Τι σημαίνει, λοιπόν, φιλανθρωπία;

Τώρα που το κράτος πρόνοιας καταρρέει υπό τα πλήγματα εσωτερικών και εξωτερικών τροϊκανών υπό τα αγωνιώδη ή απαθή βλέμματα των πολιτών της έρημης χώρας, τώρα που οι λέξεις είναι όμηροι στα χέρια τους, δυο τρεις από δαύτες τις ομήρους λέξεις παθαίνουν τα χειρότερα στα χέρια των σαρακηνών: φιλανθρωπία και αλληλεγγύη.

Αντόν Τσέχωφ

Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ (ρωσ. Анто́н Па́влович Че́хов) 29 Ιανουαρίου 1860 – 15 Ιουλίου 1904

Στη μνήμη μου αναδύθηκε ένα κείμενο που διάβασα, όταν ήμουν έφηβος, σ’΄ένα τεύχος του Νουμά, που είχα ξετρυπωσει κάπου στην Δημοτική Βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης: Αντόν Τσέχωφ: Ο ζητιάνος. Το είχα αντιγράψει, σχεδόν το είχα μάθει απ’έξω, και κάθε φορά που το διάβαζα ευχόμουν να μη αποξεχαστώ ποτέ και καταντήσω σαν τον Σβορτσώφ, αλλά να θυμάμαι πάντοτε το παράδειγμα της Όλγας.

Αργότερα, έχασα το παλιό τετράδιο. Το κείμενο σχεδόν το είχα στον νου μου, αλλά αυτό δεν μου έφτανε. Το έψαχνα σε βιβλιοπωλεία και σε συλλογές διηγημάτων του Τσέχωφ. Θαρρώ το 1999, το ανακάλυψα σε μια μεταχειρισμένη συλλογή διηγημάτων του μεγάλου Ρώσου στα γαλλικά. Την ίδια μέρα το μετέφρασα, κι ένα χρόνο αργότερα, το διάβασα στους τελειοφοίτους, παραμονές Χριστουγέννων. Συγκινήθηκα καθώς το διάβαζα, κι αν κρίνω από τη σιωπή που έπεσε, συγκινήθηκαν κι οι μαθητές. Χαιρετηθήκαμε για τα Χριστούγεννα, και δυο-τρεις μου ζήτησαν ένα αντίγραφο του κειμένου.

Σήμερα ξεπήδησε στον νου μου, ενόσω άκουγα στο ραδιόφωνο κάποια από τις φρικτές διαφημίσεις ραδιοσταθμού, Εκκλησίας και σούπερ-μάρκετ που σκέφτονται τους φτωχούς συνέλληνες και κάνουν έκκληση σε όσους από εμάς δεν έχουμε πεινάσει ακόμη, να τους χαρίσουμε τρόφιμα, να τα χαρίσουν στους φτωχούς. Ο ραδιοσταθμός, η Εκκλησία και τα σούπερ μάρκετ.

Αλληλεγγύη αποκαλούσαν οι απάνθρωποι το φιλάνθρωπο εγχείρημά τους.

Αλλά, ούτε η ομηρία των λέξεων ούτε η διαστροφή των εννοιών πρέπει να τους περάσει.

Φροντίζει ο Τσέχωφ, θα φροντίσουμε κι εμείς γι’αυτό, ε;

Posted on Τρίτη, 10 Δεκέμβριος 2013, in λογοτεχνία and tagged , , , . Bookmark the permalink. 20 Σχόλια.

  1. Μα τι θα γίνει απόψε ….όλοι ενισχύουν τους συλλογισμούς μας…
    «…. Η λέξη φιλανθρωπία θα γεννηθεί στον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου και ελάχιστη σχέση έχει με τη σημερινή χρήση του όρου. Ο Προμηθέας εκφράζει την «αγάπη του προς τον άνθρωπο» όχι προσφέροντάς του ελεημοσύνη αλλά δίνοντάς του τη δυνατότητα να σταθεί στα πόδια του. Ανατρέπει τις δομές εξουσίας και αναδιανέμει τα μέσα παραγωγής («Εκλεψα κι έκρυψα σε ξύλο κουφωτό τον σπόρο του πυρός, τον δάσκαλο για πάσα τέχνη των θνητών, προίκα μεγάλη») που βρίσκονταν στα χέρια των θεών. Δεν είναι φυσικά τυχαίο ότι οι οικονομικές ελίτ της εποχής, που είχαν την έδρα τους στον Ολυμπο, έστειλαν τους δυο πιο πιστούς υπηρέτες τους (το Κράτος και τη Βία) να εξασφαλίζουν ότι ο φιλάνθρωπος Προμηθέας θα παρέμενε δεμένος στον Καύκασο. Στο ίδιο μήκος κύματος στον πλατωνικό διάλογο «Ευθύφρων» ο Σωκράτης παρουσιάζει σαν δική του φιλανθρωπία το γεγονός ότι μοιράζει τη γνώση του δωρεάν στο ακροατήριό του –ίσως η πρώτη ευθεία αμφισβήτηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στα προϊόντα της διανοίας.

    Η λέξη φιλανθρωπία θα ταυτιστεί πρακτικά με την ελεημοσύνη μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση, όταν τα ανώτερα οικονομικά στρώματα αρχίζουν να προσφέρουν μερικά ψίχουλα από τα υπερκέρδη τους στους αποκλεισμένους του οικονομικού συστήματος…..»

    Από άρθρο του Άρη Χατζηστεφάνου

    Μου αρέσει!

    • Ωραίο το κείμενο που επισημαίνετε!

      Ιδίως από τις αναφορές στα αρχαία κείμενα αντιλαμβάνομαι ότι φιλανθρωπία σημαίνει προσφέρω μη υλικά αγαθά από το περίσσευμά μου και επειδή αγαπώ το γένος των ανθρώπων, ιδίως όσων βρίσκονται σε ανάγκη, σε χρεία, όπως θα έλεγε και ο Σολωμός.

      Η υποκρισία ως έννοια που φλερτάρει με την έννοια που αποδίδει η λέξη φιλανθρωπία, υποψιάζομαι ότι κατάγεται από την εποχή που οι πατριάρχες της αστικής τάξης έστελναν τις γυναίκες τους να ασχοληθούν με τις αγαθοεργίες, επειδή αντιλήφθηκαν την χριστιανική εντολή της ελεημοσύνης ως ευκαιρία να απαλύνουν τον πόνο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη, των δικών τους εξαθλιωμένων εργατών, ώστε να τους αποτρέψουν από την εξέγερση.

      Ας καταθέσω και έναν συνειρμό μου, που προέκυψε από όσα σκέφτηκα για τον Σβορτσώφ: Τενεσί Ουίλιαμς, «Ξάφνου πέρσι το καλοκαίρι» — θα κατασπάραζαν οι νηστικοί τους χορτασμένους (αυτό μεταξύ άλλων πολλών, βέβαια)

      Μου αρέσει!

  2. Συγγνώμη για την προηγούμενη αβλεψία …αντί του ονόματος έγραψα άλλα

    Μου αρέσει!

  3. Μετά την επίσκεψη των κυρίων με τα πανάκριβα τζιπ στη «Βαρβάκειο» και την επίδειξη φιλανθρωπίας, νομίζω πως το παρακάτω άρθρο συμβάλλει στην αξιολόγηση της φιλανθρωπίας και της αλληλεγγύης.
    http://www.ertopen.com/eidiseis/item/12071-oi-chortatoi-miloyn-gia-toys-peinasmenoys-kai-khryssoyn-th-%C2%ABfilanthrwpia%C2%BB

    Μου αρέσει!

  4. Το βρήκαμε το διήγημα εντέλει σε μια συλλογή, ανάμεσα σε πολλά μικρά διαμάντια. Τα παιδιά λένε ότι δεν έχει και πολλή δράση και ότι είναι πολύ λυπητερό, αλλά είναι ωραίο –σωζόμαστε λες; ¨Τι καλά που μας θύμισες τον Τσέχοφ», λέει ο φίλος σου και πεθερός μου 😉

    Μου αρέσει!

  5. Εν τω μεταξύ σκεφτόμουν μια «παράδοξη» ίσως εμπειρία μου εδώ και δύο χρόνια περίπου….μια αντιστροφή εκδήλωσης φιλάνθρωπων συναισθημάτων με έναν μετανάστη Πακιστανό στα φανάρια.Την πρώτη φορά που ήρθε να καθαρίσει το παρμπρίζ του αυτοκινήτου μου, τον απέτρεπα -μάταια- γιατί δεν είχα κέρματα…με ένα αδιόρατο χαμόγελο έκανε τη δουλειά του, με χαιρέτησε με ευγένεια νεύοντάς μου πως δεν θέλει χρήματα ….αυτό επαναλήφθηκε για αρκετές φορές ώσπου κάποια μέρα «στάθηκε τυχερός» και κατάφερα να τον αποζημιώσω … και η ιστορία συνεχίζεται με παρόμοιο τρόπο….

    Μου αρέσει!

  6. Απ’ το πρωί σας έχω ζηλέψει που δεν έχω διαβάσει αυτό το κείμενο και σκέφτομαι με ποιο τρόπο θα το καταφέρω.
    Σκεφτόμουν, επίσης, παράλληλα με τον «Βάνκα’ του Τσέχωφ ένα ανάλογο απόσπασμα διηγήματος του Όσκαρ Ουάιλντ «Ο πιστός φίλος», πάλι από το σχολικό εγχειρίδιο της Α΄ Γυμνασίου.
    Στέλνω και τους δύο συνδέσμους:
    http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-A107/392/2607,10197/
    http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-A107/392/2606,10192/

    Μου αρέσει!

    • Κατερίνα,

      ελπίζω να πρόλαβες πλέον να διαβάσεις τον «Ζητιάνο» (έχει σχετικό σύνδεσμο στην σελίδα — το λέω επειδή ξέρω ότι είσαι από τις γρηγορότερες σέρφερ 😉 του διαδικτύου).
      Ωραία είναι και τα δύο κείμενα που μας στέλνεις — η ανθρωπιά/απανθρωπιά είναι ο κοινός παρανομαστής, ίσως.
      Με τον «Ζητιάνο» ο Τσέχοφ συνεισφέρει στο δίδυμο φιλανθρωπία-αλληλεγγύη, βέβαια — έννοιες και αντίστοιχες λέξεις που πολύπλαγκτες στην κοινωνία 19ου-21ου (που μόλις άρχισε)

      Μου αρέσει!

      • Δημήτρη,
        το κείμενο, παρότι γρήγορη σέρφερ – αλλά και παραδέρνουσα ταυτόχρονα, απασχολημένη με άλλα – τώρα το απόλαυσα και το προσπάθησα να το προσεγγίσω.
        Μου αφήνει κι εμένα μια αντίληψη ότι, παρά τις εκφραζόμενες απόψεις του μάλλον δεν ήταν ο Σβορτσώφ – με το «αφ’ υψηλού κήρυγμά» του – που συνέφερε τον Λουτσώφ αλλά η απλή γυναίκα η Όλγα που του έδειξε έμπρακτα – μετά το «κήρυγμα» πως να ανακτήσει την αξιοπρέπειά του.
        Και την ώρα που διάβαζα το κείμενο συνεχώς αναδυόταν στα μάτια μου η έννοια της «αξιοπρέπειας» που μου ερχόταν και με τη μορφή του μετανάστη.
        Και η αξιοπρέπεια …. μη πομπώδης αρετή των γιαγιάδων που είχαν μάθει να αντιμετωπίζουν όλα – και κυρίως, τα δύσκολα – της ζωής … είναι τυχαίο άραγε που, όποτε θυμόμαστε ουσιαστική συμβουλή (στα λόγια και στην πράξη) το μυαλό μας γυροφέρνει στις γιαγιάδες μας. 🙂

        Μου αρέσει!

      • A, συμμερίζομαι και τα όσα γράφεις για την παραδουλεύτρα Όλγα που δείχνει αλληλεγγύη, δηλαδή αληθινή φιλανθρωπία, που δεν είναι αφ’υψηλού, όπως γράφεις, ούτε γλυκερή, ούτε αυτάρεσκη σαν του Σβορτσόφ. Και όσα γράφεις για τις γιαγιάδες συμμερίζομαι.
        Καλημέρα!

        Μου αρέσει!

      • Καλό απόγευμα, Δημήτρη!
        Σε λίγες μέρες, λόγω διακοπών και όχι λόγω ημερών – άλλη τρομακτική (και κυριολεκτώ) υποκρισία – θα έχουμε την ευκαιρία να εμβαθύνουμε στις έννοιες ανθρωπιά-φιλανθρωπία-αλληλεγγύη.Δηλώνω συμμετοχή!

        Μου αρέσει!

  7. Έχει δίκιο για την Όλγα: βρίζει, θυμώνει, κάνει την δουλειά του ζητιάνου, τον παρακινεί, τον ταΐζει, τον ξαναβρίζει, τον σηκώνει στους ώμους της εντέλει. Και τι καλά που ο Τσέχωφ δεν της δίνει άμεσα τον λόγο! Σαν να την φαντάζομαι: σαν τις χοντροκόκκαλες γιαγιάδες που δεν έλεγαν να σταματήσουν να δουλεύουν, και πέθαναν όταν τις έκλεισαν στα διαμερίσματα μπροστά σε μια αφασική τηλεόραση.

    Μου αρέσει!

    • Α, εσύ καλυτερεύεις χρόνο με το χρόνο 🙂 Θαρρώ κι εγώ ότι άλλο πράμα είναι να δίνεις μισό ρούβλι από το παχυλό πουγγί σου, ακόμη και μια δουλειά σε κάποιον, κι άλλο να τον σηκώνεις στην πλάτη σου, ωσότου εκείνος να μπορέσει να σταθεί και πάλι στα πόδια του. Ο Σβορτσώφ τίποτε αξιοκατάκριτο δεν έκανε, αλλά η Όλγα έκανε ένα ανθρώπινο θαύμα: έδωσε πάλι ζωή σε κάποιον που την είχε χάσει. Και χωρίς να αξιωθεί καν να γίνει στο διήγημα χαρακτήρας που παίρνει το λόγο — επειδή, συνθηματολογεί λιγότερο και δουλεύει περισσότερο, κάτι που σ’όλη τη ζωή της έκανε, τέτοια που ήταν η θέση της στην κοινωνία.
      Ρίτσο άκουσα πίσω από τις χοντροκόκκαλες γιαγιάδες, και πολύ μου άρεσε. Λες τις γιαγιάδες στη γειτονιά, ε; Πρόσφυγες, από την Ρωσία, πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Επέζησαν, άντεξαν και ήξεραν να στύβουν την πέτρα (όπως λέγανε τότε για τους άντρες που ήταν δουλευταράδες). Πράγματι, τώρα που το σκέφτομαι, έχεις δίκιο: τις σκότωσαν τα παιδιά τους εν αγνοία τους, όταν τις χώσανε στα διαμερίσματα εξ αντιπαροχής και τις στήσανε μπροστά σε έναν δέκτη τηλεόρασης.
      Να είσαι καλά που τις μνημόνευσες, πολύ θα τους άρεσε η Όλγα κι ο τρόπος που έκανε άνθρωπο τον Λουσκώφ.

      Μου αρέσει!

  8. Εξαιρετικό!
    Μου άρεσε πολύ και η μετάφραση στον Νουμά. Έψαξα για τον Αξιώτη που το μετέφρασε το 1903, και βρήκα ότι ήταν μεταφραστής ρωσικής λογοτεχνίας και παππούς της Μέλπως Αξιώτη. Θυμάσαι την Εριφύλη μανία που είχε με την Αξιώτη; Την έστειλα τον σύνδεσμο στη δική σου μετάφραση και στην παλιά.
    Αύριο κιόλας θα ψάξω για Τσέχωφ, ή καλύτερα να στείλω τα παιδιά 🙂
    Να είσαι καλά, φίλε!

    Μου αρέσει!

    • Αίαντα, χαίρομαι που σου άρεσε το κείμενο, και ναι, έχεις δίκιο ο Αξιώτης είναι πρόγονος της Μέλπως.Καλά έκανες που θυμήθηκες να το θέσεις υπόψη της Εριφύλης — την συνάντησα πριν 2-3 καλοκαίρια στην Θεσσαλονίκη, Καθόταν ήσυχα στην παραλία, μες στον καύσωνα, και διάβαζε.
      Καλή τύχη στα βιβλιοπωλεία και στα παιδιά 🙂

      Μου αρέσει!

  9. Δημήτρη, καλησπέρα!
    Εμένα μου ΄τυχε να διαβάζω το κείμενό σου, ακούγοντας στο ραδιόφωνο για την αναμενόμενη «επέλαση» του χιονιά και την προσπάθεια των δήμων να βρουν ζεστούς χώρους για τους άστεγους…
    Το κείμενο του Τσέχωφ «Ο ζητιάνος» μου φαίνεται πως δεν το έχω διαβάσει, αλλά η εμπειρία μου, ακόμα κι από την απλή ανάγνωσή του, του «Βάνκα» του Τσέχωφ, που πάντα το επιλέγουμε ως «επετειακό» για τα Χριστούγεννα, μου φέρνει μια πίκρα…

    Μου αρέσει!

    • Χαίρε, Κατερίνα, και ευχαριστώ για στο σχόλιο. Έχεις δίκιο, κανένα διήγημα του Τσέχωφ δεν είναι εύκολο να αφήσει ανεπηρέαστο τον αναγνώστη. Βέβαια, στο τέλος του «Ζητιάνου», που όπως πάντα είναι γραμμένο χωρίς διακριτή συμμετοχή του αφηγητή, δεν έχουμε βιώσει το θέμα ως μάστυρες της ιστορίας’ πρέπει να αποφασίσουμε κιόλας τι αξίζει η φιλανθρωπία, τι αξίζει η αλληλεγγύη, και τι πράγματι σημαίνει καθεμιά λέξη.

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.