Το πολιτικό σύστημα κατέρρευσε (1941)

Αναθεώρηση, δημοσιότητα, καταλογισμός

Εν κατακλείδι, την πρώτη κατοχική περίοδο συντελέστηκε μια πρωτοφανής πολιτική μεταβολή. Όλα τα επίπεδα διαμεσολάβησης που απέκρυπταν τον αληθινό χαρακτήρα του καθεστώτος σε καιρό ειρήνης, αναθεωρήθηκαν. Θεσμοί όπως υπουργεία, γραμματείες, επιτροπές, αυτοδιοίκηση, κόμματα, δικαστήρια, τράπεζες, συνεταιρισμοί, στρατός, σώματα ασφαλείας, είτε έπαψαν να υπάρχουν ή απώλεσαν την παλαιά τους φυσιογνωμία, αποστερήθηκαν το νομιμοποιητικό τους χαρακτήρα, απογυμνώθηκαν από κάθε επίφαση αυτονομίας. Αντιστοίχως, άτομα που στήριζαν τις επιμέρους εξουσίες ή το συνολικό πλέγμα εξουσίας, λ.χ. πολιτευτές, δημόσιοι αξιωματούχοι, νομάρχες, κομματάρχες, εισαγγελείς, τραπεζίτες, αξιωματικοί, χωροφύλακες, όλοι αυτοί αποδυναμώθηκαν, παραμερίστηκαν ή εξαφανίστηκαν. Το πολιτικό σύστημα κατέρρευσε.

Με την αναθεώρηση των επιπέδων διαμεσολάβησης και την εμφάνιση ζωντανών κοινωνικών δυνάμεων στο προσκήνιο, αναδείχτηκε στη δημοσιότητα η στάση του καθενός. Όσο εντονότερα πίεζαν οι πατριωτικές συσπειρώσεις για αντίσταση στους κατακτητές τόσο καθαρότερα διαγραφόταν η αποχή των παραδοσιακά κυρίαρχων κύκλων από τον οφειλόμενο ρόλο τους. Οι απαντήσεις πάλαι ποτέ καταξιωμένων παραγόντων στο πιεστικό ερώτημα της εθνικής επιβίωσής τους εξέθεταν σε μια ανανεωμένη δημοσιότητα, όπου δεν διέθεταν τους γνώριμους διαύλους για να ελιχθούν.

Το δημόσιο φανέρωμα των συνεπειών, τις οποίες προκαλούσε η στάση προσώπων και οργανωμένων πολιτικών δυνάμεων απέναντι στο συνολικό πρόβλημα της κατοχής είχε ως αποτέλεσμα τον πολιτικό καταλογισμό.

Ανακοίνωση για τον σχηματισμό της κατοχικής κυβέρνησης του Γεωργίου Τσολάκογλου

Οι προτροπές της κατοχικής κυβέρνησης για συμμόρφωση με το καθεστώς, για ιδιώτευση και εντατικοποίηση της παραγωγής, ουδόλως έπειθαν. Η εξόριστη κυβέρνηση που συνεργαζόταν με τη Βρετανία έγινε μάλλον παράδειγμα λιποταξίας από το εθνικό καθήκον παρά φάρος απελευθερωτικής ελπίδας, όπως ανέμενε. Τα στελέχη της κατηγορούνταν ότι βολεύτηκαν ατομικά, ξεχνώντας το χειμαζόμενο λαό, ενώ κυριαρχούσε η αίσθηση ότι ο ανεύθυνος βασιληάς είχε εκπέσει στη λαϊκή συνείδηση. Με ποιο άμεσο τρόπο αποκαλύπτονταν δημοσίως για το ρόλο τους τα στελέχη της τοπικής διαμεσολάβησης. Επιπλέον, ιδιοτελή άτομα που διέκριναν δυνατότητες για να επωφεληθούν από τη ριζική ανατροπή θεσμών, αξιών και ισορροπιών, έγιναν σεσημασμένα και καταγγέλθηκαν: στρατοκράτες, παρακρατικοί, μέλη παραθρησκευτικών οργανώσεων, καιροσκόποι, γερμανόφιλοι, λαθρέμποροι, άτομα του υπόκοσμου, φυγόδικοι και μικροεξουσιαστές, που αναστάτωναν τις κοινότητές τους με παράνομες ενέργειες με σκοπό τον ατομικό πλουτισμό και την εδραίωση της προσωπικής εξουσίας υπό την κάλυψη των στρατευμάτων κατοχής.

Η δέσμευση των ετερόκλητων δυνάμεων της εθνικής απελευθέρωσης με τους κανόνες της αναθεώρησης, της δημοσιότητας και του καταλογισμού, τις υποχρέωνε να διαμορφώσουν εσπευσμένα έναν κοινό τόπο: Ο πατριωτικός αγώνας θα ήταν πόλεμος κατά του κατακτητή, αποκλειστικά αντιφασιστικός. Με άλλα λόγια οι νέες δυνάμεις, που αντιπαρατίθενται στους κύκλους του συμβιβασμού, της παθητικότητας και της υποταγής, δεν θέτουν ζήτημα μεταπολεμικής εξουσίας, για να μην απειληθεί η συνοχή του αντιφασιστικού μετώπου. Προγραμματικά, ο ρόλος τους θα έληγε με την απελευθέρωση. Εντούτοις η δράση τους έθετε εκ των πραγμάτων ζητήματα μεταπολεμικής διακυβέρνησης. Από την πρώτη στιγμή έγινε αισθητό ότι η θέση των παραδοσιακών ολιγαρχικών δυνάμεων κινδύνευε. Περιέργως όμως κινδύνευε και η ίδια η ενότητα των απελευθερωτικών δυνάμεων, εάν αναγνωρίζονταν ρητά αυτά τα ζητήματα.

Παντελής Μούτουλας: Σύντομη Ιστορία της Κατοχής 1941-1944. Ιστορικά δοκίμια. Αθήνα, Διογένης,  [2006].

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: