Κάθε 19η Μαϊου

Εικόνα 1: Ταχυδρομικό δελτάριο που κυκλοφόρησε με έξοδά του ο Κ. Κωνσταντινίδης από την Μασσαλία. Εντέλει ο Βενιζέλος δεν υιοθέτησε το αίτημα τους και οι Έλληνες του Πόντου προσανατολίστηκαν στην ίδρυση ομόσπονδης Ποντο-αρμενικής Δημοκρατας, η οποία εγκρίθηκε με την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών (Αύγ. 1920) και επέζησε για τρεις μήνες, ως την ήττα του αρμενικού στρατού από τον Μουσταφά Κεμάλ στο Ερζερούμ, και την συνθηκολόγησή τους στις 2 Δεκεμβρίου 1920. Λόγω επίμονης άρνησης της Αγγλίας, δεν είχε συγκροτηθεί ελληνοποντιακός στρατός…


Η τουρκική κυβέρνηση όχι μόνον απέτυχε να εκπληρώσει το καθήκον της και να προστατεύσει τους υπηκόους της που δεν ανήκουν στην τουρκική φυλή από την ληστεία, την βία και την σφαγή: πολυάριθμες αποδείξεις φανερώνουν ότι, αντιθέτως, η ίδια ανέλαβε την ευθύνη της διεύθυνσης και της οργάνωσης των πιο άγριων επιθέσεων ενάντια στους πληθυσμούς, στους οποίους όφειλε προστασία. Για αυτούς τους λόγους, οι Σύμμαχες Δυνάμεις αποφάσισαν να ελευθερώσουν από τον τουρκικό ζυγό όλα τα εδάφη όπου κατοικούν πλειονότητες που δεν ανήκουν στην τουρκική φυλή

Αλεξάντρ Μιλεράν (Alexandre Millerand), Πρόεδρος του Υπάτου Συμβουλίου των Συμμάχων, 1920

Εικόνα 2: Ρεύματα εξόδου των Ελλήνων του Πόντου από την πατρίδα τους (1914-1923) λόγω διώξεων από τους Νεότουρκους αρχικά, και από τους κεμαλιστές αργότερα.


Η Βουλή των Ελλήνων αναγνώρισε ομόφωνα την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου το 1994, και όρισε την 19η Μαΐου, ημέρα που κατά το 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στην Αμισό (Σαμψούντα) και άρχισε την εφαρμογή του σχεδίου γενοκτονία, ως ημέρα μνήμης των θυμάτων. Παρόμοιες αποφάσεις έχουν λάβει τα κοινοβούλια πολλών χωρών, και η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 23 Ιανουαρίου 2012.

Στην Ελλάδα, αξίζει να δείτε κάποιες «ιδιαίτερες» θεωρήσεις, π.χ.:
– του Νάσου Θεοδωρίδη στην Αυγή της 20ής Μαΐου 2012: «Μια ψύχραιμη προσέγγιση του ιστορικού ζητήματος περί Ποντίων«.
-του Κωνσταντίνου Φωτιάδη, Δεύτερο κρούσμα αντιποντιακού παραληρήματος. Από το Νίκο Μπίστη στο Νάσο Θεοδωρίδη.

– του ιστολογίου Πόντος και Αριστερά.

Στην Τουρκία, αξίζει να δείτε πώς η 19η Μαΐου εορτάζεται με διαφορετικό τρόπο: ενώ σε ολόκληρη τη χώρα εορτάζεται ως ημέρα της νεολαίας και του αθλητισμού, ειδικά στην Αμισό (Σαμψούντα), όπου αποβιβάστηκε ο Μουσταφά Κεμάλ την ίδια ημέρα του 1919, οι εορτασμοί είναι και επετειακοί. Εφέτος, έφηβοι και νέοι σήκωσαν στα χέρια τους σημαία 1919 μέτρων από το λιμάνι στο κέντρο της πόλης.

Εορτασμός (2012) της απόβασης του Μουσταφά Κεμάλ στην Αμισό (Σαμψούντα) στις 19 Μαΐου 1019.

  1. Ο μικρός βρήκε την ταινία στην wikipedia (http://bit.ly/KxiaTc), όπου υπάρχουν και άλλες αναφορές σ’αυτήν, π.χ. τα στοιχεία της στην imdb.com:

    Μου αρέσει!

  2. Βλέπουμε το «Περιμένοντας τα σύννεφα». Αρέσει σε όλους μας: εκπληκτική ταινία, και σ’ευχαριστούμε οικογενειακώς 🙂

    Μου αρέσει!

  3. Μόλις είδα τις συμπληρώσεις, τους συνδέσμους και τη φωτογραφία, που συμπλήρωσες στην σελίδα αυτή — απροσδόκητη τροπή: ανοίγοντας πρόχειρα, γιατί δεν έχω χρόνο να διαβάσω τώρα, σαν να αντιλαμβάνομαι τι θέλεις να δείξεις, ότι δηλαδή σήμερα η αναφορά της έκφρασης «γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου» δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε επετειακή (με την κακή έννοια), επειδή δεν είναι ούτε…άχρους ούτε άοσμη. Υπόσχομαι να μελετήσω 😉

    Μου αρέσει!

  4. Σ’ευχαριστώ, φίλε, για την αναλυτική απάντηση: πού να ξέρω όλα αυτά με την έλλειψη στοιχείων ή το άλλο με την ελληνική απογραφή που *δεν* έγινε, παρά έξι χρόνια μετά από το 1922. Υποθέτω ότι κάποια στοιχεία για τον πληθυσμό των Ποντίων Ελλήνων που μετακινήθηκαν προς την τσαρική ή την σοβιετική Ρωσία, μπορεί και να υπάρχουν, και ίσως φωτίσουν κάποτε λίγο περισσότερο το παζλ του υπολογισμού τους. Πάντως, σ’ευχαριστώ ξανά και για την άμεση και πλούσια απάντηση, και για τον χρόνο που αφιέρωσες για να μου απαντήσεις.
    Χοντρικά καταλαβαίνω ότι περίπου 150-200 χιλιάδες Έλληνες του οθωμανικού Πόντου κινήθηκαν προς την ταραγμένη Ρωσία, είτε επειδή αυτό ήταν το μόνο που μπορούσαν να κάνουν, δηλαδή δεν είχαν άλλη επιλογή κινούμενη με τα πόδια ή με πλοιάρια σε περιοχές όπου ήλπιζαν ότι κάποιον θα γνωρίζουν για να τους βοηθήσει. Δεν ξέρω αν το εκφράζω καλά, αλλά τώρα μπορώ να νιώσω την ταραχή και την απόγνωσή τους πιο ζωντανά. Μεγάλη η υπόθεση της Ιστορίας, και πρέπει να είστε πολύ χαρούμενοι (πήγα να γράψω αλλά καταλαβαίνω ότι δεν είναι ακριβώς έτσι), σε πολύ καλύτερη θέση να καταλαβαίνετε πράγματα για το παρόν, επειδή το *νιώθετε* καλύτερα, γνωρίζοντας καλύτερα το παρελθόν. (Ξέρω ότι δεν το διατυπώνω καλά, αλλά δεν θα το σβήσω αυτό που έγραψα, επειδή νιώθω ότι πρέπει να το πω). Θα τα θυμάμαι όλα αυτά την επόμενη φορά που θα δω ή θα ακούσω για τους σημερινούς απογόνους τους, τους «ρωσο-πόντιους»…
    Μια άλλη σχετική σκέψη μου ήταν ότι είναι κρίμα, που δεν αφιερώνουν χρόνο ή χώρο τα ελληνόφωνα ΜΜΜ, ηλεκτρονικά και μη, σε έγκυρους Έλληνες ιστορικούς, που να μπορούν και θα θέλουν να μας μιλήσουν για σύγχρονα θέματα, εντάσσοντάς τα στην προοπτική της Ιστορίας.
    Έψαξα λίγο και την ταινία «Περιμένοντας τα σύννεφα» — φαίνεται ότι η ιστορία της ίδιας της ταινίας είναι ενδιαφέρουσα: πώς την υποδέχτηκαν στην Τουρκία, στην Ελλάδα και αλλού, υποψιάζομαι ότι θα είναι πολύ διδακτική μια τέτοια αναζήτηση. Όχι, όχι δεν σου ζητώ να κάνεις εσύ αυτή την παρουσίαση, απλώς σκέφτηκα ότι όσο μπορώ θα το ψάξω, ίσως μάλιστα κάποιος που ασχολείται με αυτόν τον τρόπο με τον κινηματογράφο, να έχει γράψει κάτι σχετικό. Υποθέτω ότι μέσα στην εβδομάδα θα την παραλάβω, και θα προσπαθήσω να την δω προσεκτικά, καθώς ο τρόπος που την αναφέρεις και η ίδια η υπόθεσή τους μου έχουν κινήσει την περιέργεια (ίσως και των παιδιών, θα δούμε).
    Σ’ευχαριστώ και πάλι 😉

    Μου αρέσει!

    • Σ’ευχαριστώ, ελπίζω να θελήσουν και τα παιδιά να δουν την ταινία: εκτός από το θέμα της, νομίζω ότι η σκηνοθέτιδα κατάφερε με εικόνες, ήχους και την κίνηση των ανθρώπων, να μεταφέρει μια αίσθηση που δεν είναι του φάσματος της χαράς βέβαια, αλλά πάντως είναι πολύτιμη. Επίσης, σε συνδυασμό και με ένα καλοδουλεμένο σενάριο, νομίζω ότι βοηθάει να μείνουμε λίγο πιο ανθρώπινοι από εκεί όπου επιχειρούν να μας ρίξουν χρόνια και χρόνια…

      Μου αρέσει!

  5. Αν μας το ανέπτυσσες λίγο περισσότερο; Βέβαια, αν ακολουθήσει κάποιος του συνδέσμους κάτι περισσότερο μαθαίνει, αλλά, ας πούμε, δεν ξέρω πόσοι έφυγαν για την ΕΣΣΔ, πόσοι για Ελλάδα, πόσοι για αλλού. Επίσης, ποτέ δεν κατάλαβα γιατί τόσοι πολλοί πήγαν στην ΕΣΣΔ, όπου τα πράγματα δεν ήταν διόλου καλά, αφού, αν δεν απατώμαι, το 1919-1923 είχε εμφύλιο, και αντιμετώπιζε και εισβολή ξένων στρατών σε 4-5 σημεία της χώρας, ο δε Καύκασος παίζει να μην ήταν ποτέ ασφαλής περιοχή.

    Μου αρέσει!

    • Τώρα μου στρίβεις το μαχαίρι στην πληγή, βρε Αίαντα, τι φίλος είσαι; Έχεις δίκιο, όμως, το κείμενο χρειάζεται μια κατ’ελάχιστον ανάπτυξη. Αλλά, πού ο χρόνος; Θα μου απαντούσες «Τότε γιατί να το δημοσιεύσεις, άνθρωπε;». Σ’αυτό τα σου απαντούσα ότι, καθώς η δημοσίευση είναι ηλεκτρονική, υπάρχει η δυνατότητα να το αναπτύξω, μόλις βρω τον κατάλληλο χρόνο (και διάθεση) — ως τότε, μπορεί και να μη βλάπτει να υπάρχει μια πρώτη εκδοχή του 😉
      Θέτεις, βέβαια, μερικά σπουδαία ερωτήματα, πολλά από τα οποία έχω κι εγώ, π.χ.:
      α) Λίγες είναι οι πηγές μας για την δημογραφία της εποχής, και είτε χρειάζονται τρομερή κριτική ανάλυση είτε δεν μπορούμε να τα επεξεργαστούμε. Στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ακόμη και μετά την ανάληψη της κυβέρνησης από τους Νεοτούρκους, η διοίκηση απέγραφε όσους ανήκαν στο πρώτο μιλιέτ, δηλαδή τους μουσουλμάνους, αδιαφοροποίητους ως προς την εθνική καταγωγή και/ή συνείδησή τους (παλιά, ανατολικορωμαϊκή/βυζαντινή επιλογή). Για την απογραφή του δεύτερου μιλιέτ των χριστιανών, την ευθύνη της απογραφής τους έχει ο Πατριάρχης διά όλου του μηχανισμού που εκείνος διέθετα. Δύσκολη είναι και η πρόσβαση σε ό,τι σχετικό έχει δημοσιευτεί, π.χ. χρειάστηκε να αγοράσω το αγγλόφωνο έργο του Κεμάλ Καρπάτ (Kemal H. Karpat: Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics.Turkish and Ottoman studies) του 1985. (Χρήμα και χρόνος περιορίζονται από το άμμετρο ωράριο επαγγελματικής απασχόλησης για την εξασφάλιση των προς το ζην, γαρ!). Μερικοί αριθμοί, ωστόσο, που θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε για την τάξη των μεγεθών είναι οι εξής:

        ο συνολικός πληθυσμός χριστιανών Ελληνόφωνων το 1913 (πιθανώς χωρίς τον συνυπολογισμό άλλων εθνοτικών ομάδων, π.χ. Λαζών, αλλά και χωρίς τον συνυπολογισμό των τουρκόφωνων ελληνικής συνείδησης, βλ. και την ταινία «Περιμένοντας τα σύννεφα» των Μάρκαρη και Ουστάογλου) είναι 697.000
        τα θύματα της γενοκτονίας υπολογίζονται σε 353.000
        Στην Ελλάδα ως πρόσφυγες ή ανταλλάξιμοι ήρθαν κατά πάσα πιθανότητα 183.000, αλλά πάλι η στατιστική καταγραφή είναι στην απογραφή του 1928, οπότε οι θάνατοι πρέπει ακόμη να ξεπερνούσαν τις γεννήσεις

      Συνεπώς, περίπου 150.000 άνθρωποι θα πρέπει να έφυγαν για την ΕΣΣΔ. Αλλά: δεν ξέρουμε πόσοι δήλωσαν μουσουλμάνοι και τουρκόφωνοι για να ξεφύγουν τον υποχρεωτικό εκπατρισμό προς την Ελλάδα με βάση την Σύμβαση της Λοζάνης για την υποχρεωτική και αναδρομική ανταλλαγή πληθυσμών. Και πάλι η ταινία «Περιμένοντας τα σύννεφα» έχει 2 κινηματογραφικές αναφορές: η ηρωίδα μένει με κρυμμένη αλλά όχι λησμονημένη την εθνική συνείδησή της, και ο παλλινοστών Πόντιος από την Ρωσία στην Ελλάδα και από εκεί στον σημερινό τουρκικό Πόντο. Επίσης, το πράγμα δυσκολεύει, αν αναλογιστούμε ότι από το 1916 (αναδίπλωση και υποχώρηση του ρωσικού στρατού από τον οθωμανικό Πόντο) και ως το 1919 (έναρξη της γενοκτονίας) ένας άγνωστος (σ’εμένα) αριθμός ελληνοποντίων, ιδίως από την περιοχή του Καρς, κατέφυγε στον ανατολικό και βόρειο ρωσικό Πόντο.
      β) Έχεις δίκιο ότι από το 1914 τουλάχιστον (έναρξη του Α’ Παγκόσμιου πολέμου και των διώξεων από την οθωμανική νεοτουρκική κυβέρνηση) και ως το 1919 (έναρξη της γενοκτονίας από τον Κεμάλ) τουλάχιστον, μερικοί Έλληνες του Πόντου προτιμούσαν να φεύγουν προς την τσαρική/σοβιετική Ρωσία, και όχι προς την Ελλάδα. Πράγματι, στην Ελλάδα του Διχασμού, του Α’ Παγκόσμιου πολέμου και της Μικρασιατικής Εκστρατείας γνωρίζουμε ότι έφτασαν περί τις 60.000 Έλληνες του οθωμανικού Πόντου αλλά και της Κριμαίας (κυρίως της Οδησσού), κυρίως διά της ανατολικής Θράκης. Και πάλι οι αριθμοί χρήζουν πολλής προσοχής μήπως και γίνει δυνατή η διάκριση της αρχικής προέλευσής τους. Πάντως, για όσους κατευθύνθηκαν προς την τσαρική/σοβιετική Ρωσία, πρέπει να αναλογιστούμε ότι (ι) είχαν να διανύσουν μικρότερη απόσταση (ιι) ίσως και με την προστασία του ρωσικού στρατού, και (ιιι) είχαν ενδεχομένως συγγενείς στην περιοχή της Οδησσού, του Ροστόφ, του Νοβοροσίσκ και του Σοχούμι (της σημερινής Γεωργίας;).
      Εντέλει, αν φέρουμε στον νου μας την μεγάλη εικόνα, θα πρέπει να καταλήξουμε ότι όσοι προσπαθούσαν να αποφύγουν τον πόλεμο, τις διώξεις των Νεοτούρκων, την γενοκτονία που οργάνωσε ο Μουσταφά Κεμάλ και οι οπαδοί του, κατευθύνονταν εκεί που μπορούσαν με κριτήρια την εγγύτητα, την σχετική ασφάλεια, την υποδοχή από δικούς τους ανθρώπους. Προσπαθούσαν να αποφύγουν την Σκύλλα και την Χάρυβδη…

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΙΔΕΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΛΑ! Educational ideas for teachers!

Ένα blog για εκπαιδευτικούς, εκπαιδευόμενους και όχι μόνο! A blog for teachers!

Αντικλείδι

Θέματα -Πηγές-Σκέψεις-Τεχνικές & εργαλεία για τη διδασκαλία της

XYZ Contagion

Ο κόσμος σε 360 μοίρες. Στιγμές και όψεις της ελληνικής (και όχι μόνο) δημόσιας πραγματικότητας από ένα ιστολόγιο που αγαπάει την έρευνα. Επειδή η αλήθεια είναι μεταδοτική.

Αρέσει σε %d bloggers: