάλος αριθμός πρακτόρων εν υπηρεσία χρησιμοποίησαν κάθε μέσο πρόκλησης αναταραχής με στόχο την Αυστροουγγαρία διαφθείροντας την νεολαία στις συνοριακές επαρχίες. Από την τελευταία κρίση στα Βαλκάνια υπήρξε αναζωπύρωση του πνεύματος συνωμοσίας, εγγενούς στους σέρβους πολιτικούς, το οποίο έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην Ιστορία του Βασιλείου· άτομα τα οποία ανήκαν προηγουμένως σε συμμορίες απασχολούμενες στην Μακεδονία ήρθαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην τρομοκρατική προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγαρίας. Έναντι τέτοιων ενεργειών, στις οποίες η Αυστροουγγαρία είναι εκτεθειμένη επί χρόνια, η Σερβική Κυβέρνηση δεν θεώρησε ότι είναι υποχρέωσή της να προβή στην λήψη έστω κάποιου ελάχιστου μέτρου. Έτσι, η Σερβική Κυβέρνηση απέτυχε να εκπληρώσει την υποχρέωσή της, όπως αυτή απορρέει από την επίσημη διακήρυξή της της 31ης Μαρτίου 1909, και ενήργησε σε αντίθεση με την βούληση της Ευρώπης και την δέσμευσή της έναντι της Αυστροουγγαρίας. Η υπομονή της Αυτοκρατορικής και Βασιλικής Κυβέρνησης εν όψει αυτής της προκλητικής στάσης της Σερβίας προέκυπτε από την έλλειψη ενδιαφέροντος για εδαφικές διεκδικήσεις και α πό την ελπίδα ότι η Σερβική Κυβέρνηση θα έθετε τέρμα παρόλα αυτά εκτιμώντας την φιλία της Αυστροουγγαρίας και την αληθινή αξία της. Τηρώντας καλόβουλη στάση έναντι των πολιτικών ενδιαφερόντων της Σερβίας, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση ήλπισε ότι από την δική του πλευρά το βασίλειο θα αποφάσιζε εντέλει να ακολουθήσει ανάλογη συμπεριφορά. Ιδίως ανέμενε η Αυστροουγγαρία την ανάπτυξη αυτού του είδους πολιτικών ιδεών στην Σερβία, όταν, μετά από τα γεγονότα του 1912, η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνηση, με την ανιδιοτελή και αγόγγυστη στάση της, έκανε δυνατή μια τέτοια σημαντική αύξηση της επικράτειας της Σερβίας. Η εύνοια που επέδειξε τη Αυστροουγγαρία έναντι του γειτονικού Κράτους δεν ανέκοψε τις διεργασίες στο βασίλειο, το οποίο εξακολούθησε να ανέχεται επί του εδάφους του μια προπαγάνδα, οι μοιραίες συνέπειες της οποίας έγιναν ολοφάνερες σε ολόκληρο τον κόσμο στις 28 Ιουνίου τρέχοντος, όταν ο Διάδοχος της Μοναρχία και η επιφανής σύζυγός του έπεσαν θύματα συνωμοσίας που εκκολάφθηκε στο Βελιγάδι. Εν όψει αυτής της κατάστασης των πραγμάτων η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή αισθάνθηκε υποχρεωμένη να προβή σε νέα και επείγοντα διαβήματα στο Βελιγράδι με στόχο να πείσει την Σερβική Κυβέρνησή να θέσει τέρμα σε αυτό το εμπρηστικό κίνημα που απειλεί την ασφάλεια και την εδαφική ακεραιότητα της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας. Η Αυτοκρατορική και Βασιλική Κυβέρνησή είναι πεπεισμένη ότι προβαίνοντας σε αυτό το διάβημα θα έχει την απολύτως σύμφωνη γνώμη όλων των πολιτισμένων εθνών, τα οποία δεν δύνανται να επιτρέψει την βασιλοκτονία να γίνει το κατάλληλο όπλο που μπορεί ατιμωρητί να χρησιμοποιηθεί στην πολιτική διαμάχη, και την ειρήνη στην Ευρώπη να διαταράσσεται διαρκώς από κινήσεις που προέρχονται από το Βελιγράδι.

Πηγή: Source Records of the Great War, τ. I, εκδ. Charles F. Horne, National Alumni 1923.


1 Δηλαδή, την προσάρτηση της οθωμανικής επαρχίας της Βοσνίας από την Αυστροουγγαρία το 1908.

Προς τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο: Σερβία

Ο σέρβος πρωθυπουργός Νικόλα Πάσιτς με τον έλληνα ομόλογό του το 1913. Οι ιστορικοί δεν συμφωνούν αν είχε γνώση και εμπλοκή στην δολοφονία του διαδόχου της Αυστροουγγαρίας στο Σεράγεβο από μέλη της οργάνωσης Νέα Βοσνία, αν και οι περισσότεροι το απορρίπτουν. Πάντως, η άρνηση του Νικόλα Πάσιτς να ικανοποιήσει τον 6ο όρο του αυστριακού τελεσιγράφου για ανεξάρτητη έρευνα αστυνομικών της Αυστροουγγαρίας στο έδαφος της Σερβίας, οδήγησε την Αυστροουγγαρία να θεωρήσει ότι ο σέρβος πρωθυπουργός είχε γνώση της δολοφονίας, και αυτό μέσω της οργάνωσης Μαύρο Χέρι, που είχε μέλη και μεταξύ των σέρβων αστυνομικών. Αυτή την ερμηνεία της Αυστροουγγαρίας δέχονται κάποιοι ιστορικοί.

Η απάντηση της Σερβικής Κυβέρνησης στο τελεσίγραφο της Αυστροουγγαρίας

(Προοίμιο) … [Η Σερβία] δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για εκδηλώσεις ιδιωτικού χαρακτήρα, όπως άρθρα στον τύπο και ειρηνικά έργα εταιρειών … [Η Σερβική Κυβέρνηση] αισθάνεται οδύνη και έκπληξη για τις δηλώσεις, σύμφωνα με τις οποίες μέλη του Βασιλείου της Σερβίας φέρονται να έχουν συμμετάσχει στις προετοιμασίες του εγκλήματος …

[Ωστόσο, η Σερβία] είναι έτοιμη να χειριστεί την δίκη οιουδήποτε σέρβου υπηκόου…, για τον οποίο έχουν έρθει στο φως αποδείξεις για την συνενοχή του στο έγκλημα του Σεράγεβο [καθώς επίσης, καταδικάζει οποιαδήποτε προπαγάνδα κατά της Αυστροουγγαρίας].

1. [Η Σερβία θα] εισαγάγει… ρύθμιση στον νόμο περί τύπου, η οποία θα προβλέπει βαρύτατες ποινές για την υποκίνηση μίσους και περιφρόνησης προς την Αυστροουγγρική Μοναρχία…

2. [Η σερβική Κυβέρνηση] δεν κατέχει αποδείξεις… ότι η Ναρόντνα Οντμπράνα και παρόμοιες εταιρείες έχουν διαπράξει προς το παρόν οποιαδήποτε εγκληματική πράξη αυτής της φύσεως… Ωστόσο, [η Σερβία] θα… διαλύσει την Ναρόντνα Οντμπράνα και κάθε άλλη εταιρεία, η οποία…

3. [Η Σερβία] θα καταργήσει χωρίς καθυστέρηση από την δημόσια εκπαίδευση… οτιδήποτε συντελεί ή ενδέχεται να συντελέσει στην υπόθαλψη προπαγάνδας κατά [της Αυστροουγγρικής Μοναρχίας], μόλις [η Αυστροουγγαρία] της παράσχει γεγονότα και αποδείξεις…

4. [Η Σερβία] συμφωνεί επίσης να απομακρύνει από την στρατιωτική υπηρεσία όλα τα πρόσωπα, για τα οποία υπάρχουν αποδείξεις ενοχής για πράξεις που στοχεύουν εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας της [Αυστροουγγαρίας], και αναμένει [από την Αυστροουγγαρία] να κοινοποιήσει… τα ονόματα και τις ενέργειες αυτών των αξιωματικών, για τους σκοπούς των διεργασιών εναντίον τους.

5. [Η Βασιλική Κυβέρνησή της Σερβίας] δεν αντιλαμβάνεται σαφώς το νόημα ή την έκταση του αιτήματος… να αναλάβει να αποδεχτεί την συνεργασία των αντιπροσώπων [της Αυστροουγγαρίας], αλλά διακηρύσσει ότι δέχεται μια τέτοια συνεργασία, καθώς συμφωνεί με την αρχή του Διεθνούς Δικαίου, με την ποινική διαδικασία, καθώς και με τις σχέσεις καλής γειτονίας.

6. …Όσον αφορά την συμμετοχή σε αυτή την έρευνα [την οποία η Σερβία σκοπεύει να διεξαγάγει] των αυστροούγγρων αξιωματούχων… [η Σερβία] δεν μπορεί να δεχτεί μια τέτοια διευθέτηση, καθώς αυτή θα συνιστούσε παραβίαση του Συντάγματος…

7. [Η Σερβία δηλώνει ότι δεν κατέστη δυνατόν να συλλάβει ένα από τα κατονομαζόμενα πρόσωπα· ζητεί αποδείξεις από την Αυστροουγγαρία].

8. [Η Σερβία συμφωνεί να ενισχύσει τα μέτρα κατά της λαθραίας διακίνησης όπλων και εκρηκτικών κατά μήκος των συνόρων με την Βοσνία].

9. [Η Σερβία προσφέρει εξηγήσεις για τα αντι-αυστροουγγρικά σχόλια σέρβων αξιωματούχων, αν η Αυστροουγγαρία αποστείλει αντίγραφα των δηλώσεων για τις οποίες τους κατηγορεί].

10. [Η Σερβία θα ενημερώσει πρόθυμα για τα μέτρα που ελήφθησαν από πλευράς της, αλλά, αν η Αυστροουγγαρία δεν ικανοποιηθεί με την απάντησή της, τότε] η Σερβική Κυβέρνηση… είναι έτοιμη… να αποδεχθεί ειρηνική διευθέτηση είτε με παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είτε με παραπομπή του ζητήματος στις Μεγάλες Δυνάμεις…

Μισώ τους αδιάφορους!

Του Αντόνιο Γκράμσι

Αντόνιο Γκράμσι

Ο Αντόνιο Γκράμσι (1891-1937) στις αρχές της δεκαετίας του 1920.

«Μισώ τους αδιάφορους. Πιστεύω ότι το να ζεις σημαίνει να εντάσσεσαι κάπου. Όποιος ζει πραγματικά δεν μπορεί να μην είναι πολίτης και ενταγμένος. Η αδιαφορία είναι αβουλία, είναι παρασιτισμός, είναι δειλία, δεν είναι ζωή. Γι’ αυτό μισώ τους αδιάφορους.

Η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της Ιστορίας. Η αδιαφορία δρα δυνατά πάνω στην ιστορία. Δρα παθητικά, αλλά δρα. Είναι η μοιρολατρία. Είναι αυτό που δεν μπορείς να υπολογίσεις. Είναι αυτό που διαταράσσει τα προγράμματα, που ανατρέπει τα  σχέδια που έχουν κατασκευαστεί με τον καλύτερο τρόπο. Είναι η κτηνώδης ύλη που πνίγει την ευφυΐα. Αυτό που συμβαίνει, το κακό που πέφτει πάνω σε όλους, συμβαίνει γιατί η μάζα των ανθρώπων απαρνείται τη βούλησή της, αφήνει να εκδίδονται νόμοι που μόνο η εξέγερση θα μπορέσει να καταργήσει, αφήνει να ανέβουν στην εξουσία άνθρωποι που μόνο μια ανταρσία θα μπορέσει να ανατρέψει
Μέσα στη σκόπιμη απουσία και στην αδιαφορία λίγα χέρια, που δεν επιτηρούνται από κανέναν έλεγχο, υφαίνουν τον ιστό της συλλογικής ζωής, και η μάζα είναι σε άγνοια, γιατί δεν ανησυχεί. Φαίνεται λοιπόν σαν η μοίρα να συμπαρασύρει τους πάντες και τα πάντα, φαίνεται σαν η ιστορία να μην είναι τίποτε άλλο από ένα τεράστιο φυσικό φαινόμενο, μια έκρηξη ηφαιστείου, ένας σεισμός όπου όλοι είναι θύματα, αυτοί που τον θέλησαν κι αυτοί που δεν τον θέλησαν, αυτοί που γνώριζαν κι αυτοί που δεν γνώριζαν, αυτοί που ήταν δραστήριοι κι αυτοί που αδιαφορούσαν. Κάποιοι κλαψουρίζουν αξιοθρήνητα, άλλοι βλαστημάνε χυδαία, αλλά κανείς ή λίγοι αναρωτιούνται: αν είχα κάνει κι εγώ το χρέος μου, αν είχα προσπαθήσει να επιβάλλω τη βούλησή μου, θα συνέβαινε αυτό που συνέβη;
Μισώ τους αδιάφορους και γι’ αυτό: γιατί με ενοχλεί το κλαψούρισμά τους, κλαψούρισμα αιωνίων αθώων. Ζητώ να μου δώσει λογαριασμό ο καθένας απ’ αυτούς με ποιον τρόπο έφερε σε πέρας το καθήκον που του έθεσε και του θέτει καθημερινά η ζωή, γι’ αυτό που έκανε και ειδικά γι’ αυτό που δεν έκανε. Και νιώθω ότι μπορώ να είμαι αδυσώπητος, ότι δεν μπορώ να χαλαλίσω τον οίκτο μου, ότι δεν μπορώ να μοιραστώ μαζί τους τα δάκρυά μου.
Είμαι ενταγμένος, ζω, νιώθω ότι στις συνειδήσεις του χώρου μου ήδη πάλλεται η δραστηριότητα της μελλοντικής πόλης, που ο χώρος μου χτίζει. Και μέσα σ’ αυτήν την πόλη η κοινωνική αλυσίδα δεν βαραίνει τους λίγους, μέσα σ’ αυτήν κάθε συμβάν δεν οφείλεται στην τύχη, στη μοίρα, μα είναι ευφυές έργο των πολιτών. Δεν υπάρχει μέσα σ’ αυτήν κανείς που να στέκεται να κοιτάζει από το παράθυρο ενώ οι λίγοι θυσιάζονται, κόβουν τις φλέβες τους.
Ζω, είμαι ενταγμένος. Γι’ αυτό μισώ αυτούς που δεν συμμετέχουν, μισώ τους αδιάφορους».
11 Φεβρουαρίου 1917 – Mετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς

Παράδοση του φον Πάουλους στο Στάλινγραντ (31-1-1943)

Στις 31 Ιανουαρίου του 1943, ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στο Στάλινγκραντ παραδόθηκε στον σοβιετικό στρατό. Παρά και ενάντια στην διαταγή του Χίτλερ που διέταξε, έξι ημέρες πριν, να πεθάνουν μέχρις ενός όλοι οι γερμανοί στρατιώτες και να μη παραδοθεί κανείς.

Ο Φρίντριχ φον Πάουλους (Friedrich von Paulus), 53 ετών, έλαβε μέρος στην εισβολή στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου 1939. Το καλοκαίρι του 1940, ο Πάουλους προήχθη σε αναπληρωτής Αρχηγός τους Γενικού Επιτελείου. Με αυτή την ιδιότητα επισκέφθηκε τον Έρβιν Ρόμελ (Erwin Rommel) στην βόρεια Αφρική, και συνέταξε μια πολύ επικριτική αναφορά για τον Ρόμελ και τον στρατό του, αλλά ο Χίτλερ δεν έδωσε καμιά συνέχεια στην αναφορά.

Κατά την προετοιμασία της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, ο Πάουλους επεσήμανε στον Χίτλερ τρεις στόχους: (α) μετά την γερμανική εισβολή, να μη επιτραπεί στον Κόκκινο Στρατό να υποχωρήσει στο εσωτερικό της Ρωσίας. (β) Για την αποτελεσματική έκβαση της εισβολής ο γερμανικός στρατός θα έπρεπε να εφαρμόσει την αρχή της περικύκλωσης, και τέλος (γ) Η κύρια επιθετική ενέργεια θα έπρεπε να γίνει βόρεια από τα Έλη Πρίπιατ, ώστε να καταληφθεί η Μόσχα.

Το καλοκαίρι του 1942 ο Πάουλους επικεφαλής 250.000 ανδρών 500 τεθωρακισμένων αρμάτων μάχης, με 7.000 όπλα και πολυβόλα, και 25.000 άλογα. Η κίνηση του γερμανικου στρατού καθυστερούσε από έλλειψη καυσίμων για τα μηχανοκίνητα, κι έτσι τον Ιούλιο διέκοψε την πορεία στο Κάλαχ. Καύσιμα και εφόδια έφτασαν μόλις στις 7 Αυγούστου 1942 και η πορεία άρχισε αμέσως. Στις επόμενες εβδομάδες οι Γερμανοί σκότωσαν περί τους 50.000 σοβιετικούς στρατιώτες, αλλά στις 18 Αυγούστου αναγκάστηκε να ξανασταματήσει  από έλλειψη καυσίμων περίπου 55 χλμ. μακριά από το Στάλινγκραντ.

Για να εξοικονομήσει καύσιμα ο Παόυλους κινήθηκε μόνον με ένα μέρος των τεθωρακισμένων, αλλά τώρα ο Κόκκινος Στρατός διενεργούσε σφοδρές επιθέσεις, και καθήλωσε τους Γερμανούς έξω από το Στάλινγκραντ Ο Πάουλους έφερε και τις υπόλοιπες γερμανικές δυνάμεις, και κύκλωσε την πόλη. Καθώς το βόρειο τμήμα του απειλήθηκε, ο γερμανικός στρατός καθυστέρησε την επίθεση ως την  7η Σεπτεμβρίου. Εντωμεταξύ η γερμανική πολεμική αεροπορία βομβάρδιζε το Στάλινγκραντ με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς αμάχους.

Ο Χίτλερ διέταξε την άμεση κατάληψη του Στάλινγκραντ με οποιοδήποτε κόστος για τις γερμανικές δυνάμεις.  Από το ραδιόφωνο ο Χίτλερ είπε στους Γερμανούς: «Μπορείτε να είστε βέβαιο ότι κανείς δεν θα μας απωθήσει από το Στάλινγκραντ«. Στις 4 Οκτωβρίου 1942 ο Πάουλους που είχε χάσει 40.000 άνδρες από την είσοδό του στην πόλη, ζήτησε ενισχύσεις από τον Χίτλερ.

Λίγες ημέρες αργότερα 5 μεραρχίες μηχανικού και μία επιλαρχία αρμάτων έφθασαν στο Στάλινγραντ. Ο Ιωσήφ Στάλιν απάντησε με πόλεμο παρέλκυσης, και διέταξε τρεις επιπλέον στρατιές να κινηθούν σε βοήθεια της πόλης. Μολονότι οι Σοβιετικοί είχαν μεγαλύτερες απώλειες από τους Γερμανούς, εντούτοις είχαν συνολικά περισσότερους άνδρες.

Οι καταρρακτώδεις βροχές του Οκτωβρίου μετέτρεψαν τους δρόμους σε λάσπη, και ο ανεφοδιασμός της Έκτης γερμανικής Στρατιάς άρχισε να έχει προβλήματα. Στις 19 Οκτωβρίου άρχισε να χιονίζει. Εντούτοις, ο Πάουλους σημείωνε μικρή πρόοδο στην κατάληψη του Στάλινγκραντ, όπου οι Ρώσοι μάχονταν από σπίτι σε σπίτι: είχε καταλάβει περί το 90% της πόλης. Αλλά, οι στρατιώτες του άρχισαν να μη έχουν αρκετά πολεμοφόδια και τρόφιμα. Παραταύτα, ο Πάουλους διέταξε άλλη μια επίθεση στις 4 Νοεμβρίου. Τις επόμενες 2 ημέρες ο γερμανικός στρατός είχε σημαντικές απώλειες, και το Κόκκινος Στρατός άρχισε αντεπίθεση. Ο Πάουλους αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί νότια, αλλά τότε ήρθε εντολή από τον Χίτλερ να εξακολουθήσει την επίθεση, παρά τον κίνδυνο να περικυκλωθούν οι γερμανοί στρατιώτες. Ο Χίτλερ διαβεβαίωνε ότι η πολεμική αεροπορία θα αναλάμβανε τον ανεφοδιασμό.

Αξιωματικοί του Πάουλους αντέτειναν ότι η αεροπορία δεν θα μπορούσε να τους ανεφοδιάσει επαρκώς. Όλοι πρότειναν αναδίπλωση και υποχώρηση, προτού ο Κόκκινος Στρατός εδραιωθεί σε προωθημένες θέσεις. Ο Χανς Χούμπε είπε στον Πάουλους ότι μια έξοδος ήταν η μόνη σωστή επιλογή για τους Γερμανούς, αλλά ο Πάουλους του απάντησε ότι πρέπει να υπακούσει στις εντολές του Χίτλερ.

Όλον τον Δεκέμβριο η Λουφτβάφε έρριχνε καθημερινά 70 τόνους εφοδίων. Ο περικυκλωμένος γερμανικός στρατός χρειαζόταν 300 τόνους ημερησίως. Οι στρατιώτες άρχισαν να παίρνουν το ένα τρίτο της κανονικής μερίδας, έτσι άρχισαν να σκοτώνουν και να τρώνε τα άλογά τους. Στις 7 Δεκεμβρίου, σε κάθε 2ο άνδρες της Έκτης Στρατιάς αντιστοιχούσε ένα καρβέλι ψωμί.

Ο Χίτλερ αντιλήφθηκε ότι έχανε την Έκτη Στρατιά, και διέταξε τον στρατάρχη Έριχ ωον Μανστάιν (Erich von Manstein) και την 4η μηχανοκίνητη στρατιά να αρχίσουν επιχείρηση σωτηρίας. Ο Μανστάιν εμποδίστηκε να ενωθεί με την Έκτη Στρατιά 50 χιλιόμετρα πριν το Στάλινγκραντ, καθώς ο Κόκκινος Στρατός τον καθήλωσε με συνεχή πυρά. Στις 27 Δεκεμβρίου 1942, ο Μανστάιν αποφάσισε να υποχωρήσει, καθώς αντιμετώπιζε τον κίνδυνο περικύκλωσης από τους Ρώσους.

Στο Στάλινγκραντ τον τελευταίο μήνα είχαν σκοτωθεί 28.000 γερμανοί στρατιώτες. Καθώς είχαν μείνει ελάχιστα τρόφιμα, ο Πάουλους έδωσε την εντολή να πάψουν να τρέφονται οι 12.000 τραυματίες. Δελτίο τροφίμων μπορούσαν να έχουν μόνον όσοι πολεμούσαν. Ο Έριχ φον Μανστάιν έδωσε στον Πάουλους την εντολή να επιχειρήσει μαζική έξοδο από την πόλη του Στάλινγκραντ, αλλά οι Γερμανοί που βρίσκονταν μέσα στην πόλη ήταν πολύ αδύναμοι για κάτι τέτοιο.

Στις 3ο Ιανουαρίου 1943, ο Χίτλερ προήγαγε τον Πάουλους σε στρατάρχη και του έστειλε μήνυμα ότι κανένας γερμανός στρατάρχης δεν αιχμαλωτίστηκε ποτέ. Ο Χίτλερ υποδείκνυε έτσι στον Πάουλους να αυτοκτονήσει, αλλά εκείνος απέρριψε την ιδέα του φύρερ, και την επόμενη ημέρα παραδόθηκε στους Σοβιετικούς του Κόκκινου Στρατού. Ο τελευταίος Γερμανός παραδόθηκε στις 2 Φεβρουαρίου.

Η μάχη του Στάλινγκραντ είχε τελειώσει. Αιχμαλωτίστηκαν περισσότεροι από 91.000 άνδρες και 150.000 πέθαναν κατά την διάρκεια της πολιορκίας. Οι γερμανοί αιχμάλωτοι αναγκάστηκαν να πάνε με τα πόδια στην Σιβηρία. Περίπου 45.000 πέθαναν σ’ αυτήν την πορεία, και μόνον  7.000 επιβίωσαν μετά από την λήξη του πολέμου.

Ο Πάουλους φυλακίστηκε, και αρχικά αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους Σοβιετικούς. Αλλά, όταν ανακάλυψε ότι οι φίλοι του Έριχ Χέπνερ (Erich Hoepner) και Έρβιν φον Βιτζλέμπεν (Erwin von Witzleben) εκτελέστηκαν μετά την Συνωμοσία του Ιουλίου, συμφώνησε να κάνει αντιναζιστικές ραδιοφωνικές εκπομπές. Σ’ αυτές καλούσε γερμανούς αξιωματικούς να εγκαταλείψουν τον Χίτλερ και να τον παρακούσουν. Ο Χίτλερ διέταξε να συλληφθεί και να φυλακιστεί όλη η οικογένεια του φον Πάουλους.

Το 1946 ο Πάουλους κατέθεσε στην Δίκη της Νυρεμβέργης ως μάρτυρας κατηγορίας. Μολονίτι παραδέχτηκε ότι ήταν ένοχος εγκλημάτων κατά την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης αρνήθηκε να ενοχοποιήσει τους Άλφρεντ Γιόντι (Alfred Jodl) και Βίλχελμ Καϊτέλ (Wilhelm Keitel). Ο Πάουλους παρέμεινε φυλακισμένος στην Σοβιετική Ένωση ως το 1953, οπότε αποφυλακίστηκε. Εγκαταστάθηκε στην Δρέσδη της Ανατολικής Γερμανίας, όπου εργάστηκε ως επιθεωρητής της Λαϊκής Αστυνομίας. Πέθανε την 1η Φεβρουαρίου  1957.

(1) Αξιολόγηση του στρατιωτικού Φρίντριχ φον Πάουλους το 1927.

Πασχίζει για την αποφυγή δημιουργίας εχθρών. Είναι αργός, αλλά μεθοδικός. Φανερώνει ικανότητες τακτικής, μολονότι τείνει να δαπανά πολύ χρόνο για την εκτίμηση της κατάστασης.

(2) Samuel W. Mitcham: Hitler’s Field Marshals. 1988.

Δύσκολα φανταζόμαστε στρατηγό λιγότερο κατάλληλο για την αρχιστρατηγία από τον Φρίντριχ φον Πάουλους το 1942. Πράγματι ήταν σταθερός, τεχνικώς άριστος επιτελικός αξιωματικός, αλλά ποτέ δεν είχε αναλάβει την διοίκηση μονάδας μεγαλύτερης από ένα πειραματικό μηχανοκίνητο τάγμα. Ήταν από τα νύχια ως την κορφή ένας αξιωματικός επιτελείου. Υψηλός, αδύνατος και σχολαστικός, φορούσε κατά κανόνα γάντια καθώς μισούσε την βρωμιά. Έκανε λουτρό και άλλαζε ρούχα δύο φορές την ημέρα, και ορισμένοι πιο μάχιμοι συνάδελφοί του τον ονόμαζαν σαρκαστικά  «ο Ευγενής Κύριος» και «ο Κομψότερος Κύριός μας». Ακόμη χειρότερα του έλειπε η αποφασιστικότητα, ενώείχε  πείσει τον εαυτό του ότι ο Χίτλερ ήταν μια αλάνθαστη στρατιωτική μεγαλοφυΐα — ένας μοιραίος συνδυασμός.

(3) Τον χειμώνα του 1942 ανατέθηκε στον στρατηγό Γκίντερ Μπλούμεντριτ (Guenther Blumentritt) να επισκεφτεί το Ανατολικό Μέτωπο. Ο Χίτλερ απέρριψε την αναφορά του Μπλούμεντριτ για υποχώρηση από το Στάλινγκραντ.

Πέρασα 10 ημέρες σ’ εκείνον τον τομέα, και ύστερα από την επιστροφή μου συνέταξα μια αναφορά για το πόσο ανασφαλές ήταν να διατηρούμε ένα τόσο μακρό αμυντικό μέτωπο στην διάρκεια του χειμώνα. Οι ατμομηχανές σταματούσαν 200 χιλιόμετρα πίσω από την γραμμή του μετώπου, και η επίπεδη, αποψιλωμένη μορφολογία της χώρας σήμαινε ότι υπήρχε ελάχιστη ξυλεία για την εκτέλεση αμυντικών έργων. Οι διαθέσιμες γερμανικές μεραρχίες κρατούσαν γραμμές των 50 – 60 χιλιομέτρων. Δεν υπήρχαν κατάλληλα χαρακώματα ή σταθερές θέσεις. Ο στρατηγός Χάλντερ (Halder) αποδέχθηκε αυτήν την αναφορά και πρότεινε να διακοπεί η επίθεσή μας, με δεδομένη την αυξανόμενη αντίσταση που προβαλλόταν και τα εντεινόμενα σημεία κινδύνου από το εκτεταμένο μέτωπο. Αλλά ο Χίτλερ δεν άκουγε τίποτε. Ως τον Σεπτέμβριο η ένταση μεταξύ του φύρερ και του Χάλντερ αυξανόταν, και οι διαξιφισμοί τους έγιναν σκληρότεροι. Ήταν μια διαφωτιστική εμπειρία να βλέπει κάποιος τον Χίτλερ να συζητάει σχέδια με τον Χάλντερ. Ο φύρερ συνήθιζε να κινεί με μεγάλες κινήσεις τα χέρια του πάνω από τον χάρτη — «Επιτεθείτε εδώ, επιτεθείτε εκεί». Όλα ήσαν αόριστα και άσχετα από τις πρακτικές δυσκολίες. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι θα ήθελε, αν μπορούσε, να απολύσει όλο το Γενικό Επιτελείο, με μια πλατιά κίνηση των χεριών του. Αισθανόταν ότι αποδέχονταν μόνον με μισή καρδιά τις ιδέες του. Εντέλει, ο στρατηγός Χάλντερ κατέστησε σαφές ότι αρνιόταν να αναλάβει την ευθύνη για την εξακολούθηση της επιθετικής προέλασης με τον χειμώνα να πλησιάζει. Αποπέμφθηκε στο τέλος Σεπτεμβρίου, και αντικαταστάθηκε από τον στρατηγό Τσάιτσλερ (Zeitzler) – τον τότε Επιτελάρχη του Στρατάρχη φον Ρούντστεντ (Rundstedt) στο Δυτικό Μέτωπο. Εμένα, με έστειλαν Δυτικά, να αναλάβω την θέση του Τσάτσλερ.

(4) Φρίντριχ Πάουλους: τηλεγραφικό μήνυμα στον Αδόλφο Χίτλερ (24 Ιανουαρίου 1943)

Στρατεύματα χωρίς πολεμοφόδια ή τροφή. Αποτελεσματική διοίκηση όχι πλέον δυνατή. 18.000 τραυματίες χωρίς εφόδια, ιματισμό, φάρμακα. Περαιτέρω άμυνα άνευ νοήματος. Αναπόφευκτη κατάρρευση. Στρατός ζητεί άμεση άδεια παραδόσεως, ώστε σωθεί ζωή υπολοίπων ανδρών.

(5) Αδόλφος Χίτλερ: τηλεγράφημα στον Φρίντριχ Πάουλους (24 Ιανουαρίου 1943)

Παράδοση απαγορεύεται. Έκτη Στρατιά θα κρατήσει θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελευταίας μάχης και από την ηρωική στάση τους συνεισφέρει αλησμόνητο τρόπο στην ίδρυση αμυντικού μετώπου και σωτηρία Δυτικού κόσμου.

(6) Φρίντριχ Πάουλους:  τηλεγράφημα στον Αδόλφο Χίτλερ (31 Ιανουαρίου 1943)

Έκτη Στρατιά, πιστή σε όρκο και συνείδηση μεγάλη σημασίας αποστολής της, κράτησαν θέσεις έως τελευταίου ανδρός και τελικής μάχης για τον Φύρερ και την Πατρίδα ως το τέλος.

(7) Γερμανικά στενογραφημένα πρακτικά όσων είπε ο Αδόλφος Χίτλερ σε συνάντηση με τους στρατηγούς του την 1η Φεβρουαρίου 1943.

Θα φθάσει στην Μόσχα – και σκεφτείτε την ποντικοπαγίδα εκεί. Εκεί θα υπογράψει οτιδήποτε. Θα κάνει ομολογίες, διακηρύξεις – θα δείτε. Τότε θα κατεβούν την πλαγιά της πνευματικής χρεοκοπίας ως το χαμηλότερο βάθος. Θα δείτε —  θα πάρει μια εβδομάδα το πολύ ωσότου ο Σέιλιτς (Seydlitz) και ο Σμιτ (Schmidt), ακόμη κι ο Πάουλους,  καταλάβουν το ραδιομέγαρο. Θα μπουν στην Λιουμπλιάνκα [αρχηγείο KGB και φυλακή στην Μόσχα], κι εκεί θα τους φάνε τα ποντίκια. Πώς μπορούν να είναι τόσο δειλοί; Δεν το καταλαβαίνω. Τι είναι η Ζωή; Η Ζωή είναι το Έθνος. Το άτομο πρέπει να πεθάνει άμεσα. Πέρα από την ζωή του ατόμου βρίσκεται το Έθνος. Αλλά, πώς μπορεί να φοβάται κάποιος αυτή την στιγμή του θανάτου, με τον οποίο μπορεί να ελευθερωθεί από αυτήν την μιζέρια, αν το καθήκον του δεν τον δένει με αυτήν την Κοιλάδα των Δακρύων. Τόσοι άνθρωποι έχουν πεθάνει, και ξάφνου ένας τέτοιος άνθρωπος αμαυρώνει την τελευταία στιγμή τον ηρωισμό τόσο πολλών άλλων. Θα μπορούσε να ελευθερώσει τον εαυτό του από όλη τη λύπη και να ανέλθει στην αιωνιότητα και την εθνική αθανασία, αλλά εκείνος επιλέγει να πάει στην Μόσχα! Ό,τι με πληγώνει περισσότερο, προσωπικά, είναι ότι τον προήγαγα σε στρατάρχη. Θέλησα να του δώσω αυτήν την τελευταία ευχαρίστηση. Αυτός είναι ο τελευταίος στρατάρχης που θα διορίσω σ’αυτόν τον πόλεμο.

(8) Επίσημη γερμανική ραδιοφωνική εκπομπή στις 3 Φεβρουαρίου 1943.

Η μάχη του Στάλινγκραντ τελείωσε. Πιστοί στον όρκο τους να πολεμήσουν μέχρι την τελευταία τους πνοή, οι άντρες της Έκτης Στρατιάς υπό την άψογη ηγεσία του Στρατάρχη Πάουλους νικήθηκαν από τις υπέρτερες δυνάμεις του εχθρού και από τις αντίξοες περιστάσεις που αντιμετώπισαν οι δυνάμεις μας.

(9) Edward Heath: The Course of My Life. 1988.

Ενόσω ήμουν στο δικαστήριο, οι Ρώσοι παρουσίασαν ως μάρτυρα κατηγορίας τον Στρατάρχη φον Πάουλους, που υπήρξε διοικητής της Έκτης Γερμανικής Στρατιάς στο Στάλινγκραντ. Ψηλός, και πλέον ελαφρώς σκυφτός, διηγήθηκε με ήρεμη φωνή την ιστορία της επίθεσης εναντίον της Ρωσίας’ πώς σχεδιάστηκε, τις διαταγές που δόθηκαν για την μεταχείριση του ρωσικού λαού και, τελικώς, για την ήττα και την αιχμαλωσία του στρατού του. Εξετάσθηκε από τα μέλη όλων των κατηγορουσών αρχών. Αισθάνθηκα ιδιαιτέρως υπερήφανος για την επιδεξιότητα με την οποία η βρετανική ομάδα, υπό τον Ντέιβιντ Μάξγουελ Φάιφ, λόρδο του Κίλμιουιρ, έκανε τη δουλειά της, και όλοι παρατηρούσαμε τα πρόσωπα στα έδρανα των κατηγορουμένων καθώς ξεδιπλωνόταν η εφιαλτική διήγηση. Σκεφτόμουν όλα τα σχέδια επίθεσης και κατοχής που αποκαλύπτονταν’ τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης  — τα συρρικνωμένα κεφάλια των στραγγαλισμένων Πολωνών και τα διάστικτα ανθρώπινα δέρματα σε αμπαζούρ για λαμπατέρ που είχα δει ανάμεσα σε άλλα αντικείμενα στην αίθουσα πειστηρίων  — και την καταναγκαστική εργασία’ για τις χιλιάδες εκτοπισμένων ανθρώπων από κάθε ευρωπαϊκή χώρα που βρίσκονταν σκορπισμένοι σ’ όλη την ήπειρο αναζητώντας απελπισμένα ένα σπίτι’ κι εκείνους τους πρόχειρους τάφους που είχαμε αφήσει πίσω μας καθώς κινούμασταν από την Νορμανδία στην Βαλτική.  Ο νους μου πήγε ακόμη πιο πίσω, στο απόγευμα της 3ης Σεπτεμβρίου 1939, όταν ο Νέβιλ Τσάμπερλεν ( Neville Chamberlain) απευθύνθηκε στο έθνος από το ραδιόφωνο και προειδοποίησε ότι «Ενάντια στο κακό θα πολεμήσουμε — την ωμή βία, την κακοπιστία, την αδικία, την καταπίεση και τους διωγμούς– κι ενάντια σ’ αυτά είμαι βέβαιος ότι το δίκαιο θα επικρατήσει.».

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: