Η ναζιστική Γερμανία αυτοκτονεί!

Κείμενο του Frédéric Valloire. Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Κοκκώνης

«Το σύμπαν μου θρυμματίστηκε· δεν μπορούσα να φανταστώ κανένα μέλλον!», λέει ο ένας. «Ήμουν πεπεισμένος ότι δεν θα μπορούσα να ζήσω μετά τον Χίτλερ!», λέει μια άλλη…
Οι Ρώσοι είναι εδώ, το Ράιχ εξαφανίζεται!

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Τα Χριστούγεννα του 1944, στο Βερολίνο, το καλαμπούρι της ημέρας είναι: «Κάντε ένα χρήσιμο δώρο, χαρίστε ένα φέρετρο!» Το μακάβριο χιούμορ αντανακλά την πραγματικότητα: η περίοδος από τον Ιούλιο του 1944 ως τον Μάιο του 1945 σήμανε τον θάνατο τόσων αμάχων και στρατιωτών, όσων δεν σκοτώθηκαν τα πέντε προηγούμενα χρόνια! Το 3ο Ράιχ γνωρίζει, λοιπόν, ένα κύμα αυτοκτονιών χωρίς προηγούμενο στην Ιστορία της Ευρώπης.

Η αυτοκτονία του Χίτλερ και της Εύα Μπράουν, στο μπούνκερ, στις 30 Απριλίου 1945, γύρω στις τρεις και μισή το απόγευμα, είναι αρκετά γνωστή, και δεν χρειάζεται να κάνουμε λόγο γι’αυτήν. Εκείνη των Γκαίμπελς (Goebbels), επίσης: τα έξι παιδιά τους, κοιμήθηκαν και στην συνέχεια δηλητηριάστηκαν με πρωσικό οξύ, ακολουθούμενα από τους ίδιους τους γονείς τους.

Ωστόσο, αυτές οι αυτοκτονίες ήσαν αναμενόμενες. Με τον θάνατο του φύρερ, που τον είχε διατάξει να εγκαταλείψει το Βερολίνο, ο Γκαίμπελς ανακοινώνει την θέλησή του να μείνει, ώστε «να τελειώσει στο πλευρό του φύρερ μια ζωή που δεν έχει πια καμιά αξία, αν δεν μπορώ να εργαστώ στην υπηρεσία του». Θέλει να δώσει ένα παράδειγμα «που θα επιτρέψει στην Γερμανία να σταθεί και πάλι στα πόδια της, αφού αυτός ο φοβερός πόλεμος τερματιστεί». Η σύζυγός του λέει παρόμοια πράγματα: «Στον κόσμο που θα έρθει μετά τον Φύρερ και τον εθνικο-σοσιαλισμό δεν αξίζει πια να ζει κανείς, γι’αυτό απέσυρα τα παιδιά μου. Τα αγαπώ πάρα πολύ για να τα αφήσω να υποστούν αυτό που θα συμβεί μετά. Δεν έχουμε πια παρά μόνον έναν σκοπό: πίστη στον Ηγέτη ως τον θάνατο. Το να μπορέσουμε να τελειώσουμε τις ζωές μας μαζί του είναι μια χάρη της μοίρας, που δεν είχαμε τολμήσει να ελπίσουμε ποτέ.».

Πολλοί άλλοι κάτοικοι του προσωπικού καταφυγίου του Φύρερ θα αυτοκτονούσαν. Οι στρατηγοί Βίλχελμ Μπούργκντορφ (Wilhem Burgdorf), πρώτος υπασπιστής του Χίτλερ, και ο Χανς Κρεμπς (Hans Krebs), τελευταίος επιτελάρχης του στρατού του Ράιχ, ο λοχαγός Φραντς Σέντλε (Franz Schädle), αρχηγός της προσωπικής φρουράς στην Καγκελαρία, τίναξαν τα μυαλά τους στον αέρα.

Ο Μάρτιν Μπόρμαν (Martin Bormann), ο ιδιαίτερος γραμματέας του Φύρερ, και ο δρ [Λούντβιχ] Στουμπφέγκερ (Stumpfegger) κατάφεραν να εγκαταλείψουν το καταφύγιο, αλλά, αιχμαλωτίστηκαν από στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού, και προτίμησαν να καταπιούν το δηλητήριο που φύλαγαν σε αμπούλες. Από το καταφύγιο απέδρασε και ο Βάλτερ Χέβελ (Walter Hewel), ο επιτετραμμένος του Ρίμπεντροπ (Ribbentrop) στον Χίτλερ, αλλά αυτοκτόνησε σε μπυραρία του Βέντινγκ (Wedding), μιας συνοικίας του Βερολίνου.

Και το φαινόμενο γενικεύεται. Εδώ, αξιωματικοί και στρατιώτες των Ες-Ες ζητούν να τους παραδοθούν όλα τα οινοπνευματώδη ποτά των καντίνων όπου ήσαν αποσπασμένοι και ρίχνονται κάτω από τις ερπύστριες των αρμάτων μάχης· εκεί, ένας νέος κληρωτός της αεράμυνας της Λουφτβάφε διηγείται: «στρατιώτες των Ες-Ες και ξένοι των Βάφεν Ες-Ες αυτοκτονούν!». Στις 2 Μαΐου, ο συνταγματάρχης Έριχ Μπερενφέγκερ (Erich Bärenfänger), 27 ετών, αυτοκτονεί με την σύζυγό τους σε ένα δρομάκι στην περιοχή της καγκελαρίας.

Έτσι, η άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας στις 8 Μαΐου 1945 δεν διακόπτει αυτές τις αυτοκτονίες. Την ίδια ημέρα, αυτοκτονεί μαζί με την σύζυγό του ο Γιάκομπ Σπρένγκερ (Jakob Sprenger) γκαουλάιτερ της Έσσης-Νασάου. Στο Όσλο, αυτοκτονεί ο Γουλιέλμος Ρέντις (Wilhelm Rediess), στρατηγός των Ες-Ες, αρχηγός της αστυνομίας στην Νορβηγία, ενώ ο Γιόζεφ Τερμπόβεν (Josef Terboven), παλαίμαχος της εποχής του Πραξικοπήματος της Μπυραρίας, χάνεται με θεαματικό τρόπο: προκαλεί έκρηξη 50 κιλών δυναμίτιδας στο καταφύγιό του στο Σκάουγκουμ (Skaugum), κοντά στο Όσλο.

Στις 10 Μαΐου, στο Πίλσεν, ο φυλακισμένος Κόνραντ Χενλέιν (Konrad Henlein), αρχηγός των Σουδητών Ναζί, ανοίγει τις φλέβες του. Ο Χίμλερ (Himmler), αρχηγός των Ες-Ες, επειδή αποκαλύπτεται από τους Βρετανούς που τον συλλαμβάνουν αιχμάλωτο, μασάει μια κάψουλα υδροκυάνιου στο κελί του, στις 23 Μαΐου. Την επομένη, στο Ζάλτσμουργκ, κρεμιέται ο Ρόμπερτ Ρίτερ φον Γκράιμ (Robert Ritter von Greim), τελευταίος διοικητής της Λουφτβάφε, ο οποίος δύο φορές, στις 26 και 28 Απριλίου, έσπασε τον εναέριο αποκλεισμό του Βερολίνου με ένα μικρό αεροπλάνο που οδηγούσε η Χάνα Ράιτς (Hanna Reitsch).

Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, στρατηγοί, μέλη του κόμματος: εκατόμβη!

Κι άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι των Ες-Ες αυτοκτονούν. Ανάμεσά τους ο Φίλιπ Μπούχλερ (Philip Bouhler), προϊστάμενος της Καγκελαρίας· ο Οντίλο Γκλόμποτσνικ (Odilo Globocnik), κατασκευαστής στρατοπέδων εξόντωσης· ο Ερνστ Γκράβιτς (Ernst Grawitz), γιατρός που συμμετείχε σε πειράματα, ανατινάζεται με δύο χειροβομβίδες μαζί με την οικογένειά του · ο Φρίντριχ Κρύγκερ (Friedrich Krüger), παλαιός αρχηγός των Ες-Ες και της αστυνομίας της Πολωνίας· ο Χανς Κάμλερ (Hans Kammler), διευθυντής εργασιών στο εργοστάσιο βομβών στο στρατόπεδο Ντόρα, ζητάει από τον υπασπιστή του να τον σκοτώσει· ο Τέοντρορ Ντάνεκερ (Theodor Dannecker), ένας από τους συνεργάτες του Άντολφ Άιχμαν (Adolf Eichmann) στο σχεδιασμό της «Τελικής Λύσης»…

Πολίτες, υψηλόβαθμα στελέχη του ναζιστικού κόμματος πράττουν το ίδιο: ο Μπέρνχαρντ Ρουστ (Bernhard Rust), υπουργός Παιδείας, ο Ότο Γκέοργκ Τίρακ (Otto Georg Thierack), υπουργός Δικαιοσύνης του Ράιχ, ο Έρβιν Μπoύμκε (Erwin Bumke), πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ο Λεονάρντο Κόντι (Leonardo Conti) υπεύθυνος του συστήματος υγείας στο υπουργείο Εσωτερικών. Ο Ρόμπερτ Λέι (Robert Ley), πρόεδρος του Γερμανικού Μετώπου Εργασίας, συνελήφθη αιχμάλωτος από τους Αμερικανούς στα βουνά του Τυρόλου, κρεμάστηκε στο κελλί του στην Νυρεμβέργη στις 25 Οκτωβρίου.

Σε σύνολο αυτοκτόνησαν 8 στους 41 γκαουλάιτερ, 7 στους 47 υψηλόβαθμους αξιωματικούς των Ες-Ες και της αστυνομίας, 53 στους 554 στρατηγούς του στρατού ξηράς, 14 στους 98 πτεράρχους της αεροπορίας και 11 στους 53 ναυάρχους. Σε αυτούς προστίθεται ένας άγνωστος αλλά μεγάλος αριθμός μελών του ναζιστικού κόμματος. Περισσότεροι ακόμη σκέφτηκαν να αυτοκτονήσουν, αλλά στην πορεία άλλαζαν γνώμη. Αυτό συνέβη με τον Ρούντολφ Χες (Rudolf Höss), παλαιός διοικητής του Άουσβιτς, και την σύζυγό του που, εντέλει, αποφάσισαν να ζήσουν «για χάρη των παιδιών» τους. Μια απόφαση για την οποία αργότερα ο Χες εξέφρασε την λύπη του: «Μαζί με τον Φύρερ χάθηκε ο σύμπαν μας. Είχε ακόμη κάποιο νόημα η ζωή για εμάς; Έπρεπε να χαθούμε μαζί με τον κόσμο εκείνο, με τον οποίο μας ένωναν τόσοι ακατάλυτοι δεσμοί!».

Κάτι τέτοιο συνέβη με τον γιο του Μπόρμαν[, Μάρτιν-Άντολφ]. Ήταν 15 ετών και βρέθηκε με συνεργάτες του πατέρα του στο Μπερχτεσγκάρντεν (Berchtesgaden). Βρίσκονταν σε ένα πανδοχείο όταν έμαθαν από το ραδιόφωνο ότι ο Χίτλερ ήταν νεκρός. Τότε, ένας-ένας, άρχισαν να βγαίνουν έξω. Μέσα στο πανδοχείο κανείς δεν έλεγε κουβέντα. Σιωπή, εκτός από εκπυρσοκροτήσεις όπλων που έρχόταν απ’ έξω. Όταν ήρθε η σειρά του, ο νεαρός Μπόρμαν βγήκε έξω και είδε τα πτώματα διάσπαρτα σε όλο τον κήπο, εκτός από ένα παιδί που ήταν ζωντανό και καθόταν σε ένα κούτσουρο. Οι δυο τους αποφάσισαν ότι να μείνουν ζωντανοί. Αργότερα ο νεαρός Μπόρμαν είπε: «Ο κόσμος μου θρυμματίσθηκε· δεν μπορούσα να διακρίνω κανένα μέλλον». Το ίδιο αίσθημα είχε και η Μελίτα Μάσμαν (Melita Maschmann), μέλος του γυναικείου τμήματος της Χιτλερικής Νεολαίας: «Ήμουν πεπεισμένη ότι δεν θα κατάφερνα να επιζήσω μετά την συντριβή του Τρίτου Ράιχ!».

Αυτό το κύμα αυτοκτονιών άρχισε στο πρώτο τρίμηνο του 1945. Τα σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ανατολική Πρωσία και την Πομερανία, ενώ οι Σύμμαχοι προχωρούσαν από τα Δυτικά. Στο Πόζναν, οχυρό του οποίου το τέλος πλησίαζε, ο αρχηγός της γερμανικής φρουράς, Ερνστ Γκόνελ (Ernst Gonell) απλώνει στο δάπεδο του γραφείου του την σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό, ξαπλώνει επάνω της και αυτοπυροβολείται με μια σφαίρα στο κεφάλι την νύχτα της 22ας προς 23η Φεβρουαρίου 1945. Κοντά στο Ντούισμπουργκ (Duisbourg) της Ρηνανίας, ο στρατάρχης Βάλτερ Μόντελ (Walter Model), ένας από τους σπάνιους στρατιωτικούς ηγέτες της Βέρμαχτ που εμπιστευόταν ακόμη ο Χίτλερ, αρνείται να αποδράσει με αεροπλάνο. Τα στρατεύματά του περικυκλωμένα αρχίζουν να παραδίδονται κι εκείνος αυτοπυροβολείται στο κεφάλι: αυτή είναι η στάση που περιμένει ο Χίτλερ από τους στρατηγούς του.

Στις 19 Μαρτίου 1945, εξέδωσε διαταγή, που ονομάστηκε «διάταγμα Νέρων», με την οποία πρόσταζε την καταστροφή όλων των βιομηχανικών υποδομών της Γερμανίας. Επιθυμούσε «μια έρημο, όπου δεν θα υπάρχει ίχνος ανθρώπινου πολιτισμού». Μια προτροπή για καταστροφή την οποία επανέλαβαν οι δημοσιογράφοι του κομματικού τύπου και ο Γκαίμπελς: «Αν είναι γραμμένο, διακήρυσσε ο Γκαίμπελς, ότι πρέπει να υποκύψουμε, ολόκληρος ο γερμανικός λαός θα υποκύψει μαζί μας, αλλά με έναν τέτοιον ένδοξο τρόπο, ώστε ακόμη και 1000 χρόνια αργότερα, η ηρωική πτώση των Γερμανών θα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην παγκόσμια Ιστορία!».

Το να επιλέξει κάποιος την αυτοκτονία έναντι της αιχμαλωσίας ή της δίκης από άτομα που θεωρεί κατώτερα απαντάται στην Ιστορία: παραδείγματος χάριν ο Κάτων από την Ιτύκη, και ο Φρειδερίκος ο Μέγας που σκεφτόταν να χρησιμοποιήσει δηλητήριο. Εκτός από πράξη απελπισίας, η αυτοκτονία ήταν, στον νου των ναζί ηγετών, μια πράξη τιμής.

Ωστόσο, το κύμα αυτοκτονιών ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια των Γερμανών που ήσαν αφοσιωμένοι στον ναζισμό. Αυτό ακριβώς, ανησυχούσε την υπηρεσία ασφαλείας των Ες-Ες τον Μάρτιο του 1945: «Οι άνθρωποι συνηθίζουν στην ιδέα να τερματίσουν οι ίδιοι τον βίο τους. Παντού, σημειώνεται μια πολύ μεγάλη αύξηση της ζήτησης για δηλητήρια, ρεβόλβερ και για άλλα μέσα που οδηγούν στην αφαίρεση ζωής. Οι αυτοκτονίες από αυθεντική απελπισία έναντι της αναμενόμενης βέβαιης καταστροφής είναι στην ημερήσια διάταξη.». Μέλη της Χιτλερικής Νεολαίας μοίρασαν δηλητήριο στο τελευταίο κονσέρτο της Φιλαρμονικής του Βερολίνου στις 12 Απριλίου 1945.

Ακόμη κι αν ο βερολινέζος πάστορας Γκέρχαρντ Γιακόμπι (Gerhard Jacobi) θύμισε στο κήρυγμά του ότι η αυτοκτονία είναι μια ανήθικη πράξη. «Ο κίνδυνος επιδημίας αυτοκτονιών υπάρχει, είπε. Όλοι οι Βερολινέζοι γνωρίζουν ότι οι Ρώσοι θα βρίσκονται σύντομα στο Βερολίνο και δεν βλέπουν άλλη εναλλακτική λύση από το υδροκυάνιο.».

Η επέλαση των σοβιετικών στρατευμάτων, που αναμφίβολα μάχονται, αλλά και λαφυραγωγούν και καταστρέφουν και βιάζουν, επιδρά στον αριθμό των αυτοκτονιών. Στο Σιβελμπλάιν (Schivelbein), χωριό στην Πομερανία, ένας πάστορας σημείωσε: «Οι καλές οικογένειες έβαλαν μαζί τέλος στην ζωή τους, πνίγηκαν, κρεμάστηκαν, έκοψαν τις φλέβες τους ή αυτοπυρπολήθηκαν μέσα στα σπίτια τους.». Ομαδικές αυτοκτονίες σημειώθηκαν κατά χιλιάδες στην περιοχή που αργότερα έγινε Ανατολική Γερμανία και στην Σουδητία.

Στο Βερολίνο, ο αριθμός των αυτοκτονικών γυναικών υπολογίζεται σε 10.000 επί 100.000 βιασμένων γυναικών. Στο Αμβούργο, αντιθέτως, όπου υπήρξαν βίαιοι βομβαρδισμοί, το ποσοστό αυτοκτονιών έμεινε σταθερό. Στην Φραγκφούρτη και στην Δυτική Γερμανία γενικώς, ισχύει η ίδια παρατήρηση. Συνεπώς, ο φόβος των «μποσλεβικο-μογγολικών ορδών», όπως ονόμαζε τα σοβιετικά στρατεύματα η χιτλερική προπαγάνδα, έπαιξε έναν αποφασιστικό ρόλο στις αυτοκτονίες στο ανατολικό τμήμα της χιτλερικής Γερμανίας. Για μια φορά η προπαγάνδα συναντήθηκε με την πραγματικότητα.

Περαιτέρω μελέτη
Richard J. Evans: The Third Reich, τ. III, 1939-1945. Penguin Press, 2009.
Christian Goeschel: Suicide in Nazi Germany. Oxford University Press, 2015.
Antony Beevor: The Fall of Berlin 1945. Penguin Books. 2003.
Joachim Fest: Inside Hitler’s Bunker. The Last Days of the Third Reich. Picador, 2005.

Κείμενο του Του Frédéric Valloire. Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Κοκκώνης

Posted on Παρασκευή, 29 Απρίλιος 2016, in Ιστορία. Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: